“Τι ανυπόφορη που είναι αυτή η Θάτσερ!”

H μυστικιστική απόλαυση που του έδινε η εξουσία – Οι παρανοϊκές τάσεις του – Το τεράστιο άγχος του και οι νοσηρές εικόνες που εμφανίζονταν συχνά στα λόγια του

Ανάμεσα στα βιβλία για τον Φρανσουά Μιτεράν που εκδίδονται αυτή την περίοδο με την ευκαιρία της 10ης επετείου του θανάτου του (8 Ιανουαρίου 1996) ξεχωρίζει ένα ως περισσότερο αποκαλυπτικό: εκείνο που έγραψε ο ψυχαναλυτής του πρώην προέδρου της Γαλλίας Αλί Μαγκουντί. Οπως διαβεβαίωσε ο Μαγκουντί τον εκδότη, ό,τι αποδίδεται στον σοσιαλιστή ηγέτη είναι πραγματικό και βασίζεται σε σημειώσεις που κρατούσε ο συγγραφέας μετά τις συναντήσεις του με τον Μιτεράν. Το βιβλίο, που κυκλοφόρησε προχθές στη Γαλλία και έχει τον τίτλο «Rendez-vous: La psychanalyse de Francois Mitterand» (δηλαδή, «Ραντεβού: H ψυχανάλυση του Φρανσουά Μιτεράν»), αναφέρεται στη σχεδόν μυστικιστική απόλαυση που έδινε στον γάλλο πρόεδρο η εξουσία, στις τάσεις του για παράνοια, στο τεράστιο άγχος του και στις νοσηρές εικόνες που εμφανίζονταν τακτικά στα λόγια του.

Ενα από τα πιο αποκαλυπτικά περιστατικά είναι εκείνο που προδημοσίευσαν οι «Sunday Times», μεταξύ άλλων αποσπασμάτων, την περασμένη Κυριακή. Ηταν 7 Μαΐου 1982, λίγο μετά τις 3.30 το μεσημέρι. Ο Μαγκουντί περίμενε τη μυστική άφιξη του επόμενου ασθενούς του – του οποίου η ταυτότητα, αν γινόταν γνωστή, θα προκαλούσε σεισμό στη γαλλική πολιτική σκηνή. Ο Μιτεράν έφθασε με 45 λεπτά καθυστέρηση και δεν ήθελε να μιλήσει για την παιδική του ηλικία ούτε για τα όνειρά του μα για τη… Μάργκαρετ Θάτσερ.

«Με συγχωρείτε» είπε μόλις μπήκε στο γραφείο του ψυχαναλυτή. «Είχα μια διαφορά απόψεων να διευθετήσω με τη Σιδηρά Κυρία. Τι ανυπόφορη που είναι αυτή η Θάτσερ! Εχει στείλει τέσσερα πυρηνικά υποβρύχια σε αποστολή στον Νότιο Ατλαντικό και απειλεί να εκτοξεύσει ένα πυρηνικό όπλο εναντίον της Αργεντινής – εκτός αν την προμηθεύσω με τους μυστικούς κωδικούς που καθιστούν κουφούς και τυφλούς τους πυραύλους που πουλήσαμε στους Αργεντινούς».

Οι Γάλλοι συνεχίζουν να έχουν δέος απέναντι στον σοσιαλιστή ηγέτη που κυβέρνησε τη Γαλλία επί 14 χρόνια και είχε το παρατσούκλι «H Σφίγγα» επειδή καλλιεργούσε γύρω του μια αύρα μυστηρίου. Φανταστείτε τον Τόνι Μπλερ, τον Τζορτζ Μπους ή τον K. Καραμανλή να εκμυστηρεύονται στον ψυχαναλυτή τους παιδικά τους βιώματα, περιστατικά από την προσωπική ζωή τους που περιλαμβάνουν μια αποξενωμένη σύζυγο, μια ερωμένη και μια νόθα κόρη, φόβους για ασθένειες και θάνατο και ενίοτε κάποιο κρατικό μυστικό ή κρατικό ψεύδος. Ο Μαγκουντί υποστηρίζει ότι ο ίδιος ο Μιτεράν του ζήτησε να γράψει το βιβλίο και να το κυκλοφορήσει για τη δέκατη επέτειο του θανάτου του. Ο γάλλος πρόεδρος επισκεπτόταν τον παρισινό ψυχαναλυτή επί 11 χρόνια, όχι τακτικά – οι συνεδρίες τους διήρκεσαν συνολικά 18 ώρες -, αλλά συναντιόνταν επιπλέον ανεπισήμως για μεσημεριανό γεύμα και μερικές φορές ταξίδευαν μαζί.

