Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Μια εργασία στο σχολείο στάθηκε η αφορμή, για να γνωρίσουμε τον Μπαρτολομί Μίτρε-Μαρτίνεζ, τον πρώτο πρόεδρο της ενωμένης Αργεντινής. Η έρευνα, που κάναμε για τη ζωή και την πολιτική του σταδιοδρομία μάς αποκάλυψε μια ιστορία γεμάτη σημαντικές στιγμές.
Ο Μπαρτολομί Μίτρε-Μαρτίνεζ γεννήθηκε τον Ιούνιο του 1821, μια χρονιά που εύκολα τη θυμόμαστε οι μαθητές και οι μαθήτριες με ελληνική καταγωγή, καθώς είναι η χρονιά που ξέσπασε η Ελληνική Επανάσταση. Ο Μπαρτολομί Μίτρε ενσάρκωσε τις αξίες της ελευθερίας και του εθνικού αυτοπροσδιορισμού.
Το ονοματεπώνυμό του ήταν Βαρθολομαίος Μητρόπουλος. Καταγόταν, πιθανότατα, από τη Βόρειο Ήπειρο, συγκεκριμένα από την περιοχή της Χειμάρρας. Ωστόσο, μιας και το επώνυμο Μητρόπουλος δεν συναντάται συχνά στην Ήπειρο, δεν αποκλείεται να είχε άλλο ελληνικό επώνυμο, με ορισμένες πηγές να αναφέρουν το Δημητρίου ή το Μήτρου. Υπάρχει βέβαια και το ενδεχόμενο η οικογένειά του να είναι μία από αυτές που μετανάστευσαν στη Χειμάρρα από τη Μάνη, οπότε, δικαιολογείται το επώνυμο Μητρόπουλος, που συναντάται κυρίως στην Πελοπόννησο.
Ο δρόμος για τη Νότιο Αμερική
Μετά την αποτυχία της Επανάστασης του Διονυσίου του Φιλοσόφου το 1611, ξεκίνησαν μαζικοί εξισλαμισμοί στην Ήπειρο, ενώ οι Οθωμανοί άρχισαν να φέρονται με μεγαλύτερη σκληρότητα στους υπόδουλους. Ιδιαίτερα, η περιοχή της Χειμάρρας, που είχε πρωταγωνιστήσει σε πολλά επαναστατικά κινήματα, δεινοπάθησε. Αρκετοί κάτοικοί την εγκατέλειψαν και εγκαταστάθηκαν στη Βενετία, τη Γένοβα, την Κορσική και αλλού. Κάποιοι από αυτούς ακολούθησαν τους Ιταλούς αποίκους στις ισπανικές αποικίες της Νότιας Αμερικής. Μερικά από τα μέλη της οικογένειας Μητρόπουλου έφυγαν από τη Χειμάρρα γύρω στο 1670 και βρέθηκαν κάποιοι στο Μπουένος Αϊρες και άλλοι στο Μοντεβιδέο της Ουρουγουάης.
Ο Δημήτριος Βεντούρα Μητρόπουλος, πρόγονος του Βαρθολομαίου, φαίνεται ότι μετά την ενηλικίωσή του πηγαίνει στην Ισπανία ή στην ισπανοκρατούμενη Νάπολη και αναζητάει την τύχη του στον ισπανικό στρατό, ο οποίος επιδιώκει να επιβάλει την κυριαρχία του στις αποικίες της Νοτίου Αμερικής. Το επώνυμο Μητρόπουλος στα ισπανικά παραφράστηκε σε «Μίτρε».
Η ύπαρξη ενός Έλληνα στην Αργεντινή δεν ήταν ασυνήθιστο φαινόμενο. Πολλοί μετανάστες από τον ελλαδικό χώρο και τη Γένοβα της Ιταλίας έφθαναν στο λιμάνι υποδοχής του Μπουένος Άιρες, μεταξύ 16ου και 19ου αιώνα.
Μάλιστα, στις 19 Οκτωβρίου 1712 μαρτυρείται σε μια πράξη γάμου που τελέστηκε στο κοντινό Μοντεβιδέο η δήλωση του Δημητρίου Μίτρε ενώπιον συμβολαιογράφου ότι είναι «natural de Grecia» (καταγόμενος από την Ελλάδα).
