Εξήντα έξι χρόνια μετά τον θάνατο του Ελευθερίου Βενιζέλου, το άγγιγμα του ονόματος του ανδρός, ο οποίος συνδέθηκε με το όραμα της Μεγάλης Ελλάδας και ενέπνευσε εντονότατα πάθη (αποτυπώνονται άλλωστε στις έννοιες βενιζελισμός και αντιβενιζελισμός), παραμένει τόλμημα. Ανεξάρτητα από το αν με την κατασίγαση των πολιτικών παθών ο Ελευθέριος Βενιζέλος ζει στη μνήμη πολλών ως ο μέγιστος έλληνας πολιτικός του 20ού αιώνα, ο γενικότερος απολογισμός του έργου του ανήκει μάλλον στον ίδιο: «… Ισως έκαμε πολλά σφάλματα, αλλά ποτέ δεν του απέλιπε το θάρρος, ποτέ δεν υπήρξε μοιρολάτρης διότι ποτέ δεν επερίμενε από την μοίραν να ίδη την χώρα του προηγμένην, αλλά έθεσε εις την υπηρεσία της όλο το πυρ το οποίον είχε μέσα του, κάθε δύναμιν ψυχική και σωματικήν…» είναι ο επιτάφιος λόγος του ιδίου στη Βουλή των Ελλήνων το 1932.
Πρωθυπουργός της Ελλάδας επτά φορές, συνολικά επί δώδεκα χρόνια και πέντε μήνες, διάσημος και πέρα από τα σύνορά της, ο γεννηθείς στις Μουρνιές Χανίων το 1864 Ελευθέριος Βενιζέλος δέσποσε στην πολιτική ζωή της χώρας από το 1910 ως το 1936. Ο κύριος όγκος της βιβλιογραφίας για τον μεγάλο πολιτικό προέρχεται από τους συγχρόνους του, αλλά, δυστυχώς, απουσιάζει η ουδέτερη μαρτυρία. Η σύγκρουση του αρχηγού της κυβέρνησης, του Βενιζέλου, με τον αρχηγό του κράτους, τον βασιλιά, διαίρεσε τον ελληνικό λαό σε δύο φανατισμένες παρατάξεις, και μάλιστα σε εθνικά κρισιμότατες ώρες.
Οι επικριτές του Βενιζέλου τού προσάπτουν ότι δεν κατάφερε να συγκρατήσει τους οπαδούς του από ένα ολισθηρό κατήφορο αυταρχικότητας και πραξικοπημάτων. Ουδείς όμως μπορεί να αρνηθεί ότι ο κρητικός πολιτικός, ως πρωταγωνιστής των νικηφόρων εθνικών εξορμήσεων των ετών 1912 ως 1920, είχε ουσιαστικότατη συμβολή στον διπλασιασμό σχεδόν των εδαφών της Ελλάδας.
Τολμηρός, αποφασιστικός, φιλόδοξος («Η φιλοδοξία μου φτάνει μέχρι τον Θεό…» είχε πει), ευφυής, διορατικός, δραστήριος, ευέλικτος, ρεαλιστής, με μεγάλες πολιτικές δυνατότητες, αλλά αγέρωχος προς τους πολιτικούς του αντιπάλους και υποκινητής ανατρεπτικών καταστάσεων, ο Ελευθέριος Βενιζέλος διακρίθηκε ιδιαίτερα στον διεθνή διπλωματικό στίβο η πλέον προβεβλημένη πτυχή του βενιζελικού πολιτικού φαινομένου ενώ από τις, λιγότερο γνωστές, συνταγματικές του μεταρρυθμίσεις προέκυψαν βασικοί θεσμοί του δημοσίου δικαίου.
Η πολιτική του σταδιοδρομία ξεκινά το 1887, όταν πρωτοεκλέγεται βουλευτής Κυδωνιών, δηλαδή της περιοχής Χανίων του Κόμματος των Φιλελευθέρων («Ξυπόλυτων»). Το ζήτημα της ένωσης της Κρήτης με την Ελλάδα δεν θα αργήσει να τον φέρει σε ρήξη με τον Υπατο Αρμοστή της Κρήτης και «εντολοδόχο των Μεγάλων Δυνάμεων», πρίγκιπα Γεώργιο. Η απότομη μεταβολή στα πολιτικά πράγματα του ελληνικού κράτους όμως, με την επανάσταση του 1909, του ανοίγει τον δρόμο για μια σταδιοδρομία με ευρύτερους ορίζοντες.