Ο Μιτεράν άρχισε να βλέπει τον Μαγκουντί τον Μάιο του 1982, όταν ήδη βρισκόταν επί έναν χρόνο στην εξουσία. Την επομένη, στις 4 Μαΐου, δύο αεροπλάνα γαλλικής κατασκευής που ανήκαν στην πολεμική αεροπορία της Αργεντινής επιτέθηκαν στο βρετανικό αντιτορπιλικό «HMS Sheffield» που κατευθυνόταν προς τα νησιά Φόκλαντ. Ενας πύραυλος Exocet προκάλεσε τον θάνατο 20 ατόμων του πληρώματος και τον τραυματισμό 24. Οι επικεφαλής του βρετανικού ναυτικού εκτίμησαν ότι αυτό το γαλλικό όπλο ήταν τόσο αποτελεσματικό που έθετε σε κίνδυνο ολόκληρη την επιχείρηση στα Φόκλαντ.

Ο Μιτεράν είχε ήδη υποσχεθεί ότι θα βοηθούσε τη Θάτσερ. Οπως έγραψε ο πρώην σύμβουλός του Ζακ Αταλί, μία ημέρα μετά την επιχείρηση την πήρε τηλέφωνο και της δήλωσε: «Είμαι μαζί σου». Σύμφωνα με τον Αταλί, που έπαιξε ρόλο διερμηνέα, η βρετανίδα πρωθυπουργός – για την οποία ο Μιτεράν είχε πει κάποτε ότι «έχει τα μάτια του Καλιγούλα και το στόμα της Μέριλιν Μονρόε» – εξεπλάγη, δεν το περίμενε τη στιγμή που ακόμη και ο φίλος της, ο Ρόναλντ Ρίγκαν, αμφιταλαντευόταν.

Ο Μαγκουντί προσθέτει μια νέα – πυρηνική – διάσταση σε αυτή τη φαινομενικά ανιδιοτελή υποστήριξη. Οπως του εκμυστηρεύτηκε ο Μιτεράν, διέταξε να δοθούν τα μυστικά των Exocet στους Βρετανούς κατόπιν επιμονής της Θάτσερ. «Είναι έξω φρενών» είπε. «Με κατηγορεί προσωπικά γι’ αυτό το νέο Τραφάλγκαρ… Αναγκάστηκα να υποκύψω. Τώρα εκείνη έχει τους κωδικούς. Αν οι πελάτες μας πληροφορηθούν ότι “εξουδετερώνουμε” τα όπλα που τους πουλάμε, αυτό δεν θα έχει καθόλου καλό αντίκτυπο στις εξαγωγές μας».

«Πώς αντιδράτε απέναντι σε μια τόσο αδιάλλακτη γυναίκα;» ρώτησε ο Μαγκουντί. «Δεν μπορείς να κερδίσεις έναν αγώνα εναντίον του αντικοινωνικού συνδρόμου μιας αχαλίνωτης Αγγλίδας. Να προκαλέσει πυρηνικό πόλεμο για λίγα νησάκια! Ευτυχώς, υπέκυψα. Διαφορετικά, σας διαβεβαιώ, ο μεταλλικός δείκτης της θα είχε πατήσει το κουμπί».

Ο Μαγκουντί ήθελε να μάθει πώς αισθανόταν ο ασθενής του για το ότι τον «ευνούχισε συμβολικά» η Θάτσερ. «Μπροστά σε τέτοια επιθετικότητα παραμείνατε αδρανής;» τον ρώτησε. «Εγώ θα έχω τον τελευταίο λόγο» του απάντησε ο γάλλος πρόεδρος. «Εγώ θα καταστρέψω το νησί της. Θα πάρω σύντομα την εκδίκησή μου. Θα συνδέσω την Αγγλία με την Ευρώπη, παρά τη φυσική της τάση για απομόνωση. Πώς; Θα κατασκευάσω ένα τούνελ κάτω από τη Μάγχη. Ναι, θα καταφέρω αυτό στο οποίο απέτυχε ο Ναπολέων Γ´». Ο Μιτεράν δεν είχε καμία αμφιβολία ότι θα έπειθε τη Θάτσερ να δεχθεί την κατασκευή του τούνελ. «Θα κολακεύσω το πνεύμα καταστηματάρχη που διαθέτει» είπε.

