ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑ

Ψήφο στον τομογράφο!

Στο σπίτι του καθενός μας τα πράγματα είναι απλά: αντιμετωπίζουμε τις ανάγκες μας κατά προτεραιότητα. Και η εκάστοτε προτεραιότητα είναι κάτι που μπορεί να σταθμιστεί με ειλικρίνεια, στο πλαίσιο του οικογενειακού διαλόγου. Τι γίνεται όμως όταν βγούμε εκτός παιδιάς, στη γειτονιά- για παράδειγμα- ή στον δήμο μας; Εκεί το τι συνιστά προτεραιότητα για την κοινωνική ωφέλεια δεν είναι πάντοτε διαφανές. Πολύ χειρότερη μάλιστα είναι η δυνατότητα διάγνωσή της από τον υποψήφιο βουλευτή …

Στο σπίτι του καθενός μας τα πράγματα είναι απλά: αντιμετωπίζουμε τις ανάγκες μας κατά προτεραιότητα. Και η εκάστοτε προτεραιότητα είναι κάτι που μπορεί να σταθμιστεί με ειλικρίνεια, στο πλαίσιο του οικογενειακού διαλόγου. Τι γίνεται όμως όταν βγούμε εκτός παιδιάς, στη γειτονιά- για παράδειγμα- ή στον δήμο μας; Εκεί το τι συνιστά προτεραιότητα για την κοινωνική ωφέλεια δεν είναι πάντοτε διαφανές. Πολύ χειρότερη μάλιστα είναι η δυνατότητα διάγνωσή της από τον υποψήφιο βουλευτή σε προεκλογική περίοδο- καλή ώρα: «αφουγκράζεται τον πόνο του κάθε πολίτη», αλλά δεν είναι διόλου σίγουρος πως μαθαίνει αντικειμενικά τις προτεραιότητες της περιοχής, για την ευλογημένη ώρα της μοιρασιάς των δημοσίων πόρων.

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη οξύτερο όταν αξιολογούνται οι προτεραιότητες για την αντιμετώπιση δημοσίων κινδύνων. Πρόσφατο παράδειγμα η πυροπροστασία στους δήμους: Με την απόφασή του υπ΄ αριθμόν 70/2009, της 7ης Αυγούστου, ο Δήμος Βουλιαγμένης ψήφισε ομόφωνα την«υποχρεωτική εγκατάσταση σύγχρονου δικτύου πυρόσβεσης από τους ιδιώτες που διαθέτουν σπίτια κοντά σε πευκόφυτες εκτάσεις (με) επιβολή διοικητικού προστίμου από 10.000 ευρώ- 20.000 ευρώ/ ανά ιδιοκτησία για μη εγκατάσταση». Το μέτρο κρίθηκε από τον Τύπο πρωτοποριακό και πολλοί ζητούν την εφαρμογή του σε όλη την επικράτεια. Ωστόσο, αν εστιάσουμε στις ιδιαιτερότητες της κάθε εύφλεκτης περιοχής, θα ανακαλύψουμε ότι η εκτίμηση της ευθύνης και του κόστους που συνεπάγεται ποικίλλει τα μάλα.

Τα κατά συνθήκην ψεύδη
Οι κοινωνιολόγοι γνωρίζουν εδώ και δεκαετίες το πόσο δύσκολος είναι ο γρίφος της στάθμισης τού τι συνιστά προτεραιότητα κοινής ωφελείας και πόσα διατίθεται να πληρώσει ο κάθε πολίτης για να τη νεμηθεί. Από τις έρευνές τους έχουν διαπιστώσει πως στο ερώτημα«πόσο παραπάνω φόρο θα πλήρωνες γι΄ αυτή την ωφέλεια» , κάθε πολίτης τείνει… προς το δωρεάν! Οι ψυχολόγοι έχουν την εξήγηση:«Η υποβάθμιση της αξίας της ωφέλειας για τον καθένα ξεχωριστάέχει μικρή επίδραση στην τελική απόφαση παροχής της ωφέλειας από τον δήμο ή το κράτος,αλλά έχει μεγάλη επίπτωση στο πορτοφόλι ενός εκάστου.Αραο ερωτώμενος πολίτης έχει κίνητρο να πει ψέματα για την αξία που έχει προς τον ίδιο η κοινή ωφέλεια».