Οι προσδοκίες του πατέρα
Εξετάζοντας το γενεαλογικό δένδρο του Βαρθολομαίου Μίτρε, διαπιστώνουμε ότι οι πρόγονοί του, μετά τον Δημήτριο Βεντούρα-Μίτρε είχαν ισχυρή παρουσία στη στρατιωτική και πολιτική ζωή των πόλεων όπου έζησαν. Ανάμεσά τους και ο πατέρας του Βαρθολομαίου, Αμβρόσιος, ο οποίος διακρίθηκε στον Αγώνα της Ανεξαρτησίας της Αργεντινής από το 1810 έως το 1816.
Ο πατέρας του, όπως λέγεται, προόριζε τον γιο του για αγροτικές και κτηνοτροφικές εργασίες και γι’ αυτό τον λόγο το 1829, τον έστειλε σε ηλικία μόλις οκτώ χρονών στο αγρόκτημα του φίλου της οικογένειας Γερβάσιο Ρόχας, αδελφού του Αργεντινού δικτάτορα Χουάν Μανουέλ ντε Ρόχας, προκειμένου να εκπαιδευτεί σ’ αυτές. Όμως, πολύ σύντομα, ο Ρόχας τον έστειλε πίσω στο Μπουένος Άιρες, με τα εξής σχόλια: «Πείτε στον ντον Αμβρόσιο ότι αυτός ο νεαρός δε χρησιμεύει ούτε πρόκειται να χρησιμεύσει σε τίποτε, καθώς όταν βλέπει μια σκιά, ξεκαβαλικεύει και στρώνεται στο διάβασμα». Πράγματι, από πολύ νωρίς είχε δείξει κλίση προς τα γράμματα. Είναι αξιοσημείωτο ότι μιλούσε άπταιστα ελληνικά, παρότι δεν επισκέφθηκε ποτέ την Ελλάδα.
Δύο χρόνια αργότερα, το 1831, ο μικρός Βαρθολομαίος γράφει τα πρώτα του ποιήματα, τα οποία και δημοσιεύονται σε εφημερίδα του Μοντεβιδέο, όπου στο μεταξύ είχε μετακομίσει η οικογένειά του.
Εκεί, ο Βαρθολομαίος εισήχθη στη στρατιωτική ακαδημία το 1836 και τρία χρόνια αργότερα, σε ηλικία 18 χρόνων, αποφοίτησε με τον βαθμό του ανθυπολοχαγού του Πυροβολικού. Παράλληλα, ενεπλάκη με την πολιτική, ως μέλος του Έγχρωμου Κόμματος. Εντάχθηκε αμέσως στον στρατό της Ουρουγουάης ο οποίος ετοιμαζόταν να αντιμετωπίσει στον ποταμό Ροζάριο τον στρατό του αργεντινού κυβερνήτη Ετσάγουε.
Το συγκινητικό μήνυμα
Την παραμονή της μάχης, ο Βαρθολομαίος λαμβάνει ένα γράμμα από τον πατέρα του, Αμβρόσιο, που τον ενθαρρύνει με σπαρτιάτικο τρόπο: «Ελπίζω να ξέρεις πώς να εκπληρώσεις το καθήκον σου. Αν πεθάνεις, θα έχεις εκπληρώσει την αποστολή σου, αλλά φρόντισε να μη συμβεί αυτό. Εάν σε χάσω (κάτι που μπορεί να συμβεί και για το οποίο είμαι προετοιμασμένος), η τιμητική ανάμνηση που ελπίζω να μου αφήσεις θα παρηγορήσει την υπόλοιπη θλιβερή μου ζωή. Έτσι, αγαπητέ μου γιε, είσαι η ελπίδα μου».
Στις παραπάνω λέξεις διακρίνουμε την περηφάνια του πατέρα για τον γιο του, τον οποίο και ενθαρρύνει να θυσιάσει τη ζωή του για τον αγώνα, αλλά από την άλλη είναι αδύνατο να μην νιώσουμε τον βαθύ πόνο που θα προκαλέσει στον γονιό η ενδεχόμενη απώλειά του παιδιού του. Αν και φαίνεται ότι είναι προετοιμασμένος για όλα, ο Αμβρόσιος παλεύει ανάμεσα στην υστεροφημία, που θα του αφήσει ως παρακαταθήκη ο γιος του, και στον συμβιβασμό του παντοτινού χαμού του. «Ή ταν ή επί τας» έλεγαν οι Σπαρτιάτες στα παιδιά τους, πριν τη μάχη.
«Κατά την περίοδο της διακυβέρνησής του, πάταξε τους αρχηγούς των κατά τόπους επαρχιών, ευνόησε τη μετανάστευση, ανέπτυξε την εκπαίδευση και την οικονομία και εφάρμοσε φιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις».