Σήμερα «γνωρίζουμε με βεβαιότητα ότι υπήρχαν βρετανικά πυρηνικά όπλα στην πολεμική ζώνη των Φόκλαντ» έγραψαν οι «Sunday Times». Μερικά βρετανικά πολεμικά πλοία που συμμετείχαν σε ασκήσεις στ’ ανοιχτά του Γιβραλτάρ έλαβαν τη διαταγή να κατευθυνθούν προς τα Φόκλαντ όπως ήταν, με τις πυρηνικές βόμβες βυθού που έφεραν στον εξοπλισμό τους γιατί θα έπαιρνε πολύτιμο χρόνο να τις ξεφορτώσουν. Το Λονδίνο όμως αρνείται ότι είχε σκοπό να τις χρησιμοποιήσει και οι ναύαρχοι που ήταν επικεφαλής του Βασιλικού Ναυτικού στη διάρκεια του πολέμου στα Φόκλαντ επιβεβαιώνουν ότι δεν υπήρχε καμία πρόθεση για την πρόκληση πυρηνικής σύρραξης.

Μήπως η Θάτσερ μπλόφαρε όταν απειλούσε τον Μιτεράν ότι θα προκαλούσε πυρηνικό όλεθρο; Ή μήπως απλώς υπερέβαλλε; Το μόνο βέβαιον είναι ότι της έδωσε τους κωδικούς των Exocet, παρά τις σοβαρές αντιρρήσεις που εξέφρασαν υπουργοί του και οι επικεφαλής των γαλλικών ενόπλων δυνάμεων, οι οποίοι επιθυμούσαν να προστατεύσουν τα γαλλικά μυστικά. Στελέχη της Aerospatiale, της κατασκευάστριας εταιρείας των πυραύλων, αρνούνται ότι είχαν απευθείας διαβουλεύσεις με τους Βρετανούς αλλά η Aerospatiale διοικούνταν από τον αδελφό του προέδρου, τον Ζακ Μιτεράν, πράγμα που απλούστευε την επίτευξη κάποιας σιωπηρής συμφωνίας.

Ο σερ Τζον Νοτ, υπουργός Αμυνας της Βρετανίας στη διάρκεια του πολέμου των Φόκλαντ, αποκάλυψε στα απομνημονεύματά του ότι οι Γάλλοι προμήθευσαν στους γείτονές τους στην απέναντι πλευρά της Μάγχης αεροσκάφη παρόμοια με εκείνα που είχαν πουλήσει στην Αργεντινή προκειμένου οι γάλλοι πιλότοι να εξασκηθούν στην αναχαίτισή τους. «Ο Μιτεράν και οι Γάλλοι ήταν οι καλύτεροι σύμμαχοί μας κατά πολλούς τρόπους» έγραψε ο Νοτ, δηλωμένος ευρωσκεπτικιστής, όπως και η Θάτσερ.

H ίδια η Σιδηρά Κυρία έγραψε στα δικά της απομνημονεύματα ότι ο γάλλος πρόεδρος ήταν από τους «πιο πιστούς» συμμάχους της. «Είχα πολλές διαμάχες με τον πρόεδρο Μιτεράν τα επόμενα χρόνια. Αλλά ποτέ δεν ξέχασα πόσα του χρωστούσαμε για την προσωπική του υποστήριξη σε όλη τη διάρκεια της κρίσης των Φόκλαντ» έγραψε.

