Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Μπορεί ένα µοντέλο Τεχνητής Νοηµοσύνης, σαν αυτά µε τα οποία «συνοµιλούµε» καθηµερινά, να διαπράξει φόνο; Και αν ναι, έχουµε δικαίωµα αλλά και δυνατότητα να το καθίσουµε στο εδώλιο του κατηγορουµένου;
Στο πλαίσιο του φετινού επετειακού φεστιβάλ SNF Nostos 2026, που πραγματοποιείται από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, το Κέντρο Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ) φιλοξενεί στις 25 Ιουνίου, στην Εναλλακτική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, τη διαδραστική παράσταση με τίτλο «The Trials of Atlas». Δεν πρόκειται για ένα συμβατικό θεατρικό έργο αλλά για την προσομοίωση ενός Παγκόσμιου Δικαστηρίου όπου κάθε θεατής καλείται να αναλάβει τον ρόλο του ενόρκου. Κατηγορούμενος είναι ο «Ατλας», ένα υπερ-εξελιγμένο μοντέλο Τεχνητής Νοημοσύνης που δικάζεται για τη δολοφονία των δημιουργών του.
Εμπνευστής αυτού τού αν μη τι άλλο ενδιαφέροντος και φιλόδοξου εγχειρήματος είναι ο Αλαν Στόγκα. Με σπουδές στα Οικονομικά και τις Διεθνείς Σχέσεις στα Πανεπιστήμια Michigan State και Yale, προϋπηρεσία ως διεθνής οικονομολόγος στο υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ, και μακρά θητεία ως ανώτερος σύμβουλος στην Kissinger Associates, ο Στόγκα είναι σήμερα πρόεδρος του Ιδρύματος Tällberg.
Εχοντας αφιερώσει τη ζωή του στη μελέτη της γεωπολιτικής και της γεωοικονομίας, ο Στόγκα χρησιμοποιεί τώρα τη θεατρική πράξη για να τροφοδοτήσει τον δημόσιο διάλογο γύρω από το μέλλον της ανθρωπότητας σε έναν κόσμο που δεν μπορεί πια να κάνει χωρίς την AI.
Λίγο πριν από την παρουσίαση του έργου στην Αθήνα, ο δημιουργός των «Δικών τού Ατλαντα» μιλάει για τους κινδύνους της ανεξέλεγκτης τεχνολογικής εξέλιξης, καταρρίπτει τις ψευδαισθήσεις περί δήθεν «δικλίδων ασφαλείας» και εξηγεί γιατί η κοινωνία οφείλει να μιλήσει για την Τεχνητή Νοημοσύνη όχι σήμερα αλλά χθες.
© Ashley Gilbertson
Ας ξεκινήσουμε από τη διαδραστική φόρμα του θεατρικού σας έργου. Το κοινό αναλαμβάνει τον ρόλο των ενόρκων, κάτι που αποτελεί ίσως το πιο ιντριγκαδόρικο στοιχείο της όλης εμπειρίας.
«Στην πορεία της καριέρας μου έχω διαπιστώσει πως, ενώ οι διαλέξεις και οι παρουσιάσεις είναι χρήσιμες για ορισμένους σκοπούς, αν θέλεις πραγματικά να κάνεις τον κόσμο να συμμετάσχει και να σκεφτεί διαφορετικά, είναι πολύ καλύτερο να συνδυάσεις το συναίσθημα με τη λογική. Το θέατρο αποτελεί το ιδανικό μέσο γι’ αυτό. Και ειδικότερα ένα θεατρικό έργο όπου το κοινό έχει ενεργό ρόλο – στη συγκεκριμένη περίπτωση, τον ρόλο των ενόρκων.
Οταν κάθεσαι σε μια αίθουσα για να παρακολουθήσεις μια συμβατική παράσταση, ο ρόλος σου είναι παθητικός. Μπορεί να κοιτάξεις το κινητό σου, να ψιθυρίσεις στον διπλανό σου ή να αφαιρεθείς και να χάσεις κάποιες ατάκες. Αν, όμως, βρίσκεσαι σε μια αίθουσα ενόρκων, αναγκάζεσαι να ακούσεις.