Το αποτέλεσμα αυτού του παγιωμένου «κατά συνθήκην ψεύδους» των πολιτών έχει αναχθεί σε πάγιο πρόβλημα της έμμεσης δημοκρατίας όπου ζούμε, είτε αναφέρεται κανείς στη σφαίρα της πολιτικής είτε σε εκείνη της οικονομίας, ή και σε εκείνη της νομοθεσίας. Η ηγεσία του κοινωνικού συνόλου- δήμος, νομαρχία, κυβέρνηση- δεν έχει την αντικειμενική πληροφόρηση που χρειάζεται για τη δίκαιη κατανομή πόρων και βαρών. Αντίστροφα, το έλλειμμα αυτό διαιωνίζει και το φαινόμενο των ανέξοδων προεκλογικών υποσχέσεων: όταν δεν έχεις ατομικό επιμερισμό κόστους για τον ψηφοφόρο στα προτεινόμενα, είναι εύκολο να αφήσεις τις «διορθωτικές προσαρμογές» να σε δικαιολογήσουν στο μέλλον.

Το θέμα έδειχνε ότι θα έμενε ανεπίλυτο, τουλάχιστον για όλους όσοι δεν ζούμε στην άμεση δημοκρατία των ελβετικών καντονίων. Ωστόσο στις 10 Σεπτεμβρίου 2009 μια απρόσμενη λύση μάς προσφέρθηκε από τη… νευροτεχνολογία! Τομογραφία αξιών

Η Λειτουργική Απεικόνιση Μαγνητικού Συντονισμού επιτρέπει πλέον την επίλυση όχι μόνο εγκεφαλικών προβλημάτων αλλά και κοινωνικών!

Οι απεικονίσεις του μαγνητικού τομογράφου είναι πλέον αρκετά γνωστές στους πολυπληθείς πελάτες των νοσοκομείων μας. Υπάρχει όμως και μια μετεξέλιξη- που πολλά οφείλει στον ακαδημαϊκό μας Θανάση Φωκά-, η λεγομένη Λειτουργική Απεικόνιση Μαγνητικού Συντονισμού ή fΜRΙ στα σύντομα νεοελληνικά. Τι ακριβώς κάνει αυτή; Ανιχνεύει τις αλλαγές στη ροή του αίματος εν κρανίω και τον μεταβολισμό του οξυγόνου που σχετίζεται με τη νευρωνική δραστηριότητα στον εγκέφαλο και στον νωτιαίο μυελό. Είναι μια σχετικά πρόσφατη μέθοδος νευροαπεικόνισης.

Οι εφαρμογές της fΜRΙ ήταν ως τώρα ιατρικές. Ωστόσο ο επίκουρος καθηγητής Οικονομικών του Τεχνολογικού Ινστιτούτου της Καλιφόρνιας (Caltech), Αντόνιο Ρανγκέλ (Αntonio Rangel), είχε μια φαεινή ιδέα: να χρησιμοποιήσει τον τομογράφο fΜRΙ για να ανιχνεύσει την αξία που αποδίδει ένα άτομο σε κάποιο κοινωνικό αγαθό. Εστησε λοιπόν ένα κλασικό οικονομικό πείραμα, όπου οι συμμετέχοντες θα αμείβονταν ανάλογα με τις αξίες που θα απέδιδαν σε μια ιδεατή κοινωφέλεια. Μοίρασε τους πειραματοπολίτες του σε ομάδες, με κάθε ομάδα να πρέπει να φτάσει σε μια απόφαση για το αν θα έπρεπε να ξοδέψει ή όχι τα λεφτά της στην αγορά ενός αγαθού. Το κόστος του αγαθού ήταν σταθερό για την ομάδα, αλλά το κάθε μέλος αυτής θα είχε διαφορετική ωφέλεια από την απόκτησή του. Οταν έφτασε η ώρα να ερωτηθούν οι συμμετέχοντες πόσο αξιολογούσαν την απόκτηση του αγαθού, φόρεσαν το ειδικό καπελάκι με ηλεκτρόδια που τους συνέδεε με τον τομογράφο. Ετσι οι επιστήμονες μπορούσαν να έχουν απεικόνιση της εγκεφαλικής τους δραστηριότητας ενόσω σκέπτονταν και απαντούσαν. Αν η απάντηση που έδιναν ταίριαζε με τα στοιχεία που ανίχνευε ο τομογράφος, πλήρωναν «λιγότερο φόρο» απ΄ ό,τι στην περίπτωση που προέκυπτε ασυμφωνία δεδομένων. Με τον τρόπο αυτό οι συμμετέχοντες είχαν κίνητρο να μιλήσουν με ειλικρίνεια.

