Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Η Τουρκία βρίσκεται σε διαπραγματεύσεις για τη μεταφορά ενός εξελιγμένου ρωσικού συστήματος αεράμυνας στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Στόχος της είναι να αμβλύνει τις αμερικανικές αντιρρήσεις σχετικά με την αγορά των προηγμένων πολεμικών αεροσκαφών F-35, σύμφωνα με δηλώσεις Αμερικανών και αξιωματούχων της περιοχής που γνωρίζουν το θέμα.
Οι ΗΠΑ απέκλεισαν την Τουρκία από το πρόγραμμα αγοράς και συμπαραγωγής των F-35 το 2019, ως απάντηση στην απόκτηση του συστήματος S-400 από τη Ρωσία. Η Ουάσιγκτον εκφράζει ανησυχίες ότι η ταυτόχρονη λειτουργία των δύο αυτών τεχνολογιών αιχμής στο τουρκικό έδαφος θα μπορούσε να επιτρέψει στο ρωσικό σύστημα να ανιχνεύσει κρίσιμα χαρακτηριστικά του F-35—όπως το ίχνος ραντάρ του (radar signature)—και να μεταφέρει αυτές τις πληροφορίες στη Μόσχα.
Η παρέμβαση Τραμπ και οι ανάγκες των ΗΑΕ
Οι συζητήσεις με τα ΗΑΕ διεξάγονται στον απόηχο της επίσκεψης του Προέδρου Τραμπ στην Τουρκία νωρίτερα αυτόν τον μήνα, στο πλαίσιο της συνόδου κορυφής των ηγετών του ΝΑΤΟ. Κατά τη διάρκεια της συνόδου, ο ίδιος δήλωσε ότι σκοπεύει να άρει τους περιορισμούς για την αγορά των αμερικανικών μαχητικών από την Άγκυρα.
Ο Τραμπ αντιμετωπίζει τον Τούρκο Πρόεδρο, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ως έναν γεωπολιτικό εταίρο με καθοριστικό ρόλο στη διπλωματία της Μέσης Ανατολής αλλά και στον πόλεμο Ρωσίας-Ουκρανίας.
Την ίδια στιγμή, τα ΗΑΕ επιχειρούν να ενισχύσουν την αεράμυνά τους, αντιμετωπίζοντας τις επιθέσεις με ιρανικά drones και πυραύλους που έπληξαν τα κράτη του Κόλπου κατά τη διάρκεια των φετινών πολεμικών συρράξεων.
Οι αντιδράσεις των εμπλεκόμενων πλευρών
Ο Λευκός Οίκος αρνήθηκε να σχολιάσει το θέμα, παραπέμποντας σε πρόσφατες δηλώσεις του Τραμπ, σύμφωνα με τις οποίες εξετάζει την πώληση των F-35 στην Τουρκία. Τα ΗΑΕ δεν ανταποκρίθηκαν σε αιτήματα για σχολιασμό.
Το ρωσικό Υπουργείο Άμυνας και το τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών επίσης δεν τοποθετήθηκαν επί του θέματος.
Εκπρόσωπος του τουρκικού Υπουργείου Άμυνας δήλωσε την Πέμπτη στους δημοσιογράφους ότι οι σχετικές διεργασίες συνεχίζονται, χωρίς ωστόσο να δώσει περαιτέρω διευκρινίσεις. Από την πλευρά του, το Κρεμλίνο επιβεβαίωσε νωρίτερα τον Ιούλιο ότι βρίσκεται σε επαφή με την Τουρκία για το ζήτημα των S-400.