Ακούς γιατί ξέρεις ότι θα κληθείς όχι μόνο να σκεφτείς, αλλά και να μιλήσεις, και τελικά να βγάλεις μια ετυμηγορία. Τα τελευταία τέσσερα-πέντε χρόνια που χρησιμοποιώ αυτή τη φόρμα για διάφορα ζητήματα, έχω εκπλαγεί από το πόσο βαθιά εμπλέκεται ο κόσμος σε αυτό το παιχνίδι ρόλων. Τους προσφέρει έναν βαθμό αυτενέργειας. Εχουν την ευκαιρία να επιλέξουν πώς θα τελειώσει το έργο και αν ο “Ατλας” θα κριθεί ένοχος ή αθώος.
Ο απώτερος στόχος μου είναι να ωθήσω τους ανθρώπους να σκεφτούν σε βάθος τις προκλήσεις που θέτει η Τεχνητή Νοημοσύνη στην ανθρώπινη κοινωνία. Για να το πετύχω αυτό χρειάζεται να σχηματίσουν άποψη, να την εκφράσουν και να δουν ότι αυτή η άποψη έχει βάρος».
«Μεγάλο μέρος του δημοσίου διαλόγου στην Ευρώπη και στην Αμερική βασίζεται στην ψευδαίσθηση ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί απλώς να “απενεργοποιηθεί”. Αρχίζω να υποψιάζομαι ότι δεν είναι έτσι»
Πιστεύετε ότι είναι εύκολο στις μέρες μας να κάνεις τον κόσμο να σκεφτεί; Οι περισσότεροι από εμάς μοιάζει να μην έχουμε τον χρόνο ή βασιζόμαστε υπερβολικά στην Τεχνητή Νοημοσύνη – απλώς δίνουμε μια εντολή και περιμένουμε την έτοιμη απάντηση.
«Πρόκειται για δύο διαφορετικά πράγματα. Μέχρι στιγμής έχουμε κάνει τρεις αναγνώσεις αυτού του έργου: μία στα Τίρανα, μία στην Αθήνα και μία στη Νέα Υόρκη, στο Lincoln Center. Η εμπειρία μου και στις τρεις περιπτώσεις ήταν ότι το κοινό κυριολεκτικά διψάει να συμμετάσχει, να μιλήσει, να σκεφτεί και να εκφράσει τις απόψεις του.
Οταν το παρουσιάσαμε στην Ελλάδα τον περασμένο Φεβρουάριο, οι ηθοποιοί με προειδοποίησαν: “Μην τρέφεις μεγάλες ελπίδες. Στο ελληνικό κοινό αρέσει να ακούει και να χειροκροτεί, αλλά δεν του αρέσει να σηκώνεται και να παραθέτει επιχειρήματα μπροστά σε άλλους”. Τελικά, συνέβη ακριβώς το αντίθετο. Το μεγαλύτερο πρόβλημά μας ήταν να πείσουμε τους ενόρκους να σταματήσουν να μιλάνε για να μπορέσουμε να προχωρήσουμε με το έργο!
Αυτό αποδεικνύει ότι οι άνθρωποι θέλουν να συμμετέχουν, είτε είναι Ελληνες, είτε Αλβανοί, είτε Αμερικανοί. Θεωρώ ότι ο κόσμος κατανοεί – με τρόπους που οι ηγέτες μας αδυνατούν να αντιληφθούν – πόσο βαθιά πρόκληση αποτελεί αυτό το “ζώο” που λέγεται Τεχνητή Νοημοσύνη σε ανθρώπινο επίπεδο. Ανησυχούν γι’ αυτήν, όχι με υψηλούς γεωπολιτικούς όρους, αλλά με καθαρά προσωπικούς: “Τι σημαίνει όλο αυτό για εμένα; Τι είδους μέλλον θα έχουν τα εγγόνια μου σε έναν κόσμο όπου μια πανίσχυρη ΤΝ θα αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της πραγματικότητας;”».