Οπως αποκαλύπτουν οι έμπιστοι του Μιτεράν, οι δύο ηγέτες που έβαλαν τη σφραγίδα τους στη δεκαετία του ’80 είχαν μια σχέση αγάπης-μίσους. «Βεβαίως μετράει μόνο η δύναμη» εκμυστηρεύτηκε ο γάλλος πρόεδρος στον Αταλί αργά ένα βράδυ του 1982. «Δεν μπορείς να κάνεις τίποτε χωρίς αυτήν. Γι’ αυτό θαυμάζω τη Θάτσερ». Ο Αταλί θεωρεί ότι, παρά τις έντονες διαφορές τους για τα ευρωπαϊκά ζητήματα, «τους ένωνε αμοιβαία εμπιστοσύνη». Οπως έγραψε και στο βιβλίο του, «υπήρχε μια κάποια ένταση μεταξύ τους αλλά είχαν μια σχέση γοητείας, την έλξη άντρα – γυναίκας». Σύμφωνα με τον Αταλί, μάλιστα, η παρομοίωση της Θάτσερ με τον Καλιγούλα δεν έχει μεταφερθεί σωστά. Αυτό που είπε ο Μιτεράν ήταν ότι έχει «τα μάτια του Στάλιν και τη φωνή της Μέριλιν Μονρόε».

Οσο για τον «λογαριασμό» που θα έστελνε ο Μιτεράν στη Θάτσερ με τη μορφή του τούνελ της Μάγχης, η συμφωνία έκλεισε όταν η βρετανίδα πρωθυπουργός επισκέφθηκε το Παρίσι τον Νοέμβριο του 1984, δύο χρόνια μετά τον πόλεμο των Φόκλαντ. Οι δημοσιογραφικές πληροφορίες της εποχής αναφέρονται σε μια συνάντηση αργά τη νύχτα στην κατοικία του βρετανού πρέσβη στην οδό του Φομπούρ Σεντ Ονορέ στο Παρίσι, κατά την οποία έρρευσε άφθονο το ουίσκι και οι αμφιβολίες της Θάτσερ μετατράπηκαν σε σχεδόν μεσσιανική πίστη στο τούνελ. Στις 2 το πρωί έκανε μια πρόποση στη γαλλοβρετανική συνεργασία.

Στην πρώτη του συνάντηση με τον Μιτεράν ο Μαγκουντί πρόσεξε το χλωμό του δέρμα και τα σουφρωμένα χείλη του θεωρώντας τα σημάδια ασθένειας. Ο πρόεδρος του αποκάλυψε ότι έπασχε από καρκίνο του προστάτη – ένα μυστικό που θα αργούσε πολλά χρόνια ακόμη να αποκαλύψει στον γαλλικό λαό.

Πώς όμως βρήκε ο Μιτεράν τον Μαγκουντί; Αρχικώς λέγεται ότι συμβουλεύτηκε την αστρολόγο του Ελιζαμπέτ Τεσιέ, πρώην μοντέλο και ηθοποιό σε ροζ ταινίες, η οποία τον προειδοποίησε να μην αφήνει τίποτε στην τύχη, «δεδομένης της παρούσας αστρικής συγκυρίας μου». Εκείνη του πρότεινε να βρει έναν ψυχαναλυτή για να τον βοηθήσει να καταπολεμήσει πνευματικά τον καρκίνο. Ο Μιτεράν επέλεξε τον Μαγκουντί αφού ζήτησε από πράκτορες των μυστικών υπηρεσιών να τον ερευνήσουν.

«Περίμενα αυτή την προεδρία και την απόλαυση που μου δίνει επί πάρα πολύ καιρό για να επιτρέψω να με μανουβράρει ο θάνατος» είπε ο πολιτικός στον ψυχαναλυτή του. «Το συνειδητοποιείτε; Περίμενα επί 40 και πλέον χρόνια για να πάρω τη θέση του Σαρλ ντε Γκωλ». Με το που πήγε στο Μέγαρο των Ηλυσίων μάλιστα επέλεξε αμέσως το πρώην γραφείο του Ντε Γκωλ ως γραφείο του. «Σήμερα εγώ είμαι που μιλώ στο όνομα της Γαλλίας» συνέχισε. «Κάθε φορά αγαλλιάζω εσωτερικά… Δεν γνωρίζετε την ευτυχία που δίνει η αγάπη που έρχεται απ’ όλους τους Γάλλους. Ποτέ δεν θα γνωρίσετε την επίδραση αυτού του ναρκωτικού».