Τα διπλωματικά και νομικά εμπόδια
Παρά τη σύμπραξη συμφερόντων, η πρόταση αυτή συναντά σημαντικά εμπόδια. Η Τουρκία χρειάζεται τη ρητή έγκριση της Ρωσίας για την επανεξαγωγή των S-400. Παράλληλα, τα ΗΑΕ ενδέχεται να απαιτήσουν το «πράσινο φως»—είτε επίσημα είτε ανεπίσημα—τόσο από τη Μόσχα όσο και από την Ουάσιγκτον, ώστε να παραλάβουν το σύστημα χωρίς να πυροδοτήσουν διπλωματική κρίση με καμία από τις δύο πλευρές.
Επιπλέον, η Τουρκία αναμένεται να ζητήσει εγγυήσεις από τις ΗΠΑ ότι θα λάβει τα F-35 μόλις ολοκληρωθεί η συμφωνία. Πρόκειται για μια περίπλοκη διαδικασία, καθώς απαιτείται επίσημη πιστοποίηση ότι η χώρα συμμορφώνεται με την αμερικανική νομοθεσία. Η Άγκυρα ενδέχεται επίσης να βρεθεί αντιμέτωπη με τις αντιρρήσεις μελών του αμερικανικού Κογκρέσου που διατηρούν επιφυλάξεις και έχουν λόγο στην έγκριση μεγάλων εξοπλιστικών προγραμμάτων.
Σημειώνεται ότι και τα ΗΑΕ είχαν καταλήξει σε συμφωνία με τις ΗΠΑ για την απόκτηση των F-35, όμως το συγκεκριμένο πρόγραμμα παραμένει παγωμένο εδώ και μια πενταετία. Η κυβέρνηση Τραμπ διατηρεί στενές σχέσεις με τα ΗΑΕ, εξαίροντας τη στάση τους και την υποστήριξη που παρέχουν στις ΗΠΑ στην αντιπαράθεση με το Ιράν.
Οι ανησυχίες εντός του ΝΑΤΟ
Αυτή τη στιγμή, η Τουρκία ανήκει σε μια κλειστή ομάδα ελάχιστων χωρών (μαζί με την Κίνα και την Ινδία) που έχουν εντάξει τους ρωσικούς S-400 στο οπλοστάσιό τους.
Το αδιέξοδο γύρω από το συγκεκριμένο αντιαεροπορικό σύστημα έχει προκαλέσει τριγμούς ανάμεσα σε βασικούς συμμάχους του ΝΑΤΟ. Πέρα από τις ανησυχίες για τη διαρροή τεχνικών δεδομένων του F-35, οι δυτικοί αμυντικοί αξιωματούχοι προβληματίζονται για την πιθανή ενσωμάτωση ενός ρωσικού συστήματος στην αεράμυνα του ΝΑΤΟ, καθώς και για το ενδεχόμενο παρουσίας Ρώσων τεχνικών σε νατοϊκό έδαφος.
Το Κογκρέσο είχε αντιδράσει σθεναρά στην απόφαση της Τουρκίας να αγοράσει τους S-400, θεσπίζοντας νομοθεσία που οδήγησε στην επιβολή κυρώσεων και στον αποκλεισμό της από το πρόγραμμα των F-35.
Γειτνιάζοντας με τη Ρωσία και το Ιράν, και σε μια περίοδο αυξανόμενης έντασης με το Ισραήλ, η Τουρκία βρίσκεται αντιμέτωπη με ποικίλες εναέριες απειλές. Για τον λόγο αυτό επιδιώκει εδώ και καιρό την αναβάθμιση της πολεμικής της αεροπορίας μέσω της απόκτησης των υπερσύγχρονων F-35.
Αμερικανοί νομοθέτες που επισκέφθηκαν την Άγκυρα νωρίτερα αυτόν τον μήνα στο πλαίσιο της συνόδου του ΝΑΤΟ δήλωσαν ότι υποστηρίζουν μια φόρμουλα που θα προέβλεπε την απομάκρυνση των S-400 από την Τουρκία με αντάλλαγμα την παράδοση των F-35.
