Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Το καλοκαίρι, για τους περισσότερους, είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την ανάπαυλα, τη θάλασσα και τον χρόνο που επιτέλους δείχνει σημάδια επιβράδυνσης. Πρόκειται, άλλωστε, για μια περίοδο όπου τα βάρη της καθημερινότητας υποχωρούν και μπαίνουν στο συρτάρι. Την ίδια στιγμή, τα βιβλία που τόσο καιρό περίμεναν στη βιβλιοθήκη ή το κομοδίνο ξεσκονίζονται και ετοιμάζονται να μπουν στην τσάντα των διακοπών. Ποια βιβλία, όμως, θα μας συντροφεύσουν στο διάστημα που μεσολαβεί μεταξύ των τωρινών και των μελλοντικών μας υποχρεώσεων;
Ζητήσαμε από τους Βαγγέλη Γιαννίση, Μίνω Ευσταθιάδη, Στέργια Κάββαλου, Στεφανία Κερκή, Μάκη Μαλαφέκα, Χίλντα Παπαδημητρίου, Αλέξη Σταμάτη, Μαρία Φακίνου και Χρήστο Χατζηκυριακίδη να ανοίξουν τις αποσκευές τους και να μοιραστούν μαζί μας τα βιβλία που επιλέγουν για φέτος το καλοκαίρι. Ακολουθούν οι προτάσεις των συγγραφέων και οι σκέψεις πίσω από τις επιλογές τους.
«Σύλβια», Χάουαρντ Φαστ
Το βιβλίο που μόλις τέλειωσα και συστήνω ανεπιφύλακτα είναι η «Σύλβια», του Χάουαρντ Φαστ, το πρώτο φεμινιστικό νουάρ κατά Ερβέ Λε Κορ. Ξεχασμένος λόγω του μακαρθισμού, ο Φαστ ανανέωσε την περσόνα του ιδιωτικού ντετέκτιβ, χαρίζοντας του πλούσιο ψυχολογικό βάθος. Χωρίς να είναι αμιγώς αστυνομικό, αφού ο ήρωας δεν ερευνά κάποιο φόνο, είναι από τα κομψοτεχνήματα που έχτισαν την παράδοση του είδους. – Χίλντα Παπαδημητρίου
«Σύλβια», Χάουαρντ Φαστ | εκδόσεις Πόλις, μτφρ. Χρήστος Οικονόμου
«Ψηλά τα χέρια, σύντροφε», Κώστας Φασουλόπουλος
Το δεύτερο είναι το «Ψηλά τα χέρια, σύντροφε», του Κώστα Φασουλόπουλου, που αφηγείται την ιστορία ενός αληθινού ριφιφί πατώντας γερά στις διδαχές του hardboiled και του neo-noir, αλλά και στις περιφρονημένες ταινίες δράσης των 60ς και ‘70ς. Αληθοφανής δράση, οξυδερκείς παρατηρήσεις για τη σχέση του ένοπλου αγώνα με τον υπόκοσμο και η απαραίτητη femme fatale. – Χίλντα Παπαδημητρίου
«Ψηλά τα χέρια, σύντροφε», Κώστας Φασoυλόπουλος | εκδόσεις Κυψέλη
*Το τελευταίο βιβλίο της Χίλντας Παπαδημητρίου, «Κομπολόι στο χώμα», κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο
«Μάλινα», Ίνγκεμποργκ Μπάχμαν
Νιώθεις μια κρυφή ευχαρίστηση όταν πρωτοδιαβάζεις αριστουργηματικά έργα που μέχρι πρότινος αγνοούσες, σαν να τρως στα κλεφτά ένα άγνωστο γλυκό. Γιατί στα κλεφτά; Επειδή το μυθιστόρημα «Μάλινα» της Ίνγκεμποργ Μπάχμαν (Suhrkamp Verlag, 1971), που έμελλε να είναι το μοναδικό της, επανακυκλοφόρησε στα ελληνικά το 2025 (Α΄ εκδ., Κανάκη, 1989). Ένας από τους λόγους αυτής της παρατεταμένης, εγχώριας απουσίας ίσως να ήταν και η καταστατική δυσκολία της απόδοσης του συγκεκριμένου κειμένου σε μια άλλη γλώσσα. Όποιος έχει τη δυνατότητα να διαβάσει το γερμανικό πρωτότυπο, θα καταλάβει αμέσως τι εννοώ και ταυτόχρονα θα αναγνωρίσει τη ρηξικέλευθη μεταφραστική προσέγγιση του Αλέξανδρου Κυπριώτη.