Ο Μιτεράν είχε ένα σχέδιο: «Να δράσω, λίγο· να μιλήσω, πολύ· να κτίσω, πάρα πολύ· να ταξιδέψω, σίγουρα». Ζήτησε από τον Μαγκουντί να τον βοηθήσει στον πνευματικό του αγώνα προκειμένου να ζήσει αρκετά για να εκπληρώσει τον στόχο αυτόν: «Από εσάς ζητώ μόνο ένα πράγμα. Βοηθήστε με να κερδίσω χρόνο, τον χρόνο για να χτίσω την εικόνα που επιθυμώ ν’ αφήσω στην Ιστορία. Χρειάζομαι περισσότερο χρόνο, πάρα πολύ χρόνο».

Υστερα από λίγες συνεδρίες ο Μιτεράν αποκάλυψε στον Μαγκουντί την ύπαρξη της νόθας κόρης του, της Μαζαρίν, η οποία γεννήθηκε το 1974 όταν εκείνος ήταν 58 ετών. Είπε ότι επί χρόνια είχε πάψει να ζει με τη σύζυγό του, την Ντανιέλ. Εκείνη την εποχή ολόκληρη η Γαλλία, εκτός από μερικούς στενούς φίλους του προέδρου, πίστευε ότι ο Μιτεράν και η Πρώτη Κυρία μοιράζονταν το ίδιο σπίτι στην Αριστερή Οχθη. Ο πρόεδρος έστησε μια ολόκληρη μυστική και παράνομη επιχείρηση για να κρύψει την κόρη που είχε αποκτήσει από την ερωμένη του Ανν Πενζό, έφορο του Μουσείου ντ’ Ορσέ. Δεν αναφέρθηκε δημοσίως σε αυτήν παρά λίγο πριν από τον θάνατό του, όταν εκείνη ήταν ήδη φοιτήτρια. Οι περισσότεροι Γάλλοι την αντίκρισαν πρώτη φορά στην κηδεία του.

«Είχα περιπέτειες. Ημουν ένας μάλλον όμορφος νεαρός με την επιθυμία να γοητεύω, που γινόταν εντονότερη από το γεγονός ότι κατά βάθος δεν είχα εμπιστοσύνη στον εαυτό μου» εκμυστηρεύτηκε ο Μιτεράν στον Μαγκουντί. «Για ένα είμαι βέβαιος: η έλευση της κόρης μου, ενώ πλησίαζα τα 60, με έριξε στην πηγή της νεότητας». Αρκετοί φίλοι τον συμβούλευσαν τότε να επιδιώξει ένα διακριτικό διαζύγιο αλλά δεν το έκανε. «Προτιμούσα αυτή την κατάσταση σύγχυσης και μυστικότητας επειδή δεν μπορούσα να αποφασίσω να αφήσω εκείνους που είχα αγαπήσει. Δεν διακόπτω με κάποιον, προσθέτω πάνω του» είπε.

Ο Μιτεράν επέστρεφε συχνά στη μανία του με τον θάνατο. Ενα πρωί ο Μαγκουντί βρήκε στον τηλεφωνητή του ένα μήνυμα από τον πρόεδρο, ο οποίος του είπε ότι την προηγούμενη νύχτα είχε τόσο δυνατούς πόνους στο στομάχι που νόμιζε ότι θα πέθαινε. Ο γιατρός όμως του απάντησε ότι τα συμπτώματα αυτά ήταν καθαρά ψυχολογικά. «Από τότε που ήμουν παιδί η ιδέα του επικείμενου θανάτου με καταλάμβανε σποραδικά» ανέφερε στο μήνυμα. «Στη μοναξιά της νύχτας αισθάνομαι καμιά φορά καταπιεσμένος ή πανικόβλητος. Ενίοτε πετρώνω από τον φόβο».

H δεύτερη προεδρική θητεία του Μιτεράν έληξε το 1995 και ο ίδιος πέθανε τον επόμενο χρόνο. H Θάτσερ τον περιγράφει ως «πιο ήσυχο και πιο εκλεπτυσμένο» από τον διάδοχό του στην προεδρία, τον Ζακ Σιράκ. «Παραδόξως» έγραψε «μου άρεσαν και οι δύο».