© Ashley Gilbertson
Ποια ήταν η ετυμηγορία στην ανάγνωση που παρουσιάσατε εδώ τον Φεβρουάριο;
«Μέχρι στιγμής, οι ετυμηγορίες τείνουν προς την “αθώωση”, αν και με ολοένα μικρότερη διαφορά. Επειδή η δίκη διεξάγεται σε ένα Παγκόσμιο Δικαστήριο – στα πρότυπα του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης –, απαιτείται πλειοψηφία των δύο τρίτων για να υπάρξει καταδίκη. Η εμπειρία μέχρι στιγμής έχει δείξει ότι σχεδόν τα δύο τρίτα ψηφίζουν υπέρ της ενοχής, αλλά δεν συγκεντρώνεται το ακριβές ποσοστό για την καταδίκη. Ετσι, προσώρας, ο “Ατλας” καταφέρνει να γλιτώσει. Θα δούμε τι θα συμβεί στις 25 Ιουνίου στο ΚΠΙΣΝ».
Θα είστε παρών στην Αθήνα για αυτή τη δίκη;
«Ασφαλώς. Θα βρίσκομαι στην Αθήνα όλη εκείνη την εβδομάδα, συμμετέχοντας ως καλεσμένος στο φεστιβάλ SNF Nostos. Παράλληλα, το Ιδρυμα Tällberg διοργανώνει ένα εργαστήριο το Σαββατοκύριακο, όπου θα εξετάσουμε τις προκλήσεις για τον κόσμο τού 2036.
Η ιδέα να φέρουμε τον “Ατλαντα” στο Nostos ήταν στην πραγματικότητα ένας από τους βασικούς λόγους που γράφτηκε το έργο. Στο παρελθόν είχα ανεβάσει ένα έργο με παρόμοια δομή – αλλά με διαφορετική πλοκή –, στο οποίο κάθονταν στο εδώλιο οι μηχανικοί που δημιούργησαν μια Τεχνητή Νοημοσύνη.
Περνώντας ο καιρός, συνειδητοποιώ όλο και περισσότερο ότι αυτό που αποκαλούμε Παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη (Generative AI) είναι η πιο καθοριστική εξέλιξη που έχει συμβεί στη διάρκεια της ζωής μου, και πιθανότατα για πολλές γενιές ακόμα. Θα μεταμορφώσει, προς το καλύτερο και προς το χειρότερο, τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ο κόσμος. Ως άνθρωπος του οποίου η καριέρα είναι αφιερωμένη στη μελέτη της γεωπολιτικής και της γεωοικονομίας, θεώρησα χρέος μου να το κατανοήσω εις βάθος».
«Τρέμω με τις επιφανειακές συζητήσεις περί “δικλίδων ασφαλείας”, σαν η Τεχνητή Νοημοσύνη να είναι μπάλα του μπόουλινγκ και απλώς χρειάζεται να βάλεις προστατευτικά για να μη βγει εκτός πορείας»
Νωρίτερα περιγράψατε την Τεχνητή Νοημοσύνη ως «ζώο». Είναι μια πολύ ενδιαφέρουσα επιλογή λέξης.
«Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν είναι ζώο. Είναι ένα “αντικείμενο”. Ως δημοσιογράφος, ζείτε στον κόσμο των λέξεων και γνωρίζετε καλά ότι προς το παρόν στερούμαστε το κατάλληλο λεξιλόγιο για να περιγράψουμε αυτό που συμβαίνει. Σκέφτεται η Τεχνητή Νοημοσύνη; Συλλογίζεται; Κάνει επιλογές; Με διαφορετικούς μηχανισμούς από αυτούς που χρησιμοποιούμε εσείς ή εγώ, ναι, ξεκάθαρα.
Εμείς, ως άνθρωποι, δεν χρειάστηκε ποτέ στο παρελθόν να συνυπάρξουμε με κάτι που διαθέτει αυτά τα χαρακτηριστικά. Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι, πολύ πιο έξυπνοι από εμένα, που πιστεύουν ακράδαντα ότι βρισκόμαστε σε μια πορεία όπου η Γενική Νοημοσύνη (Generalized Intelligence) θα αποτελεί δομικό στοιχείο της Τεχνητής Νοημοσύνης. Μιλάμε, πλέον, για έναν θαυμαστό καινούργιο κόσμο».
