Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Στο Ηράκλειο και τη Μυρτιά, την πόλη που γέννησε τον Νίκο Καζαντζάκη και το χωριό καταγωγής της οικογένειάς του, αναβιώνει, οκτώ δεκαετίες μετά την πρώτη έκδοση του «Βίου και της Πολιτείας του Αλέξη Ζορμπά», ο πιο αναγνωρίσιμος και εμβληματικός ήρωας του μεγάλου έλληνα στοχαστή. Ελεύθερος, αντισυμβατικός, παρορμητικός και βαθιά δεμένος με τη χαρά της ζωής, ο Ζορμπάς διαμόρφωσε στη συνείδηση της διεθνούς κοινής γνώμης τα χαρακτηριστικά της ελληνικής ψυχής και της κρητικής λεβεντιάς.
Η παγκόσμια απήχηση του Ζορμπά αποτυπώνει, ίσως περισσότερο από κάθε άλλο έργο του Καζαντζάκη, την οικουμενικότητα της σκέψης του. «Ο Ζορμπάς δεν είναι απλώς ένας λογοτεχνικός χαρακτήρας· είναι μια στάση ζωής, μια υπαρξιακή πρόταση που συνεχίζει να εμπνέει και να συγκινεί αναγνώστες σε όλον τον κόσμο» αναφέρει, μεταξύ άλλων, ο πρόεδρος του ΔΣ του Μουσείου Καζαντζάκη Ανδρέας Μεταξάς, εξηγώντας τους λόγους για τους οποίους ο ήρωας γίνεται η αφετηρία του Φεστιβάλ Λόγου και Τέχνης «ΖΟΡΜΠΑΣ». Πρόκειται για τη μεγάλη πολιτιστική διοργάνωση του Μουσείου Καζαντζάκη, οι προφεστιβαλικές εκδηλώσεις της οποίας θα λάβουν χώρα στο Ηράκλειο (29 και 30 Ιουλίου) και το κυρίως πρόγραμμα στη Μυρτιά (31 Ιουλίου έως 2 Αυγούστου).
Η επιστροφή του Ζορμπά στο επίκεντρο των δράσεων του μουσείου σηματοδοτεί και την επιστροφή του φορέα στις μεγάλες πολιτιστικές διοργανώσεις. Οπως εξηγεί ο κ. Μεταξάς, το φεστιβάλ αποτελεί μια προσπάθεια να αναδειχθεί η διαχρονική επικαιρότητα του έργου του Νίκου Καζαντζάκη μέσα από τη λογοτεχνία, τις τέχνες και τη σύγχρονη κοινωνική εμπειρία.
Ο εορτασμός των 80 χρόνων από την έκδοση δίνει την αφορμή για μια νέα προσέγγιση ενός έργου που σημάδεψε την πορεία του συγγραφέα και ταξίδεψε σε πολλές γλώσσες και χώρες. Για τον Κωνσταντίνο Τσακιρέλη, καλλιτεχνικό διευθυντή του φεστιβάλ, η φετινή διοργάνωση αποτελεί μια ευκαιρία ώστε η σκέψη του Καζαντζάκη να περάσει μέσα από διαφορετικές μορφές τέχνης: «Αφορμή και επίκεντρο του φεστιβάλ αποτελεί το βιβλίο “Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά”, ένα εμβληματικό έργο που καθιέρωσε τον Καζαντζάκη στη συλλογική συνείδηση ως συγγραφέα και τον έστρεψε οριστικά στο μυθιστόρημα. Αντλώντας έμπνευση από τους χαρακτήρες και τα γεγονότα που περιγράφει ο Καζαντζάκης, θα εξερευνήσουμε με ποιους τρόπους ο Ζορμπάς και το σύμπαν του μπορούν να συνομιλήσουν με το σήμερα, μέσα από το θέατρο, τη μουσική, το τραγούδι και φυσικά τον χορό».
Οπως επισημαίνει με τη σειρά της η δρ Παρασκευή Βασιλειάδη, αναπληρώτρια διευθύντρια και επιμελήτρια συλλογών του Μουσείου Καζαντζάκη, «ο Αλέξης Ζορμπάς δεν αντιμετωπίζεται ως μια κλειστή λογοτεχνική φιγούρα, αλλά ως ένα ζωντανό πεδίο διαρκούς επανανοηματοδότησης». Το πλούσιο αρχειακό υλικό του μουσείου, που περιλαμβάνει εκδόσεις, μεταφράσεις, έγγραφα και τεκμήρια από την πορεία του έργου, επιτρέπει την παρακολούθηση της διεθνούς παρουσίας του ήρωα και των διαφορετικών μορφών που έχει πάρει μέσα στον χρόνο. Η ίδια αναφέρεται ιδιαίτερα στη δύναμη του αρχειακού αποθέματος που διασώθηκε χάρη και στην προσπάθεια του ιδρυτή του μουσείου Γιώργου Ανεμογιάννη. Με βάση την εμπειρία της ψηφιακής έκθεσης «Επιστολογραφία Νίκου Καζαντζάκη», στους άμεσους σχεδιασμούς του μουσείου βρίσκεται η ανάπτυξη μιας νέας ψηφιακής θεματικής έκθεσης αφιερωμένης στον ήρωα. Το υλικό που έχει συγκεντρωθεί είναι τόσο πλούσιο ώστε, όπως σημειώνει, θα μπορούσε να αποτελέσει ακόμη και τη βάση για τη μελλοντική δημιουργία ενός αυτόνομου «Μουσείου Ζορμπά».
Το Φεστιβάλ Λόγου και Τέχνης «ΖΟΡΜΠΑΣ» ακολουθεί την παράδοση των διοργανώσεων «Ταξιδεύοντας…» του Μουσείου Καζαντζάκη, οι οποίες έφερναν στην Κρήτη πολιτισμούς και δημιουργούς από τις χώρες που γνώρισε και κατέγραψε ο συγγραφέας στα ταξιδιωτικά του βιβλία. Αυτή τη φορά το βλέμμα στρέφεται σε έναν χαρακτήρα που έχει συνδεθεί όσο λίγοι με τη διεθνή πρόσληψη του ελληνικού πολιτισμού.
Ο Κωνσταντίνος Τσακιρέλης εκφράζει τη χαρά του που η διοργάνωση επιδιώκει να συσχετίσει τον λόγο του Καζαντζάκη με τη σύγχρονη τέχνη και να μεταφέρει σημαντικές πολιτιστικές δράσεις έξω από τα μεγάλα αστικά κέντρα: «Είναι μεγάλη χαρά να συνεργάζομαι ακόμα μια φορά με το Μουσείο Καζαντζάκη, ένα μουσείο που αποδεικνύει ότι είναι ένας ζωντανός τόπος συνάντησης, διαλόγου και εμπειρίας, ιδιαίτερα στην προσπάθεια να αναδειχθεί ο λόγος του συγγραφέα και να συσχετισθεί με τη σύγχρονη τέχνη. Θεωρώ, επιπλέον, σημαντική την προσπάθεια αποκέντρωσης της καλλιτεχνικής δημιουργίας μέσω της πραγματοποίησης καλλιτεχνικών δράσεων για το ευρύ κοινό πέρα από τα μεγάλα αστικά κέντρα».
Από το Ηράκλειο στη Μυρτιά, ένα φεστιβάλ γύρω από τον μύθο του Ζορμπά
Το Φεστιβάλ Λόγου και Τέχνης «ΖΟΡΜΠΑΣ» ξεκινά στο Ηράκλειο, σε συνεργασία με τον Δήμο Ηρακλείου, με μια προβολή που επαναφέρει στο προσκήνιο τη διεθνή κινηματογραφική παρουσία του ήρωα. Την Τετάρτη 29 Ιουλίου, στις 21.30, στον Θερινό Δημοτικό Κινηματογράφο «Βηθλεέμ», το κοινό θα έχει την ευκαιρία να παρακολουθήσει την ταινία «Zorba the Greek», την κινηματογραφική μεταφορά του μυθιστορήματος του Νίκου Καζαντζάκη από τον Μιχάλη Κακογιάννη, ενώ την επόμενη ημέρα στη Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη θα φιλοξενηθεί το «ZorbaTalks: Διάλογοι λόγου και τέχνης», μια ανοιχτή συζήτηση με τη συμμετοχή ερευνητών και καλλιτεχνών γύρω από τις διαφορετικές αναγνώσεις του έργου και τη θέση του Ζορμπά στη σύγχρονη δημιουργία.
Από την Παρασκευή 31 Ιουλίου έως και την Κυριακή 2 Αυγούστου το κέντρο των δράσεων μεταφέρεται στη Μυρτιά, την ιδιαίτερη πατρίδα του πατέρα του Νίκου Καζαντζάκη. Εκεί, οι δρόμοι και οι χώροι του χωριού μετατρέπονται σε ένα ζωντανό πολιτιστικό τοπίο, με πρώτη εκδήλωση τα εγκαίνια της έκθεσης «ΖΟRΜΠΑΣ: λόγια και εικόνες», βασισμένης στο graphic novel του Αντώνη Νικολόπουλου (Soloúp), την Παρασκευή το απόγευμα. Η έκθεση παρουσιάζει μια διαφορετική προσέγγιση στον ήρωα, μέσα από τη γλώσσα των κόμικς και τη σύγχρονη εικαστική αφήγηση, παρουσία του δημιουργού και επιμελητή της.
Θα ακολουθήσει η περιηγητική παράσταση «7 σταθμοί με αφορμή τον Ζορμπά: Το κάρβουνο είναι μια αφορμή· έτσι, για να μη σκανταλίζεται ο κόσμος», σε σκηνοθεσία του Κωνσταντίνου Τσακιρέλη. Τα σοκάκια της Μυρτιάς μετατρέπονται σε επτά διαφορετικές σκηνές, όπου το κοινό παρακολουθεί μια θεατρική εμπειρία βασισμένη στον κόσμο του Καζαντζάκη (η παράσταση επαναλαμβάνεται και την επομένη). Η βραδιά ολοκληρώνεται με τη συναυλία των Μιχάλη και Παντελή Καλογεράκη, οι οποίοι αντλούν έμπνευση από τον λόγο και την αλληλογραφία του Νίκου Καζαντζάκη.
Την επόμενη ημέρα, 1 Αυγούστου, το «Κυνήγι της πράσινης πέτρας», σχεδιασμένο από τον Soloúp, καλεί το απόγευμα τα παιδιά να εξερευνήσουν τα σοκάκια της Μυρτιάς μέσα από ένα παιχνίδι αναζήτησης, ενώ το βράδυ η Σαβίνα Γιαννάτου και οι Primavera en Salonico παρουσιάζουν τη συναυλία «Στη θηλυκή πλευρά της Μεσογείου», μια μουσική προσέγγιση στους πολλαπλούς ρόλους των γυναικών στη μεσογειακή παράδοση.
Η αυλαία του φεστιβάλ πέφτει την Κυριακή 2 Αυγούστου με δύο μουσικές παραστάσεις. Στην πρώτη η mezzo soprano Μαρία Ανδρικοπούλου μαζί με τον Σπύρο Σουλαδάκη στο πιάνο παρουσιάζουν τη συναυλία «Στην αυλή της Σαντέζας», με γαλλικές μελωδίες και ελληνικά τραγούδια της δεκαετίας του 1930, εμπνευσμένη από τον χαρακτήρα της Μαντάμ Ορτάνς, και στη δεύτερη ο Γιώργης Μανωλάκης και οι Couleur Locale Trio & friends ολοκληρώνουν τη διοργάνωση με τη συναυλία «Μια σύγχρονη ανάγνωση της κρητικής μουσικής», μια προσέγγιση στον ήχο της Κρήτης μέσα από το διονυσιακό πνεύμα του μυθιστορήματος.
Το Μουσείο Καζαντζάκη στο σήμερα
Το μουσείο που φέρει το όνομα του Νίκου Καζαντζάκη λειτουργεί για περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες ως ένας χώρος μελέτης, έρευνας και πολιτιστικών δράσεων. Η δημιουργία του ξεκίνησε από τον σκηνογράφο και ενδυματολόγο Γιώργο Ανεμογιάννη, ο οποίος το 1983 μετέτρεψε το πατρικό σπίτι της οικογένειας Καζαντζάκη σε έναν χώρο αφιερωμένο στη ζωή και το έργο του συγγραφέα.
Με επιμονή συγκέντρωσε επιστολές, χειρόγραφα, πρώτες εκδόσεις, φωτογραφίες, προσωπικά αντικείμενα και τεκμήρια από την πορεία του μεγάλου έλληνα λογοτέχνη στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, καταγράφοντας τη διεθνή απήχηση ενός έργου που εξακολουθεί να μελετάται σε διαφορετικές χώρες και γλώσσες. «Το Μουσείο Καζαντζάκη αποτελεί έναν ζωντανό οργανισμό πολιτισμού με μακρά ιστορία και έντονο πολιτιστικό αποτύπωμα, που υπερβαίνει τα όρια της μουσειακής διατήρησης και λειτουργεί ως χώρος ανταλλαγής ιδεών, έργων και ανθρώπων από όλον τον κόσμο» αναφέρει ο κ. Μεταξάς. Οπως εξηγεί, αποστολή του μουσείου παραμένει η μελέτη, η διάδοση και η ανανέωση της «καζαντζακικής» κληρονομιάς μέσα στο σήμερα.
Το ίδρυμα αναπτύσσει συνεργασίες με πολιτιστικούς φορείς του εξωτερικού και επιδιώκει να ενισχύσει την παρουσία του στον διεθνή πολιτιστικό χάρτη μέσα από δράσεις που αναδεικνύουν το έργο του Καζαντζάκη σε διαφορετικά κοινά, ένα εξ αυτών οι νέοι, αξιοποιώντας εκπαιδευτικά προγράμματα και σύγχρονες μορφές παρουσίασης.
Σήμερα, διαθέτει περισσότερα από 50.000 τεκμήρια, ανάμεσά τους το γραφείο από το σπίτι του Καζαντζάκη στην Αντίμπ, προσωπικά του είδη, καθώς και σπάνιο υλικό από τα ταξίδια και τη συγγραφική του εργασία. Ιδιαίτερη θέση στη συλλογή έχει το χειρόγραφο του «Ανήφορου», ενός έργου που παρέμεινε ανέκδοτο για δεκαετίες μέχρι την έκδοσή του το 2022.
Η «επόμενη ημέρα» του μουσείου εστιάζει στις νέες τεχνολογίες, καθώς το ίδρυμα έχει επενδύσει στην ψηφιακή του ανάπτυξη, με στόχο οι συλλογές του να γίνουν προσβάσιμες σε μεγαλύτερο κοινό. Σύμφωνα με τη δρα Παρασκευή Βασιλειάδη, ιδιαίτερη σημασία για την ίδια έχει η σχέση του μουσείου με τους επισκέπτες του, πολλοί από τους οποίους μιλούν για την προσωπική επίδραση που είχε επάνω τους το έργο του συγγραφέα.
Με το βλέμμα στραμμένο στο μέλλον, το Μουσείο Καζαντζάκη συνεχίζει να επενδύει στην εξωστρέφεια, στις εκπαιδευτικές δράσεις και στην ψηφιακή αξιοποίηση του αρχείου του, επιδιώκοντας να παραμείνει ένας ενεργός φορέας πολιτισμού στην Κρήτη και πέρα από αυτή.
INFO
Φεστιβάλ Λόγου και Τέχνης «ΖΟΡΜΠΑΣ»:
Ηράκλειο, στις 29 και 30 Ιουλίου.
Μυρτιά Ηρακλείου, από τις 31 Ιουλίου έως τις 2 Αυγούστου.
Περισσότερες πληροφορίες: www.kazantzaki.gr