Την επόμενη μέρα ο νεαρός Βαρθολομαίος παίρνει το βάπτισμα του πυρός στο πεδίο της μάχης. Το 1840 προάγεται σε λοχαγό και τον Ιανουάριο του επόμενου έτους παντρεύεται στο Μοντεβιδέο την Ντελφίνα Μαρία Λουΐσα ντε Βέντια, κόρη του στρατηγού Νίκολας ντε Βέντια, με την οποία θα αποκτήσει δύο κόρες και τέσσερις γιους. Επιστρέφει στην Αργεντινή το 1842 και τάσσεται εναντίον του δικτάτορα Ρόχας λαμβάνοντας μέρος στην ανεπιτυχή επανάσταση για την ανατροπή του.
Θρίαμβος μετά την εξορία
Μετά την καταστολή του κινήματος, ο Μίτρε βρέθηκε το 1846 εξόριστος στην Ουρουγουάη. Αργότερα, θα ζήσει διαδοχικά στη Βολιβία, το Περού και τη Χιλή, για να επιστρέψει το 1851 στην Αργεντινή και να πετύχει, ένα χρόνο αργότερα, την ανατροπή του Ρόχας. Μετά την ανατροπή του δικτάτορα οι 13 επαρχίες της σημερινής Αργεντινής συνενώνονται υπό τον Χοσέ ντε Ουρκουίζα.
Η μοναδική που αρνείται να ενταχθεί στη Συνομοσπονδία είναι αυτή του Μπουένος Άιρες, στην οποία εκλέγεται το 1860 κυβερνήτης ο Μίτρε υποσχόμενος την ολοκλήρωση της διαδικασίας ενοποίησης του κράτους. Πραγματικά, το 1861 ο Βαρθολομαίος Μίτρε μετά από μια μεγάλη μάχη στο Παβόν νικάει τον Ουρκουίζα και η ένωση γίνεται πραγματικότητα.
Το 1862 προκηρύχθηκαν εκλογές και στις 14 επαρχίες της χώρας και ο Μίτρε εξελέγη πρώτος Πρόεδρος Δημοκρατίας στην ενωμένη Αργεντινή. Κατά την περίοδο της διακυβέρνησής του, πάταξε τους αρχηγούς των κατά τόπους επαρχιών, ευνόησε τη μετανάστευση, ανέπτυξε την εκπαίδευση και την οικονομία και εφάρμοσε φιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις. Επίσης, εθνικοποίησε τα τελωνεία όλης της χώρας και παραχώρησε προνόμια στο εμπόριο με την Ευρώπη, αυξάνοντας έτσι τα δημόσια έσοδα. Επί των ημερών του, αναπτύχθηκαν οι ταχυδρομικές υπηρεσίες σε όλη τη χώρα και εκσυγχρονίστηκε το τηλεγραφικό δίκτυο.
Η απώλεια της υποστήριξης
Το 1865 αναγνωρίσθηκε από τη Βραζιλία και την Ουρουγουάη ως ο επικεφαλής των στρατών της Τριπλής Συμμαχίας. Έως το 1868 διατήρησε το αξίωμα του, αλλά σταδιακά έχασε την υποστήριξη που λάμβανε τον πρώτο καιρό. Προς το τέλος της προεδρικής του θητείας, εξελέγη στη Γερουσία.
Τον Οκτώβριο του 1874, ο Μίτρε έθεσε ξανά υποψηφιότητα για πρόεδρος της Αργεντινής, όμως απέτυχε να επανεκλεγεί. Θεώρησε την ήττα του προϊόν νοθείας και επιχείρησε να κάνει πραξικόπημα. Κατέλαβε μία κανονιοφόρο και προσπάθησε να εμποδίσει την ορκωμοσία του νέου προέδρου, Νικολάς Αβελανέδα.
Συνελήφθη, αλλά δεν εκτελέστηκε, λαμβάνοντας χάρη από τον νέο πρόεδρο. Εκτός από την πολιτική, τη διπλωματία και τον στρατό, ο Μίτρε διακρίθηκε και στον τομέα της δημοσιογραφίας, της ιστορίας και του πολιτισμού. Τον Ιανουάριο του 1870 ίδρυσε την εφημερίδα «La Nación Argentina», η οποία, με την ονομασία «Λα Νασιόν», παραμένει μέχρι σήμερα μία από τις εφημερίδες με τη μεγαλύτερη κυκλοφορία σε εθνικό επίπεδο. Επιπλέον, ο Βαρθολομαίος Μίτρε υπήρξε συνιδρυτής της Εθνικής Ακαδημίας Ιστορίας της Αργεντινής.