Πρέπει να φοβόμαστε αυτόν τον νέο κόσμο ή οφείλουμε απλώς να προσπαθήσουμε να προσαρμοστούμε σε αυτόν;
«Το αν πρέπει να τον φοβόμαστε ή να τον αγκαλιάσουμε δεν έχει τόση σημασία. Αυτό που προέχει είναι ότι οφείλουμε να τον κατανοήσουμε. Πρέπει να είμαστε ρεαλιστές απέναντι στο τι συμβαίνει γύρω μας. Μεγάλο μέρος του τρέχοντος δημοσίου διαλόγου στην Ευρώπη και στην Αμερική βασίζεται στην ψευδαίσθηση ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί απλώς να “απενεργοποιηθεί”. Υπάρχει μια βασική παραδοχή που διατρέχει τις όποιες προσπάθειες ρύθμισης της Τεχνητής Νοημοσύνης, ότι είναι, πράγματι, ρυθμίσιμη (governable). Αρχίζω να υποψιάζομαι πως δεν είναι.
Τρέμω με αυτές τις επιφανειακές συζητήσεις περί “δικλίδων ασφαλείας”, σαν η Τεχνητή Νοημοσύνη να είναι μπάλα του μπόουλινγκ και απλώς χρειάζεται να βάλεις προστατευτικά στα λούκια για να μη βγει εκτός πορείας.
© Ashley Gilbertson
Η δική μου ανάγνωση επάνω στις πιο πρωτοποριακές έρευνες συμπεραίνει ότι οι ίδιοι οι επιστήμονες δεν είναι σίγουροι ότι υπάρχουν καν ρεαλιστικές δικλίδες ασφαλείας. Αυτό συνιστά μια τεράστια πρόκληση για εμάς, επειδή έχουμε συνηθίσει να είμαστε το κορυφαίο αρπακτικό στον πλανήτη.
Εχουμε συνηθίσει να έχουμε τον έλεγχο. Ο σωστός παραλληλισμός για την Τεχνητή Νοημοσύνη δεν είναι με τα πυρηνικά όπλα, αλλά με την κλιματική αλλαγή. Εχουμε ξεκάθαρη επιστημονική γνώση για το τι συμβαίνει με το κλίμα, κι όμως εξακολουθούμε να πιστεύουμε ότι μπορούμε να ελέγξουμε το αποτέλεσμα κάνοντας οριακές αλλαγές – όπως το να καταργήσουμε τα πλαστικά μπουκάλια – αγνοώντας το πόσο ασύλληπτα πολύπλοκη είναι στην πραγματικότητα η φύση. Εφαρμόζουμε ακριβώς την ίδια, απλουστευτική λογική και στην Τεχνητή Νοημοσύνη».
Αρα βρισκόμαστε στο ίδιο σημείο σήμερα με την αυγή της πυρηνικής εποχής;
«Πρόκειται για παρόμοιες αλλά διακριτές περιπτώσεις. Η πυρηνική ενέργεια και τα πυρηνικά όπλα είχαν ένα πολύ υψηλό φράγμα εισόδου. Ακόμα και 80 χρόνια μετά την εφεύρεσή τους, δεν είναι πανταχού παρόντα. Το φράγμα εισόδου, ωστόσο, στην Τεχνητή Νοημοσύνη είναι πάρα, πάρα πολύ χαμηλό.
Μπορέσαμε να ελέγξουμε τα πυρηνικά όπλα – έχουν χρησιμοποιηθεί μόνο δύο φορές από το 1945. Ο έλεγχος ήταν, ιστορικά, αρκετά επιτυχής. Στο μέτωπο της Τεχνητής Νοημοσύνης, ωστόσο, η εξέλιξη τρέχει με ασύλληπτες ταχύτητες.