Τα αποτελέσματα των πειραμάτων ήταν εντυπωσιακά: Σε ποσοστό 98% οι «ερωτηθέντες πολίτες» απάντησαν με ειλικρίνεια για το πόσο αξιολογούσαν την ωφέλεια- άρα και τι κόστος για την τσέπη τους θα αποδέχονταν.

Η εργασία δημοσιεύθηκε ήδη στη διαδικτυακή έκδοση του περιοδικούScience, τοScience Εxpress.Πάντως ο διενεργήσας τα πειράματα μεταπτυχιακός φοιτητής Ιαν Κράιμπιτς (Ιan Κrajbich) επιμένει στο ότι«δεν πρόκειται για ανίχνευση ψεύδους.Πρόκειται για ανίχνευση αξιών και σύγκρισή τους με το τι οι ανιχνευόμενοι δηλώνουν γι΄ αυτές».

Από τη μεριά του ο καθηγητής Ρανγκέλ είναι ενθουσιασμένος:

«Η εφαρμογή νευροτεχνολογιών σε τέτοια είδη προβλημάτων»δήλωσε«μπορεί να φέρει θεαματική βελτίωση στις λύσεις που μπορούμε να τους δώσουμε. Φαντάζομαι ένα μέλλον όπου αντί να γίνεται ψηφοφορία για το άνοιγμα μιας περιφερειακής λεωφόρου,να ανιχνεύουμε ένα τυχαίο δείγμα πολιτών της περιοχής και να βλέπουμε πώς αξιολογούν το προτεινόμενο έργο. Θα είναι ένας ενδιαφέρων εναλλακτικός τρόπος για να αποφασίζουμε πού θα κατευθύνονται τα κρατικά κονδύλια».

Ανίχνευση πολιτικής εντιμότητας
Περιττό να πω ότι αυτή η καινοτόμος προσέγγιση των προβλημάτων διακυβέρνησης φέρνει πολλές σκέψεις στον νου, ιδιαίτερα όσον αφορά τυχόν… αρνητική αξιοποίησή της από κρατικές υπηρεσίες. Αλλά και χωρίς να εντρυφήσουμε σε σενάρια συνωμοσίας, μια «αλλιώτικη χρήση» διαφαίνεται εφικτή (μέρες εκλογών που είναι, επαναλαμβάνω): Γιατί να μη φορέσουμε στους πολιτικούς μας τις κάσκες του fΜRΙ, την ώρα που διασταυρώνουν τα ξίφη τους σε debate; Ετσι θα μπορούσαμε να έχουμε και την επιστημονική εκτίμηση του πόση αξία αποδίδουν στα όσα επαγγέλλονται!

Θα μου πείτε ότι κι αν ακόμη έκαναν αποδεκτή την ανίχνευση επί της αρχής, θα εύρισκαν ως πρόσχημα για να την αποφύγουν το ότι ένας μαγνητικός τομογράφος δεν μεταφέρεται εύκολα στα τηλεοπτικά στούντιο, χώρια από το ότι δεν θα είναι κόσμιο το θέαμά τους με ηλεκτρόδια. Κατανοητό. Αλλά οι τεχνολογικές εξελίξεις τρέχουν εναντίον τους: προδιαγράφεται ότι σε μία δεκαετία οι τομογράφοι θα έχουν σμικρυνθεί τόσο ώστε να διατίθενται ως φορητές συσκευές. Και τότε… η σύνθεση των δημοτικών συμβουλίων και της Βουλής μάλλον θα αλλάξει ριζικά!

a.kafantaris@gmail.com

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Science
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk