Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Η μαζική επιτήρηση των ψηφιακών επικοινωνιών επιστρέφει στην Ευρωπαϊκή Ενωση και όπως όλα δείχνουν, όχι μόνο είναι εδώ για να μείνει, αλλά πρόκειται να γίνει ακόμα πιο ασφυκτική. Στις 9 Ιουλίου, με μια διαδικασία την οποία πολλοί χαρακτήρισαν αντικανονική, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ψήφισε να παραταθεί μέχρι το 2028, του Chat Control 1.0, η παράταση του οποίου είχε απορριφθεί σε δύο προηγούμενες ψηφοφορίες τον περασμένο Μάρτιο.
Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι οι τεχνολογικοί κολοσσοί θα μπορούν να «σαρώνουν» χωρίς δικαστική εντολή ή προηγούμενη υποψία τα ιδιωτικά μηνύματα που ανταλλάσσουμε σε δίκτυα όπως το Facebook και το Instagram και την ηλεκτρονική μας αλληλογραφία μέσω Gmail και Apple iCloud.
Με λίγα λόγια τα αποτελέσματα των εξετάσεων που στέλνετε στον γιατρό σας ή λαμβάνετε από διαγνωστικά κέντρα, τα συμβόλαια για τις αγοραπωλησίες ακινήτων που στέλνετε σε κάποιον συμβολαιογράφο, οι επικοινωνίες μας με δημόσιες υπηρεσίες ή φίλους και συνεργάτες, ακόμα και τα αστεία που λέμε μεταξύ μας σε ιδιωτικά μηνύματα ή οι φωτογραφίες μας είναι εκτεθειμένα στη «σάρωση» από τις εταιρείες που προσφέρουν αυτές τις υπηρεσίες.
Όπως επισημαίνουν πολλοί ειδικοί η εφαρμογή αυτής της ρύθμισης καταστρατηγεί το απόρρητο των επικοινωνιών και κάνει «ξέφραγο αμπέλι» τα προσωπικά μας δεδομένα. Με λίγα λόγια καταρρίπτει θεμελιώδη δικαιώματα των Ευρωπαίων πολιτών. Προς το παρόν το Chat Control 1.0 δεν επιτρέπει τη «σάρωση» μηνυμάτων σε πλατφόρμες που παρέχουν τη δυνατότητα κρυπτογραφημένων συνομιλιών όπως για παράδειγμα το WhatsApp.
Το ιστορικό
Το 2021 το Chat Control 1.0 ψηφίστηκε σαν μια προσωρινή «παρέκκλιση» της οδηγίας ePrivacy που προστατεύει το απόρρητο των επικοινωνιών και τα προσωπικά δεδομένα. Η παρέκκλιση αυτή έδωσε τη δυνατότητα στους τεχνολογικούς κολοσσούς να «σαρώνουν» μαζικά τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες των ευρωπαίων πολιτών για υλικό σεξουαλικής παρενόχλησης παιδιών ή grooming.
Παρά το γεγονός ότι οι εμπνευστές του υποστηρίζουν ότι είναι απαραίτητο για την προστασία των παιδιών, από την πρώτη στιγμή υπήρξαν έντονες αντιδράσεις για το γεγονός ότι άνοιγε τον δρόμο για μαζική σάρωση ιδιωτικών μηνυμάτων και ηλεκτρονικής αλληλογραφίας.
Η προσωρινή ισχύς του Chat Control 1.0 έληξε στις 3 του περασμένου Απριλίου, καθώς τον Μάρτιο, σε δύο ψηφοφορίες, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο απέρριψε την περαιτέρω παράτασή του. Μάλιστα στη δεύτερη από αυτές ψήφισαν κατά της παράτασης 311 ευρωβουλευτές, έναντι 228 που ψήφισαν υπέρ. Στις 2 Ιουλίου το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επανάφερε το θέμα της παράτασης στο Κοινοβούλιο και στις 9 Ιουλίου, με τη διαδικασία του κατεπείγοντος έγινε ψηφοφορία όπου 314 ευρωβουλευτές ψήφισαν κατά και 276 υπέρ. Όμως επειδή είχε έρθει με τη διαδικασία του κατεπείγοντος που απαιτεί απόλυτη πλειοψηφία 361 βουλευτών για να απορριφθεί, πέρασε τελικά η παράτασή του.
Αντιδράσεις
Να σημειωθεί ότι τον Σεπτέμβριο του 2025 περισσότεροι από 800 επιστήμονες από πανεπιστήμια όπως το Κέμπριτζ, το ΜΙΤ κά με ανοιχτή επιστολή τους προς την προεδρία της ΕΕ αναγνώριζαν μεν το πρόβλημα της σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών στο Διαδίκτυο, αλλά τόνιζαν ότι η μαζική «σάρωση» της αλληλογραφίας και των μηνυμάτων είναι τεχνικά επικίνδυνη, αναποτελεσματική και δυσανάλογη. Προειδοποιούσαν επίσης ότι κάτι τέτοιο θα δημιουργήσει μαζική επιτήρηση και καλούσαν την ΕΕ να εστιάσει σε στοχευμένες και δικαστικά ελεγχόμενες μεθόδους.
Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει μιλώντας στο ΒΗΜΑ, ο κ Δημήτριος Σίμος καθηγητής στο πανεπιστήμιο του Σάλτσμπουργκ και ειδικός σε θέματα κυβερνοασφάλειας «το γεγονός ότι αυτοί που χαράσσουν τις πολιτικές δεν ήταν ικανοποιημένοι με το αποτέλεσμα των δύο προηγούμενων ψηφοφοριών και ζήτησαν και τρίτη ψηφοφορία κατά τη διάρκεια της περιόδου των διακοπών δεν ήταν και η καλύτερη μεθόδευση όσον αφορά στη διαφάνεια και στη διατήρηση ενός ειλικρινούς διαλόγου με την επιστημονική κοινότητα».
Το θέμα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο γιατί αγγίζει τον πυρήνα μιας πολύ βαθιάς σύγκρουσης: την προστασία των παιδιών έναντι του δικαιώματος στην ιδιωτικότητα. Ουδείς αμφιβάλλει ότι τα παιδιά πρέπει να προστατεύονται αποτελεσματικά στο Διαδίκτυο, αλλά η εφαρμογή μαζικής επιτήρησης, όπως λένε οι ειδικοί, δεν είναι η λύση στο πρόβλημα. Είναι σαν να λέμε ότι για να περιορίσουμε τις κλοπές να εγκαταστήσουμε μια κάμερα σε όλα τα σπίτια, λένε όσοι αντιδρούν.
«Αντί να υπονομεύουν την ιδιωτικότητα και το απόρρητο των επικοινωνιών οι αρχές θα πρέπει να εστιάσουν στην διαφάνεια γύρω από τις πρακτικές παρακολούθησης των πολιτών και έναν ανοιχτό κοινωνικό διάλογο για την ισορροπία μεταξύ ασφάλειας και θεμελιωδών δικαιωμάτων», τονίζει ο κ Σίμος.
Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι σύμφωνα με διαθέσιμα στοιχεία η μαζική «σάρωση» ιδιωτικών επικοινωνιών δεν έχει συμβάλλει ουσιαστικά στην προστασία και διάσωση των παιδιών στο Διαδίκτυο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παραδέχεται πως δεν έχει αποδειχτεί ότι η μαζική «σάρωση» έχει οδηγήσει σε αύξηση συλλήψεων ή καταδικών για κακοποίηση παιδιών στο Διαδίκτυο.
Όπως αναφέρουν οι ειδικοί, εργαλεία όπως οι υποκλοπές με δικαστική εντολή, οι αναφορές χρηστών και η «σάρωση» δημόσιων πλατφορμών είναι πιο αποτελεσματικά για την προστασία των παιδιών, χωρίς να υπονομεύουν το απόρρητο των επικοινωνιών. Επίσης αναφέρουν ότι η προστασία των παιδιών μπορεί να λειτουργήσει σαν Δούρειος Ίππος για τον έλεγχο πολιτικών πεποιθήσεων, τη δίωξη αντιφρονούντων και τον έλεγχο στην κριτική που ασκούν οι πολίτες στις κυβερνήσεις.
Τι έρχεται
Η Ευρωπαϊκή Ένωση ετοιμάζεται να περάσει από την προσωρινή ρύθμιση του Chat Control 1.0 σε ένα μόνιμο και πολύ πιο φιλόδοξο πλαίσιο το Chat Control 2.0. Ο νέος κανονισμός θα υποχρεώνει τις διαδικτυακές πλατφόρμες να ανιχνεύουν συστηματικά υλικό σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών. Τα κύρια εργαλεία που εξετάζονται είναι η χρήση τεχνητής νοημοσύνης για σάρωση μηνυμάτων, φωτογραφιών και βίντεο, ακόμα και σε εφαρμογές με κρυπτογράφηση από άκρη σε άκρη (όπως Signal και WhatsApp). Επιπλέον, προβλέπεται υποχρεωτική επαλήθευση ηλικίας σε πολλές πλατφόρμες με τη χρήση βιομετρικών δεδομένων.
«Από τεχνική άποψη, το CC2 φέρνει την υποχρεωτική σάρωση από την πλευρά του χρήστη» επισημαίνει ο κ Σίμος, γεγονός που σημαίνει ότι ένα μήνυμα θα «σαρώνεται» πριν ακόμα το στείλουμε. «Επίσης την ενισχύει με ανάλυση περιεχομένου μέσω τεχνητής νοημοσύνης, η οποία καταστρέφει εγγενώς την κρυπτογράφηση άκρου-προς-άκρο, δημιουργώντας τεράστιους κινδύνους μαζικής παρακολούθησης με απαράδεκτα ποσοστά σφαλμάτων. Υπάρχει ακόμα σοβαρή κριτική ότι η εφαρμογή τέτοιων μέτρων είναι τεχνικά αδύνατη. Για παράδειγμα, η επαλήθευση ηλικίας δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί με τρόπο που να διασφαλίζει την ιδιωτικότητα με την τρέχουσα τεχνολογία, λόγω της χρήσης βιομετρικών δεδεομένων», συμπληρώνει.
