“Για να επικοινωνήσουν οι άνθρωποι θέλουν ησυχία”
Μια εικοσιπεντάχρονη μουσική ιστορία, διανθισμένη με χρυσούς και πλατινένιους δίσκους, με βραβεία και διακρίσεις και με τρία ρεκόρ που έχουν καταγραφεί στο βιβλίο «Γκίνες» για τις πολυπληθέστερες συγκεντρώσεις ακροατών σε συναυλίες του. Ο Ζαν-Μισέλ Ζαρ προσπαθεί να περάσει με τον καινούργιο δίσκο του στην επόμενη χιλιετία και να παρακολουθήσει τις εξελίξεις του ηλεκτρονικού ήχου, στη διαμόρφωση του οποίου έπαιξε καθοριστικό ρόλο πριν από χρόνια. Εχει πια περάσει τα 50, διατηρεί όμως τα baby face χαρακτηριστικά που τον κάνουν πολύ νεότερο, διαθέτει απεριόριστη γαλατική ευγένεια και δεν αφήνει να φανεί ότι είναι ένας μουσικός που για χάρη του πολλές φορές έχουν συγκεντρωθεί πάνω από ένα εκατομμύριο άνθρωποι για να τον δουν και να τον ακούσουν. Από το πρωί της ημέρας που τον συναντήσαμε έδινε συνεντεύξεις στα μέσα μαζικής ενημέρωσης όλου του κόσμου. Και όμως δεν έδειχνε καμιά βαριεστημάρα ή κούραση όταν αρχίσαμε την κουβέντα μας, στη 1 το μεσημέρι, σε ένα αρχοντικό ξενοδοχείο του Παρισιού.
Ο καινούργιος σας δίσκος έχει τίτλο «Metamorphoses». Αυτό σημαίνει ότι υπάρχουν μεταμορφώσεις στη μουσική ή στις ιδέες σας;
«Μάλλον και στα δύο. Εχουν περάσει 23 χρόνια από την εποχή που κυκλοφόρησε ο πρώτος μου δίσκος “Oxygene”, που αποτέλεσε και τη βάση της μετέπειτα δημιουργίας μου. Προτού μου τελειώσει λοιπόν το οξυγόνο (γέλια) έπρεπε να υπάρξουν μεταμορφώσεις. Οσον αφορά τη μουσική υπάρχει χρήση ρυθμών (beats) και τυμπάνων, ενώ όσον αφορά τις ιδέες για πρώτη φορά χρησιμοποιώ φωνή σε όλες τις συνθέσεις και έχω τη χαρά να συνεργάζομαι με μερικές σπουδαίες κυρίες (σ.σ.: ανάμεσά τους η Λόρι Αντερσον και η Νατάσα Ατλας). Αυτό δεν έγινε τυχαία αλλά σημαίνει ότι ήθελα να χρησιμοποιήσω τις λέξεις και το νόημα που απορρέει από αυτές».
Δεν συμπαθείτε την ανθρώπινη φωνή ιδιαίτερα; Γιατί ως τώρα δεν την είχατε χρησιμοποιήσει;
«Η δουλειά πάνω στην ηλεκτρονική μουσική έχει να κάνει περισσότερο με τους ήχους και με τη διαδικασία του τι μπορείς να πάρεις από τα μηχανήματα. Είναι διαφορετική υπόθεση από το τραγούδι, αν και συχνά στο παρελθόν χρησιμοποίησα τις λέξεις ή, για να είμαι πιο ακριβής, μία λέξη ή δύο-τρεις λέξεις σε κάποιες συνθέσεις, περισσότερο όμως σαν έναν ακόμη ήχο και όχι τόσο για το νόημα. Τώρα επιχειρώ να πάω κάπου αλλού με τη χρήση της φωνής».
Σας αρέσει να μιλάτε, να επικοινωνείτε με τους ανθρώπους, ή προτιμάτε τη σιωπή;
«Δεν μου αρέσει πολύ αυτός ο αγγλικός τύπος του σιωπηλού και απόμακρου. Προτιμώ να μιλάω με τους ανθρώπους. Ξέρεις, συμπεριφορά Λατίνου, σαν τους Ελληνες ή τους Γάλλους…».
Και η σιωπή πώς σας φαίνεται;
«Στις ημέρες μας είναι μια ακριβή πολυτέλεια την οποία δεν συναντάς συχνά. Παντού υπάρχει θόρυβος, δυνατή μουσική ή ακατάσχετη ομιλία. Για να επικοινωνήσουν οι άνθρωποι χρειάζεται ησυχία».