Οι εκλογές της 28ης Νοεμβρίου του 1910 σηματοδοτούν την κοινοβουλευτική αφετηρία του Βενιζέλου στην Ελλάδα, ενώ η συμμετοχή της χώρας στους Βαλκανικούς Αγώνες (1912-13) θα του προσφέρει την ευκαιρία να αξιοποιήσει τις πολεμικές επιτυχίες στο διπλωματικό πεδίο αυξάνοντας σημαντικά την εδαφική της έκταση.
Η έκρηξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, ένα μόλις χρόνο μετά τον τερματισμό των Βαλκανικών Πολέμων, αποτελεί μεγάλη δοκιμασία για την Ελλάδα. Και το θέμα της συμμετοχής της στον πόλεμο δεν αργεί να φέρει αντιμέτωπους τον θαυμαστή της Γερμανίας βασιλιά Κωνσταντίνο και τον φιλικά προσκείμενο προς την Αγγλία, τη Γαλλία και τη Ρωσία (δυνάμεις της αντίπαλης Αντάντ) Ελευθέριο Βενιζέλο. Είναι η εποχή του βαθύτατου διχασμού του ελληνικού λαού, η περίοδος τραυμάτων και πληγών που θα αργήσουν πολύ να επουλωθούν.
Ο Βενιζέλος ξεκινά επαναστατική δράση εναντίον του βασιλιά Κωνσταντίνου και της πολιτικής του. Τα οδυνηρά «Νοεμβριανά» οδηγούν στην εκθρόνιση του Κωνσταντίνου και η νέα κυβέρνηση του Βενιζέλου κηρύττει τον πόλεμο εναντίον των αντιπάλων της Αντάντ. Η λήξη του πολέμου υπέρ της Αντάντ επιτρέπει στον Βενιζέλο να σημειώσει έναν ακόμη διπλωματικό θρίαμβο υπογράφοντας στις Σέβρες, τον Ιούλιο του 1920, τη συνθήκη που μετατρέπει την Ελλάδα σε χώρα των «δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών».
Στο απόγειο της δόξας του όμως ο Βενιζέλος δέχεται απόπειρα δολοφονίας από φιλοβασιλικούς αξιωματικούς και χάνει τις βουλευτικές εκλογές λίγους μήνες αργότερα. Δύο χρόνια αργότερα θα γραφούν επί εδάφους της Μικράς Ασίας μερικές από τις τραγικότερες σελίδες της ελληνικής Ιστορίας για να κληθεί ο Βενιζέλος να εξασφαλίσει μια έντιμη ειρήνη στη Λωζάννη το 1923.
Η νέα περίοδος της πολιτικής του σταδιοδρομίας γράφεται από το 1928 ως το 1932, όταν σε προχωρημένη ηλικία αποφασίζει να αναμειχθεί και πάλι με την πολιτική, αλλά το φάσμα του διχασμού περιορίζει πλέον τα όρια του έργου του. Τελευταίο του επίτευγμα η ύφεση με την Τουρκία και οι συμφωνίες του 1930, ενώ η βαριά ατμόσφαιρα που έχει προκύψει από νέα απόπειρα δολοφονίας του οδηγεί στο αποτυχημένο δημοκρατικό κίνημα του 1935. Ο Βενιζέλος μόλις έχει προλάβει να διαφύγει στο εξωτερικό, αλλά η εγκεφαλική συμφόρηση που τον βρίσκει τον Μάρτιο του 1936 στο Παρίσι αποδεικνύεται μοιραία. Υπό την απειλή ταραχών η σορός του δεν περνάει από την Αθήνα. Μεταφέρεται στην Κρήτη και ενταφιάζεται στη γνώριμη γη του Ακρωτηρίου, που συνδέθηκε άρρηκτα με την αγωνιστική του παρουσία για την πραγματοποίηση των οραμάτων του.