Η στροφή της Άγκυρας και οι αντιρρήσεις για την Ελλάδα
Αναλυτές επισημαίνουν ότι οι συνομιλίες αυτές δείχνουν μια νέα αποφασιστικότητα της κυβέρνησης Ερντογάν να επιλύσει τη διαμάχη.
«Η ρητορική της Άγκυρας έχει αλλάξει κατά 180 μοίρες», δήλωσε ο Άαρον Στάιν, αναλυτής με μακρά πορεία σε θέματα Τουρκίας και πρόεδρος του Ινστιτούτου Ερευνών Εξωτερικής Πολιτικής (FPRI). «Το αν αυτό θα οδηγήσει σε μια γρήγορη επιτυχία είναι ένα άλλο ζήτημα, αλλά τουλάχιστον πλέον συζητούν ενεργά το θέμα».
Παρ’ όλα αυτά, ορισμένοι Αμερικανοί νομοθέτες εξακολουθούν να εκφράζουν αντιρρήσεις για την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα. Επικαλούνται κυρίως την αντίθεση του Ισραήλ, το οποίο φοβάται ότι μια τέτοια πώληση θα μπορούσε να πλήξει την αεροπορική του υπεροχή στη Μέση Ανατολής.
Επιπλέον, η βουλευτής των Δημοκρατικών, Ντίνα Τάιτους (Νεβάδα), συνυπέγραψε επιστολή στις 6 Ιουλίου προς την ηγεσία της Βουλής των Αντιπροσώπων, αντιτασσόμενη στην επανένταξη της Τουρκίας, προβάλλοντας ως επιχείρημα την «επιθετική της στάση απέναντι στην Ελλάδα και την Κύπρο». Η Τάιτους είναι αντιπρόεδρος της Ομάδας του Κογκρέσου για τα Ελληνικά Θέματα.
Υπενθυμίζεται ότι η Τουρκία συμμετείχε αρχικά στο πολυεθνικό πρόγραμμα ανάπτυξης και κατασκευής του F-35. Οι αμερικανικές κυρώσεις και ο μετέπειτα αποκλεισμός της κόστισαν στη χώρα δισεκατομμύρια δολάρια σε χαμένα αμυντικά συμβόλαια.
Οι εναλλακτικές λύσεις που εξετάστηκαν
Κατά το παρελθόν, Αμερικανοί και Τούρκοι αξιωματούχοι έχουν εξετάσει διάφορες εναλλακτικές για το ζήτημα των S-400, συμπεριλαμβανομένης της μεταφοράς τους σε τρίτη χώρα. Μάλιστα, μετά τη ρωσική εισβολή, είχε προταθεί ως πιθανός προορισμός η Ουκρανία.
Η προοπτική μεταφοράς του συστήματος σε χώρα του Κόλπου κέρδισε έδαφος κατά τη διάρκεια της κρίσης με το Ιράν, καθώς οι ιρανικές επιθέσεις με πυραύλους και drones πίεσαν σημαντικά τα συστήματα αεράμυνας των συμμάχων των ΗΠΑ στην περιοχή.
Τέλος, τα τελευταία χρόνια έχει συζητηθεί και το ενδεχόμενο να παραδοθούν οι S-400 σε αμερικανικό στρατιωτικό προσωπικό, το οποίο θα μεριμνούσε ώστε το σύστημα να μην μπορεί να αποτελέσει απειλή για τα αμερικανικά αεροσκάφη.
Από την πλευρά του, ο Ερντογάν έχει προσπαθήσει τα τελευταία χρόνια να αξιοποιήσει τις σχέσεις του με τον Ρώσο Πρόεδρο, Βλαντιμίρ Πούτιν, αναλαμβάνοντας μεσολαβητικό ρόλο για την ειρήνευση στην Ουκρανία, ενώ παράλληλα προμηθεύει τις ουκρανικές δυνάμεις με τουρκικής κατασκευής drones, πολεμικά πλοία και θωρακισμένα οχήματα.