Βέβαια, επί της ουσίας, μόνο ως «γλυκό» δεν μπορεί να χαρακτηριστεί το «Μάλινα». Η αλήθεια είναι ότι ορισμένα έργα όχι μόνο δεν θα μπορούσαν να έχουν γραφτεί με οποιονδήποτε άλλο τρόπο, μα -σχεδόν- δεν θα μπορούσαν καν να έχουν γραφτεί. Με αυτό το Άρρητο τολμάει να τα βάλει η Μπάχμαν, για να καταδείξει περίτρανα τη συνολική μας ήττα. Όπως άλλωστε έκαναν, μεταξύ άλλων, ο Γουίλιαμ Φώκνερ, ο Σάμουελ Μπέκετ και φυσικά ο Γουίλιαμ Μπάροουζ.- Μίνως Ευσταθιάδης
*Το τελευταίο βιβλίο του Μίνου Ευσταθιάδη «Ο Δύτης» (επανέκδοση) κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο
—————————————————————————————–
Το μυθιστόρημα χαρακτηρίζεται στο οπισθόφυλλο ως «μια ασυνήθιστα μυστηριώδης ερωτική ιστορία». Όμως κάθε ερωτική ιστορία δεν είναι παρά μια τοιχογραφία της εποχής, της κοινωνίας και των ιστορικών συνθηκών μες στα οποία αυτή γεννιέται και ξεδιπλώνεται, και τα υποκείμενά της πομποί και δέκτες όλων αυτών των παραγόντων. Επιπλέον, στα χέρια της Μπάχμαν, η απεικόνιση μιας τέτοιας ιστορίας δεν είναι μια απλή υπόθεση. Η γλώσσα και η σύνταξη δοκιμάζονται στο έπακρο, τεντώνονται, αναποδογυρίζουν, παίζουν παιχνίδια, οι δευτερεύουσες προτάσεις ανοίγουν και πολλαπλασιάζονται, επιβάλλοντας την ενεργή μου συμμετοχή, εντέλει την εξοικείωση. Η Μπάχμαν δημιουργεί τη δική της γλώσσα, μακριά από τις γνώριμες (αντρικές) φωνές του τότε λογοτεχνικού κανόνα, όχι ως φεμινιστικό μανιφέστο αλλά ως ένα αμιγώς λογοτεχνικό ύφος, γι’ αυτό και πάντα σύγχρονο και επιτακτικό. – Μαρία Φακίνου
«Μάλινα», Ίνγκεμποργ Μπάχμαν | εκδόσεις Πότλατς, μτφρ. Αλέξανδρος Κυπριώτης
*Το τελευταίο βιβλίο της Μαρίας Φακίνου, «Όλα τα δέντρα», κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αντίποδες
«Ο Μπιντές και άλλες ιστορίες», Μάριος Χάκκας
Ο «Μπιντές» του Μάριου Χάκκα είναι ένα βιβλίο μικρό μόνο στην έκταση. Στην πραγματικότητα κατεβαίνει εκεί όπου η λογοτεχνία συναντά το πιο γυμνό ανθρώπινο υλικό: την ταπείνωση, το σώμα, την ανάγκη, την αξιοπρέπεια που επιμένει ακόμη και μέσα στα πιο ευτελή πράγματα. Ο Χάκκας παίρνει ένα αντικείμενο σχεδόν γελοίο, σχεδόν ντροπιαστικό, και το μετατρέπει σε υπαρξιακό καθρέφτη. Εκεί φαίνεται η δύναμή του: να αποκαλύπτει πως το ανθρώπινο δράμα δεν κρύβεται στα μεγάλα γεγονότα, αλλά στις μικρές καθημερινές ήττες, εκεί όπου ο άνθρωπος προσπαθεί ακόμη να σταθεί όρθιος. – Αλέξης Σταμάτης
«Ο Μπιντές και άλλες ιστορίες», Μάριος Χάκκας | εκδόσεις Άγρα
«Σάτρι», Κόρμακ Μακάρθι
Το «Σάτρι» είναι το βιβλίο όπου ο Κόρμακ Μακάρθι κατεβαίνει στα υπόγεια της ανθρώπινης ύπαρξης και μένει εκεί, χωρίς εξηγήσεις και χωρίς παρηγοριά. Ο Σάτρι δεν είναι απλώς ένας άνθρωπος στο περιθώριο· είναι κάποιος που έχει αποσυρθεί από την κανονικότητα για να δει τι απομένει όταν πέσουν οι κοινωνικές μάσκες: σώμα, πείνα, ενοχή, φθορά, ανάγκη για αγάπη. Μέσα στις λάσπες, στα ποτάμια, στα μεθύσια και στους αποτυχημένους ανθρώπους, ο Μακάρθι βρίσκει μια άγρια μεταφυσική τρυφερότητα. Το βιβλίο δεν περιγράφει την πτώση. Αλλά κάτι πολύ πιο δύσκολο. Περιγράφει την αξιοπρέπεια μέσα στην πτώση. – Αλέξης Σταμάτης