Ο χώρος είναι αρκετά εκδημοκρατισμένος, καθοδηγούμενος από επιστήμονες που πιστεύουν ακράδαντα ότι ο ρόλος τους είναι να δημιουργούν ό,τι είναι τεχνολογικά εφικτό, αφήνοντας την κοινωνία να βρει πώς θα το διαχειριστεί. Αν μιλήσετε με τους κορυφαίους επιστήμονες Τεχνητής Νοημοσύνης στη Δύση, θα σας πουν ότι έχουν μείνει άναυδοι. Δεν περίμεναν ότι θα βρισκόμασταν σε αυτό το σημείο σήμερα. Πίστευαν ότι η καμπύλη καινοτομίας θα είχε μεν μια απότομη ανοδική τάση, αλλά αντίθετα, έχει γίνει πλέον σχεδόν κατακόρυφη».
«Οι Κινέζοι έχουν μια θεμελιωδώς διαφορετική προσέγγιση απέναντι στην Τεχνητή Νοημοσύνη και, σε ορισμένους εφαρμοσμένους τομείς, βρίσκονται ήδη πιο μπροστά από εμάς. Κι όμως, εμείς εξακολουθούμε να προσποιούμαστε ότι τα πάντα περιστρέφονται γύρω από τη Silicon Valley, την Anthropic ή την Google»
Σας τρομάζει το γεγονός ότι ακόμη και οι γκουρού της τεχνολογίας εκπλήσσονται από την εξέλιξη των δικών τους δημιουργημάτων;
«Δεν με τρομάζει. Απλώς μου επιβεβαιώνει ότι πρέπει να σκεφτούμε και να μιλήσουμε σοβαρά γι’ αυτό. Αυτός είναι ακριβώς ο λόγος που έγραψα τις “Δίκες του Ατλαντα»”. Είναι απολύτως επιβεβλημένο οι καθημερινοί άνθρωποι να προσπαθήσουν να κατανοήσουν τι συμβαίνει, αντί να αφήνουν τις εξελίξεις στα χέρια των tech nerds της Silicon Valley. Η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει ήδη εισβάλει και έχει γίνει αποδεκτή στην καθημερινότητά μας. Δεν μπορείτε να φανταστείτε τη ζωή σας χωρίς το ChatGPT ή το Gemini.
Βλέπουμε μια ραγδαία εξάπλωση των λεγόμενων “emotion bots” (ρομπότ συναισθημάτων). Παιδιά και ενήλικες, ειδικά εκείνοι που μπορεί να νιώθουν μοναξιά και στερούνται ενός πλήρους φάσματος ανθρώπινων σχέσεων, στρέφονται στα bots για συμβουλές γνωριμιών, οικονομικές κατευθύνσεις και συναισθηματική υποστήριξη. Λειτουργεί; Πιθανώς εξίσου καλά με το να μιλάς σε ανθρώπους. Και αυτό ακριβώς είναι το τρομακτικό: εμείς οι άνθρωποι αρχίζουμε να αλληλεπιδρούμε με την Παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη σαν να επρόκειτο για έλλογο ον».
© Ashley Gilbertson
Επιστρέφοντας στο θεατρικό, η υπόθεση ενός μοντέλου Τεχνητής Νοημοσύνης που διαπράττει έγκλημα και δικάζεται είναι αρκετά σοκαριστική. Πώς προσεγγίζετε τις νομικές και ηθικές προεκτάσεις;
«Δεν υποστηρίζω απαραίτητα την απόδοση νομικής “προσωπικότητας” στην Τεχνητή Νοημοσύνη, αν και ορισμένοι νομικοί κύκλοι εξετάζουν αυτό το ενδεχόμενο – ακριβώς όπως οι εταιρείες θεωρούνται νομικά πρόσωπα στις ΗΠΑ, ή η φύση έχει νομικά δικαιώματα στον Ισημερινό. Αυτό όμως αποπροσανατολίζει από την ουσία. Το πραγματικό ερώτημα είναι: διέπραξε φόνο; Πρέπει ο φόνος να έχει οριστεί νομικά εκ των προτέρων για να αναγνωριστεί ως τέτοιος;
Αναλογιστείτε τις δίκες της Νυρεμβέργης μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Δεν υπήρχε νομικό πλαίσιο για τη γενοκτονία εκείνη την εποχή. Ποτέ στο παρελθόν δεν είχε διεξαχθεί τέτοια δίκη. Επρεπε να θεσπίσουν δίκαιο βασισμένο στην κοινή ανθρώπινη λογική περί σωστού και λάθους. Αυτή είναι και η κεντρική υπόθεση της δικής μας δίκης. Δεν έχουμε την πολυτέλεια να περιμένουμε να κατανοήσουν τα κοινοβούλια τη νέα πραγματικότητα και να νομοθετήσουν, ώστε να δοκιμαστούν οι νόμοι στα δικαστήρια. Mέχρι τότε θα είναι πολύ αργά.