Η συμβολή του στα γράμματα
Έγραψε ποίηση, πεζογραφήματα, θεατρικά έργα, υποδειγματικές βιογραφίες. Με τα συγγράμματά του συνέβαλε στην εδραίωση της ιστορικής επιστήμης και μετέφρασε στα ισπανικά τη «Θεία Κωμωδία» του Δάντη.
Η εφημερίδα που ίδρυσε ο Μίτρε κυκλοφορεί μέχρι σήμερα.
Στην υπόλοιπη ζωή του ασχολήθηκε με την πολιτική περιορισμένα και εκτός αξιωμάτων, ιδρύοντας το 1891 το κόμμα της Εθνικής Πολιτικής Ένωσης, το οποίο είναι σήμερα το αρχαιότερο κόμμα της Αργεντινής.
Ο Βαρθολομαίος Μίτρε πέθανε στο Μπουένος Άιρες στις 19 Ιανουαρίου 1906 από γαστρεντερική ασθένεια. Πλήθος πολιτών θρήνησε για την απώλειά του χαρισματικού ηγέτη και συνόδευσε τη νεκρώσιμη πομπή από το σπίτι του μέχρι το νεκροταφείο Ρικολέτα. Έναν χρόνο αργότερα, εγκαινιάστηκε μουσείο με το όνομά του στο Μπουένος Άιρες.
Άφησε πίσω του μια ζωή γεμάτη δράση και εμπειρίες, επιτυχίες αλλά και αποτυχίες. Όπως έγραψε ο συγγραφέας, Ρόμπερτ Αβερτ, «η σταδιοδρομία του Μίτρε περιείχε τόση δράση που θα μπορούσε να γεμίσει τις ζωές δώδεκα ανδρών».
Ο Μπαρτολομί Μίτρε θεωρείται ο πιο πολυσχιδής πολιτικός της λατινοαμερικανικής χώρας. Σε αναφορά του προς το Βρετανικό Υπουργείο Εξωτερικών, ο τότε πρέσβης της Βρετανικής Αυτοκρατορίας στο Μπουένος Άιρες έγραψε για τον Μίτρε: «Είναι ένας άνδρας πολύ δραστήριος και λέγεται ότι τον χαρακτηρίζει κάτι ιδιαίτερα σπάνιο: η εντιμότητα. Από τότε που πήρε την εξουσία ο στρατηγός Μίτρε, η χώρα γνώρισε μεγάλη οικονομική άνθιση. Η διακυβέρνηση αυτού του φωτισμένου άνδρα είναι ισχυρή, καλή και ευεργετική».
Οι αφηγήσεις των Ελλήνων
Όπως είναι γνωστό, οι Έλληνες έχουν παρουσία σε όλο τον κόσμο. Πολλοί από αυτούς αναδείχθηκαν σε μεγάλες μορφές των χωρών στις οποίες μετανάστευσαν. Ωστόσο, κάποιοι από τους Έλληνες αυτούς, αν και έφτασαν πολύ ψηλά παραμένουν άγνωστοι στο ευρύ κοινό. Ένας απ’ αυτούς είναι και ο Μπαρτολομί Μίτρε.
Το δωμάτιο του μπιλιάρδου στο σπίτι του Μίτρε που έγινε μουσείο.
Σύμφωνα με αφηγήσεις των Ελλήνων που έζησαν την εποχή της προεδρίας του, ο Μίτρε «διερχόταν πεζοπορών» ακολουθούμενος από κρατικούς λειτουργούς και οι θαμώνες των καφενείων, «πλείστοι εξ αυτών Έλληνες», έβγαιναν και τον χαιρετούσαν με μεγάλο σεβασμό, αποκαλώντας τον με ενθουσιασμό και κραυγές “paisano”, δηλαδή συμπατριώτη. «Ο δε Μίτρε, ως διηγούνται, έβγαζε το πλατύγυρον και ανταπέδιδε γελώντας και μετά χάριτος τους χαιρετισμούς και τα χειροκροτήματα».
Εμείς, οι μαθητές και οι μαθήτριες του Ελληνικού Ινστιτούτου Αθηναγόρας Α΄, που έχουμε ελληνική καταγωγή, νιώθουμε περηφάνια, για τον πρώτο πρόεδρο της ενωμένης Αργεντινής, της χώρας, όπου ζούμε, γιατί μας συνδέει με την πατρίδα των προγόνων μας.