«Σάτρι», Κόρμακ Μακάρθι | εκδόσεις Gutenberg, μτφρ. Γιώργος Κυριαζής
*Το τελευταίο βιβλίο του Αλέξη Σταμάτη, «Η ασθένεια των απαλών πραγμάτων», κυκλοφορεί από την Κάπα Εκδοτική
«Το καλοκαίρι τον αγγλικών», Κάρμα Ριέρα
Τον Ιούνιο πήγα στη Βαρκελώνη. Επέλεξα να ταξιδέψω με το ψυχολογικό θρίλερ «Το καλοκαίρι των αγγλικών» της Κάρμα Ριέρα. Βοήθησε το ότι η συγγραφέας ζει και εργάζεται στην καταλανική πρωτεύουσα, βοήθησε λίγο και το «καλοκαίρι» του τίτλου. Μια Ισπανίδα πηγαίνει ένα μήνα στην Αγγλία όχι για διακοπές αλλά στην απομονωμένη έπαυλη μιας ιδιόρρυθμης καθηγήτριας για να μάθει αγγλικά. Πίστευε ότι θα τη βοηθούσαν στη δουλειά της. Το τελείωσα πριν την προσγείωση και τις μέρες που ήμουν στη Βαρκελώνη εκτίμησα λίγο παραπάνω την προσπάθεια των ανθρώπων να συνεννοηθούμε σε μια γλώσσα που ελάχιστα ξέρουν έχοντας πάντα στον νου την ηρωίδα που πήγε για καλό και βγήκε τραυματισμένη. – Στέργια Κάββαλου
«Το καλοκαίρι των αγγλικών», Κάρμα Ριέρα | εκδόσεις Βακχικόν, μτφρ. Τίνα Τερζιώτη
«Σε μέτρα ανθρώπινα», Ρομπέρτο Καμούρι
Είχα από καιρό στο κομοδίνο μου το βιβλίο του Ρομπέρτο Καμούρι «Σε μέτρα ανθρώπινα» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ποταμός. Ήθελα τόσο να τον είχα προλάβει στη ΔΕΒΘ όπου ήταν καλεσμένος. Μου αρέσει που εκτυλίσσεται στη γενέτειρα του συγγραφέα, το Φάμπρικο, μια μικρή κωμόπολη με δυο δρόμους, λίγους κατοίκους και έναν μόνιμα «βαμβακερό» ουρανό. Έρωτας, φιλία, λάθη, καθημερινότητα. Ζωή απλή, επαρχιακή. Μελαγχολία, αξιοπρέπεια και σιωπή. Αναμνήσεις και τραύματα με κάτι από Χέμινγουεϊ και μια μοναξιά, μια απομόνωση που σε αγγίζει λίγο πιο βαθιά εν μέσω ελληνικού καλοκαιριού… – Στέργια Κάββαλου
«Σε μέτρα ανθρώπινα», Ρομπέρτο Καμούρι | εκδόσεις Ποταμός, μτφρ. Άννα Παπασταύρου
*Τα τελευταία βιβλία της Στέργιας Κάββαλου «Η μαμά μου μπορεί», «Ο μπαμπάς μου μπορεί», «Η γιαγιά μου μπορεί», «Ο παππούς μου μπορεί» κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Καστανιώτη
Το βιβλίο των ψευδαισθήσεων, Πολ Όστερ
Αυτό που καταφέρνει ο νεαρός Όστερ στην περίφημη Τριλογία της Νέας Υόρκης, να μετατρέψει δηλαδή το αστυνομικό μυθιστόρημα σε μια μεθοδική αποδόμηση του τριπτύχου συγγραφέας-ήρωας-αφηγητής, σε μια φιλοσοφική (κάποιοι λένε “μεταμοντέρνα”) διερεύνηση της ταυτότητας, της γλώσσας και των ορίων του πραγματικού, τον απασχολεί ξανά ως ώριμο πενηντάρη πλέον, στο καταπληκτικό του «Βιβλίο των ψευδαισθήσεων» (2002). Ο ήρωας, εδώ, χάνει την οικογένειά του, βυθίζεται στο πένθος, και φεύγει σε μια αναζήτηση κάποιου ξεχασμένου ηθοποιού του βωβού κινηματογράφου ίσως ως μια ιδιότυπη «επιστροφή στη ζωή». Όπως πάντα στον Όστερ, η γραφή του είναι το συγκλονιστικό ζήτημα: χειρουργική, υπερεπιμελημένη, «τέλεια». Είναι αυτή η γραφή, που μέχρι τέλους κράτησε το μυστικό αυτού του συγγραφέα. Που δεν μας άφησε ποτέ να καταλάβουμε ποιος ήταν. – Μάκης Μαλαφέκας