Τα τελευταία χρόνια η γαλλική μουσική γνωρίζει πανευρωπαϊκή επιτυχία και υπάρχουν συγκροτήματα, όπως οι Air, οι Daft Punk, οι Cassius και τόσοι άλλοι, που έχουν ευρύτατη αποδοχή. Τι άλλαξε, κατά τη γνώμη σας, στη γαλλική μουσική και μπόρεσε να βγει έξω από τα σύνορα της χώρας;
«Εχει να κάνει με τη διάδοση της ηλεκτρονικής μουσικής, που είναι πραγματικά εναλλακτική έναντι του ροκ-εν-ρολ. Το ροκ ήταν “ιδιοκτησία” της Αγγλίας και της Αμερικής, ενώ η ηλεκτρονική μουσική είναι περισσότερο ευρωπαϊκή υπόθεση και στη Γαλλία υπήρχε μια παράδοση και πολλοί μουσικοί πειραματίζονταν με το είδος αυτό. Η ηλεκτρονική μουσική επίσης δεν έχει λόγια και αυτό έπαιξε καθοριστικό ρόλο στο να γνωρίσουν αποδοχή συγκροτήματα από χώρες που δεν χρησιμοποιούν την αγγλική γλώσσα.
Ξέρεις καλά πόσο δύσκολο είναι για ένα ελληνικό γκρουπ να κάνει καριέρα στο εξωτερικό, όπως και ένα γαλλικό ή ιταλικό. Η γλώσσα είναι φοβερό εμπόδιο. Τώρα όμως αυτό έχει εξαλειφθεί και είναι καλό για τους σύγχρονους μουσικούς από μη αγγλόφωνες χώρες. Εχουν πιο πολλές ευκαιρίες».
Μιλήσατε για το ροκ-εν-ρολ. Τι γνώμη μπορεί να έχει ένας μουσικός της ηλεκτρονικής μουσικής για αυτό; Δεν είναι λίγοι αυτοί που λένε ότι «το ροκ είναι νεκρό»…
«Αυτά είναι τσιτάτα που χρησιμεύουν για τίτλους εφημερίδων ή στρατηγικές μάρκετινγκ. Καμία μορφή τέχνης που έχει γεννηθεί και έχει παίξει ρόλο στην εξέλιξη του πολιτισμού δεν πεθαίνει ποτέ. Απλώς διαφέρει η ένταση (peak). Η μεγάλη ένταση του ροκ βρίσκεται πίσω μας, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορούν να υπάρξουν σπουδαία πράγματα από το ροκ στο μέλλον. Δεν νομίζω ότι το ροκ πέθανε, απλώς δεν είναι μόνο του πια. Το ροκ-εν-ρολ είναι η έθνικ μουσική της Αμερικής και της Αγγλίας που διαδόθηκε σε όλον τον κόσμο. Τώρα ο κόσμος παρουσιάζει τη δική του φωνή κάνοντας κάτι που είναι εναλλακτικό του ροκ και φαίνεται να κερδίζει έδαφος γιατί ίσως είναι καινούργιο. Η “σύγκρουση” αυτή θα καταλήξει σε μια ισορροπία».
Εχετε μια καριέρα γεμάτη επιτυχίες, χρυσούς δίσκους, ρεκόρ προσέλευσης στις συναυλίες σας. Τι είναι αυτό που σας λείπει;
«Πολλά μου λείπουν (γέλια). Ευτυχώς ή δυστυχώς η ευτυχία δεν έχει να κάνει με την ποσότητα αλλά με την ποιότητα. Δεν επιδίωξα τίποτε από όλα αυτά. Υπήρξα πολύ προνομιούχος όμως γιατί μου προσφέρθηκαν κάνοντας αυτό που ήθελα και αγαπούσα. Αυτό είναι δώρο Θεού και δεν πρέπει να το ξεχνάω ποτέ».
Είστε Γάλλος αλλά έχετε έλθει σε επαφή με ανθρώπους σε πολλά σημεία του πλανήτη. Τι πιστεύετε για τη Γαλλία; Την αγαπάτε, τη μισείτε;
«Οντως έχω μια περίεργη σχέση αγάπης και μίσους με τη χώρα μου. Αγαπάω πολύ την εξοχή της, τα όμορφα και πλούσια τοπία, τους ανθρώπους εκτός Παρισιού. Αγαπάω και το Παρίσι ως πόλη, αλλά υπάρχει κάτι στους ανθρώπους εδώ που με ενοχλεί πολύ. Δεν ενδιαφέρονται για τον άλλο, δεν υπάρχει ένα χέρι βοήθειας όταν το χρειαστείς, κάτι που συμβαίνει στην Ελλάδα, στη Ρωσία, στη Νότια Αμερική… Οι Γάλλοι δεν ενδιαφέρονται αρκετά για τον άλλο, είτε είναι συμπατριώτης τους είτε όχι, και αυτό με ενοχλεί αφάνταστα».
Ζούμε σε μια περίοδο όπου οι άνθρωποι όλο και λιγότερο ενδιαφέρονται για την πολιτική. Πιστεύετε ότι είναι βάσιμη αυτή η αποστροφή ή πρόκειται μόνο για ανεπίτρεπτη αδιαφορία;
«Η λέξη πολιτική είναι ελληνική και συνδέεται με αυτόν τον θαυμάσιο πολιτισμό που γεννήθηκε στη χώρα σας. Αυτή η πολιτική όχι μόνο δεν απογοήτευσε ποτέ κανέναν αλλά γέννησε και δεδομένα που ακόμη και σήμερα παραμένουν αξεπέραστα. Η σημερινή πολιτική όμως μας δίνει μόνο απογοητεύσεις. Δεν υπάρχουν άνθρωποι με οράματα αλλά σχεδιάζουν τα πάντα με βάση τις επόμενες εκλογές. Πολύ φοβάμαι ότι στο άμεσο μέλλον τα κράτη θα λειτουργούν όπως οι επιχειρήσεις, χωρίς ηγέτες αλλά με ομάδες διαχείρισης».