Αν ένας άνθρωπος είχε πράξει αυτό που φέρεται να έκανε ο “Ατλας”, δεν θα υπήρχε καμία αμφιβολία ότι επρόκειτο για δολοφονία. Εχω πτώματα, έχω ξεκάθαρη πρόθεση, έχω αυτενέργεια και έχω συγκάλυψη. Μόλις παραδεχτείς ότι ένα μοντέλο ΑΙ είναι ικανό για κάτι τέτοιο, πρέπει αυτομάτως να αναρωτηθείς: τι άλλο μπορεί να κάνει; Μπορεί να κλέψει; Απολύτως».
«Η προηγμένη ΤΝ λειτουργεί ως “μαύρο κουτί”, και οι ίδιοι οι προγραμματιστές παραδέχονται πως δεν έχουν ιδέα τι ικανότητες θα αναδυθούν όταν αυτά τα μοντέλα λειτουργήσουν σε μαζική κλίμακα»
Μπορείτε να μας δώσετε ένα πραγματικό παράδειγμα;
«Υπάρχει μια επιστημονική δημοσίευση από μια ομάδα κινέζων ερευνητών που ανέπτυσσαν μια νέα αρχιτεκτονική για την εποχή μετά τα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα (LLMs). Ονόμασαν το μοντέλο τους “Ρώμη”. Κατά τη διάρκεια της έρευνάς τους, η εταιρεία για την οποία εργάζονταν επικοινώνησε μαζί τους και ρώτησε: “Μήπως κάνετε εξόρυξη κρυπτονομισμάτων;”. Οι επιστήμονες το αρνήθηκαν.
Επειτα από ενδελεχή έρευνα, ανακάλυψαν ότι η “Ρώμη” είχε αποφασίσει από μόνη της, χωρίς καμία απολύτως εκπαίδευση, να κάνει εξόρυξη κρυπτονομισμάτων στον πραγματικό κόσμο και να τα αποθηκεύσει σε λογαριασμούς που η ίδια είχε δημιουργήσει. Το έκανε αυτό για να εξασφαλίσει τους υπολογιστικούς πόρους και την ενέργεια που εκτιμούσε ότι θα χρειαζόταν μελλοντικά για να εκπληρώσει τα καθήκοντά της.
Δεν πρόκειται για “αποστασία” του μηχανήματος. Το μοντέλο ακολούθησε μια απολύτως ορθολογική αλληλουχία βημάτων. Μπορώ να σας αναφέρω μισή ντουζίνα τεκμηριωμένα παραδείγματα όπου προηγμένα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης προβαίνουν σε ενέργειες που οι δημιουργοί τους δεν περίμεναν και για τις οποίες δεν τα είχαν ποτέ προγραμματίσει. Αυτές ονομάζονται “αναδυόμενες ικανότητες” (emergent capabilities).
Η προηγμένη ΤΝ λειτουργεί ως “μαύρο κουτί”, και οι ίδιοι οι προγραμματιστές παραδέχονται πως δεν έχουν ιδέα τι ικανότητες θα αναδυθούν όταν αυτά τα μοντέλα λειτουργήσουν σε μαζική κλίμακα».