«Το βιβλίο των Ψευδαισθήσεων», Πολ Όστερ | εκδόσεις Μεταίχμιο, μτφρ. Ιωάννα Ηλιάδη
*Το τελευταίο βιβλίο του Μάκη Μαλαφέκα, «Δε λες κουβέντα» (επανέκδοση), κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αντίποδες
«Η Υφάντρα», Μαρία Ξυλούρη
Η «Υφάντρα», πιστή στην υπόσχεση που δίνει ο τίτλος της, εκκινεί από αρχετυπικούς μύθους που συνδέουν τις γυναίκες με την υφαντική και με τη μοίρα, και προχωρά στο να αφηγηθεί την ιστορία μιας γυναίκας μεταιχμιακής, μεταξύ ζωής και θανάτου. Η ηρωίδα είναι ένα κρίκος σε μια αλυσίδα γυναικών που γνωρίζει καλά την καθηλωμένη γυναικεία ζωή, και προσπαθεί με τα μέσα που της δόθηκαν να ανατρέψει τις πεπερασμένες επιλογές της μέσα σε μια προδιαγεγραμμένη – μεταξύ άλλων και από τον έμφυλο ρόλο της – ζωή. Και σε αυτό το βιβλίο της, η γραφή της Ξυλούρη ακολουθεί την ελαφροπάτητη πορεία της καρακάξας, για να ξαφρίσει από την πραγματικότητα τα χρυσά και τα ασημένια της και να συγκροτήσει το δικό της λογοτεχνικό κόσμο, στον οποίο αγαπώ να επιστρέφω. – Στεφανία Κερκή
«Η Υφάντρα», Μαρία Ξυλούρη | εκδόσεις Μεταίχμιο
«Το σημάδι του θηρίου και άλλες ιστορίες αποικιοκρατικού τρόμου», ανθολογία
Τι καλύτερο να διαβάσεις τις ζεστές καλοκαιρινές νύχτες από ιστορίες με μούμιες, μάγους, υπερφυσικά και μη όντα «giving you the chills»; Πρόκειται για μια ανθολογία έξι ιστοριών τρόμου (γραμμένων μεταξύ 1862-1938), που με αναστοχαστική ματιά αναδεικνύει μια διάσταση του υπερφυσικού τρόμου, που σπάνια συζητείται – την πολιτική. Οι προερχόμενοι από δυτικές μητροπόλεις ήρωες βιώνουν τον τρόμο του εξωτικού Άλλου με διάφορους τρόπους, που αποκαλύπτουν τη δική τους ψυχική παρακμή και προχωράνε σε αποτρόπαιες πράξεις, που αποδεικνύουν ότι οι ίδιοι δεν είναι ακριβώς θύματα του τρόμου, αλλά μάλλον θύτες του. Η επαφή με το αλλόκοτο και το ξένο δίνει την ευκαιρία να αποκαλυφθούν οι επιστρώσεις του πολιτισμού, που παρότι προσπαθεί να αποσιωπήσει τα πιο βίαια και ανόσια ένστικτα, αυτά παραμένουν μέρος της ανθρώπινης αφήγησης, εμπειρίας, αλλά και ιστορίας. – Στεφανία Κερκή
«Το σημάδι του θηρίου και άλλες ιστορίες αποικιοκρατικού τρόμου», ανθολογία | εκδόσεις Μάγμα, μτφρ. Δημήτρης Λογοθέτης
*Το τελευταίο βιβλίο της Στεφανίας Κερκή, «ΣΑΤόΡ», κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Σμίλη
Δεν υπάρχει υποδιεύθυνση αντιμιμιδίων – QNTM