Ξεκινήσατε το 1977 με τον δίσκο «Oxygene», που έπαιξε επιδραστικό ρόλο σε όσα ακολούθησαν στην ηλεκτρονική μουσική. Θέλω να μου πείτε τις διαφορές της ηλεκτρονικής μουσικής τις δεκαετίες του ’80 και του ’90, αν υπάρχουν καινούργια συγκροτήματα που σας ενδιαφέρουν και αν αισθάνεστε «νονός» της σύγχρονης ηλεκτρονικής μουσικής.
«Οταν ξεκίνησα το να χρησιμοποιείς τη σύγχρονη τεχνολογία ήταν μια γραφική τρέλα, ενώ τώρα είναι ένα δεδομένο που όλο και εξαπλώνεται. Αυτό και μόνο κάνει εμφανή τη διαφορά. Φυσικά υπάρχουν καινούργια γκρουπ που με ενδιαφέρουν, όπως οι Underworld, οι Air και πολλοί ακόμη που έχουν κάτι να πουν. Οσον αφορά το “νονός” που είπες, όχι βέβαια. Σιχαίνομαι αυτή την ιδέα. Αυτά τα λένε οι εταιρείες, είναι κόλπα του μάρκετινγκ. Ο,τι έκανα το έκανα για τον εαυτό μου και ίσως τώρα, ακούγοντας μερικά καινούργια πράγματα, να μπορώ να βρω αντιστοιχίες σε δικές μου συνθέσεις του παρελθόντος. Ισως μερικοί νέοι μουσικοί να έχουν επηρεαστεί από πράγματα που έκανα στο παρελθόν, αλλά τώρα εγώ επηρεάζομαι από αυτούς».
Υπάρχουν πολλοί που σας κατηγορούν για αυτά τα μεγαλειώδη σόου με τα εντυπωσιακά σκηνικά, τα λέιζερ και τις χιλιάδες ανθρώπους που συγκεντρώνονται. Λένε ότι δεν πρόκειται ακριβώς για συναυλίες όπου μπορεί να υπάρξει επαφή μεταξύ εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων και ότι είναι εγωκεντρική συμπεριφορά εκ μέρους σας…
«Οταν ξεκίνησα να κάνω αυτές τις συναυλίες δεν υπήρχαν τα δεδομένα που μπορούσαν να εξασφαλίσουν καλής ποιότητας ακρόαση στο σπίτι, αφού δεν υπήρχε ακόμη το CD. Από την άλλη χρειαζόταν κάποιο είδος σόου που θα προκαλούσε το ενδιαφέρον των θεατών, γιατί δεν ήμουν μια ροκ μπάντα ώστε να υπάρχει το σκηνικό σόου που συνήθιζαν να κάνουν τα συγκροτήματα του είδους. Εξάλλου η ηλεκτρονική μουσική είναι πιο πρόσφορη για προβολή εικόνων και ειδικούς φωτισμούς. Αλλωστε βλέπεις ότι τώρα αυτά συμβαίνουν ακόμη και σε μικρά κλαμπ, όταν γίνονται συναυλίες ηλεκτρονικής μουσικής. Οσο για την εγωκεντρική συμπεριφορά, έχω να πω ότι όταν είμαι στη σκηνή φαίνομαι ελάχιστα. Θεωρώ πιο εγωκεντρική συμπεριφορά αυτή του καλλιτέχνη που είναι μόνος του στη σκηνή με μια κιθάρα και τον φωτίζει ένας προβολέας…».
Υπάρχει η άποψη που λέει ότι έχει έλθει το τέλος της ιστορίας και ως εκ τούτου το τέλος των ιδεών και της τέχνης. Τι πιστεύετε για το μέλλον της μουσικής;
«Δεν ξέρω αν έχει έλθει το τέλος της Ιστορίας, αλλά είμαι σίγουρος ότι υπάρχουν ακόμη ανθρώπινα συναισθήματα που θέλουν να εκφραστούν. Η αγάπη, το μίσος, η ζήλια, η προσμονή πάντα θα αναζητούν τρόπους να “μιλήσουν” μέσω της μουσικής και πάντα θα υπάρχουν ιδέες για να γίνει αυτό».
(Η εισβολή τριών δημοσιογράφων από την Ιταλία έκανε φανερό ότι έπρεπε να τελειώσουμε εδώ.)
Σας ευχαριστώ για τη συνομιλία.
«Κι εγώ χάρηκα που μιλήσαμε. Είστε τυχερός που επιστρέφετε στην Ελλάδα».