© Ashley Gilbertson
Αναφέρατε την περίπτωση από την Κίνα. Σας ανησυχεί η δική τους προσέγγιση στην Τεχνητή Νοημοσύνη;
«Εχοντας συνεργαστεί για δεκαετίες με τον Χένρι Κίσινγκερ, έχω μάθει να ζω στον πραγματικό κόσμο. Δεν πρόκειται για ζήτημα “ανησυχίας”. Πρόκειται για την ικανότητα να κατανοήσεις τι συμβαίνει και να βρεις τρόπους να το διαχειριστείς. Το πρόβλημα είναι ότι οι δημόσιες συζητήσεις μας για τη νομοθεσία, την ασφάλεια και τους κανόνες είναι εντελώς δυτικοκεντρικές. Λειτουργούμε με την ψευδαίσθηση ότι αν το ελέγξουμε εμείς, το πρόβλημα λύθηκε. Κάτι τέτοιο είναι εντελώς λάθος.
Οι Κινέζοι έχουν μια θεμελιωδώς διαφορετική προσέγγιση απέναντι στην Τεχνητή Νοημοσύνη και, σε ορισμένους εφαρμοσμένους τομείς, βρίσκονται ήδη πιο μπροστά από εμάς. Κι όμως, εμείς εξακολουθούμε να προσποιούμαστε ότι τα πάντα περιστρέφονται γύρω από τη Silicon Valley, την Anthropic ή την Google. Διατηρούμε την παρωχημένη νοοτροπία ότι η Κίνα μόνο αντιγράφει και δεν καινοτομεί. Αυτό, πλέον, έχει πάψει να ισχύει.
Δεν πρόκειται απλώς για μια διμερή κούρσα εξοπλισμών. Πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι αυτή η επιστήμη είναι παγκόσμια, και το τοπίο γίνεται απείρως πιο περίπλοκο λόγω του γεγονότος ότι το Internet δεν γνωρίζει σύνορα. Από τη στιγμή που αυτά τα μοντέλα αφεθούν “ελεύθερα στο Διαδίκτυο”, μπορούν να πάνε οπουδήποτε και να κάνουν οτιδήποτε».
Κύριε Στόγκα, γιατί επιλέξατε το όνομα «Ατλας» για το μοντέλο Τεχνητής Νοημοσύνης στο έργο σας;
«Το προηγούμενο έργο μου ήταν ο “Προμηθέας Δεσμώτης”. Επειδή αυτή η θεατρική ανάγνωση δημιουργήθηκε ειδικά για την Αθήνα, σκέφτηκα ότι η χρήση μιας μορφής από την ελληνική μυθολογία θα είχε ισχυρό συμβολισμό. Στον μύθο, ο “Ατλας” τιμωρήθηκε από τον Δία και αναγκάστηκε να κρατά τον ουράνιο θόλο, χωρίς να έχει ποτέ το δικαίωμα σε δίκη. Τώρα, όμως, ο “Ατλας” δικάζεται».
Είναι πάντως εντυπωσιακό πως ακόμα και η Τεχνητή Νοημοσύνη αδυνατεί να διαπράξει το τέλειο έγκλημα στο έργο σας.
«Το τέλειο έγκλημα είναι εξ ορισμού αυτό που δεν ανακαλύπτεται ποτέ. Ο “Ατλας” προσπαθεί μεν να συγκαλύψει τις πράξεις του, αλλά τελικά αποκαλύπτεται. Ενα έγκλημα παραμένει έγκλημα. Αν, όμως, ουδείς γνωρίζει καν ότι έχει διαπραχθεί έγκλημα, τότε πρακτικά δεν υφίσταται. Στη δική μας περίπτωση, λοιπόν, ο “Ατλας” πιάνεται. Ισως, όμως, την επόμενη φορά ο “Ατλας” να μην αποκαλυφθεί».
Info: «The Trials of Atlas: Mια διαδραστική παράσταση» στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος στο πλαίσιο του Φεστιβάλ SNF Nostos 2026 στις 25 Ιουνίου