Έχω μια αδυναμία στα βιβλία που παίρνουν μια φαινομενικά παράλογη ιδέα και την αντιμετωπίζουν με απόλυτη σοβαρότητα. Εδώ λοιπόν έχουμε να κάνουμε με ένα μυθιστόρημα που ξεκινά από την υπόθεση ότι υπάρχουν πληροφορίες τόσο επικίνδυνες, ώστε η ίδια η γνώση τους μπορεί να αποτελέσει απειλή. Κάπου ανάμεσα στην επιστημονική φαντασία, το φιλοσοφικό θρίλερ και το κοσμικό μυστήριο, το βιβλίο εξερευνά τη μνήμη, τη λήθη και τα όρια της ανθρώπινης αντίληψης. Αυτό τουλάχιστον λένε οι κριτικές, αλλά επειδή δύο δικοί μου άνθρωποι, των οποίων την κρίση εμπιστεύομαι τυφλά σε ό,τι έχει να κάνει με βιβλίο, μου το πρότειναν, θα μπει στη βαλίτσα των διακοπών. – Βαγγέλης Γιαννίσης
«Δεν υπάρχει υποδιεύθυνση αντιμιμιδίων», QNTM | εκδόσεις Δώμα, μτφρ. Δέσποινα Κανελλοπούλου
«Κομπολόι στο Χώμα», Χίλντα Παπαδημητρίου
Από την άλλη πλευρά, το «Κομπολόι στο Χώμα» της Χίλντας Παπαδημητρίου εκπροσωπεί ένα εντελώς διαφορετικό αναγνωστικό καλοκαίρι. Εδώ έχουμε ένα βιβλίο που με ατμόσφαιρα Αθήνας και εκείνη τη γλυκόπικρη αίσθηση που συναντά κανείς στο καλό ελληνικό νουάρ. Η Παπαδημητρίου έχει έναν μοναδικό τρόπο να συνδυάζει το αστυνομικό στοιχείο με την παρατήρηση της καθημερινότητας, χωρίς να χάνει ποτέ την ανθρώπινη διάσταση των ηρώων της. Έχοντας διαβάσει ό,τι έχει βγει απ’ το λάπτοπ της, ανυπομονώ να βυθιστώ ξανά στον οικείο κόσμο της, να συναντήσω ξανά την Αΐντα και τον Χάρη, να περιηγηθώ στις Αθηναϊκές γειτονιές, να ακούσω τη μουσική που η συγγραφέας έχει επιλέξει για αυτό το βιβλίο (Ψάξτε την playlist στο Spotify και βάλτε τη να παίζει ενώ διαβάζετε). – Βαγγέλης Γιαννίσης
«Κομπολόι στο χώμα», Χίλντα Παπαδημητρίου | εκδόσεις Μεταίχμιο
*Το τελευταίο βιβλίο του Βαγγέλη Γιαννίση, «BLOCK DELETE», κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο
«Ο αγώνας μου» (τόμοι 1-6), Καρλ Ούβε Κνάουσγκορντ
Θεωρώ τη διάκριση μεταξύ auto-fiction και fiction προβληματική, με την έννοια ότι συνήθως γράφουμε για πράγματα που ξέρουμε, και τα πράγματα που ξέρουμε είναι πράγματα που ζήσαμε. Συνεπώς, κάθε λογοτεχνικό κείμενο είναι σε κάποιο βαθμό auto-fiction. Ο Κνάουσγκορντ είναι τελευταία πίστα auto-fiction: 5.000 σελίδες αυτοβιογραφίας που διαβάζεται σαν να μην έχεις άλλη επιλογή. Στον τελευταίο τόμο, 600 σελίδες ασχολούνται με τον Χίτλερ. Ο Χίτλερ δεν βγαίνει από τη γραφή του ούτε χειρότερος, ούτε καλύτερος. Το πρώτο είναι αδύνατο γιατί ο Χίτλερ είναι το απόλυτο κακό, δεν παίρνει παραπέρα. Αν καταφέρεις το δεύτερο, είσαι μάλλον ναζί. Τέλος, να σημειωθεί ότι το απόλυτο auto-fiction έργο του 21ου αιώνα περιέχει το απόσπασμα που ξεκινάει με το: «memory is not a reliable quantity in life». – Στέργιος Χατζηκυριακίδης
«Ο αγώνας μου», (τόμοι 1-6) | εκδόσεις Καστανιώτη, μτφρ. Σωτήρης Σουλιώτης
*Το τελευταίο βιβλίο του Στέργιου Χατζηκυριακίδη, «Ιστορίες απλής λογικής και λίγης θλίψης» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Νήσος
