Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Ένας υπέρηχος δεν είναι πλέον μόνο ένα μέσο με το οποίο οι γιατροί παρατηρούν τι συμβαίνει στο εσωτερικό του ανθρώπινου σώματος. Μπορεί να μετατραπεί σε θεραπευτικό εργαλείο, να βοηθήσει ένα φάρμακο να φτάσει αποτελεσματικότερα σε έναν όγκο του εγκεφάλου και, σε συνδυασμό με την τεχνητή νοημοσύνη, να προσαρμοστεί με μεγαλύτερη ακρίβεια στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε ασθενούς.
Σε αυτό το σημείο, όπου η ιατρική απεικόνιση συναντά τη μηχανική και τη θεραπεία, επικεντρώνεται εδώ και χρόνια η έρευνα της Ελίζας Κονοφάγου, καθηγήτρια Βιοϊατρικής Μηχανικής, Ακτινολογίας και Νευρολογικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια της Νέας Υόρκης. Η Ελληνίδα επιστήμονας διερευνά πώς οι πληροφορίες από υπερήχους, μαγνητικές και αξονικές τομογραφίες μπορούν να συνδυαστούν, ώστε να βελτιστοποιηθούν τόσο η διάγνωση όσο και η αντιμετώπιση σοβαρών παθήσεων.
«Η τεχνητή νοημοσύνη είναι ακόμα σε ερευνητικό επίπεδο στην ιατρική απεικόνιση»
Μιλώντας στο «Βήμα» με αφορμή το HIAS Symposium 2026, η Ελίζα Κονοφάγου διατηρεί, ωστόσο, σαφείς αποστάσεις από την υπερβολική αισιοδοξία που συχνά συνοδεύει τη συζήτηση για την ΤΝ. Οι αλγόριθμοι δεν είναι ακόμη έτοιμοι να υποκαταστήσουν την κλινική κρίση, ενώ για να περάσουν από τα εργαστήρια στα νοσοκομεία πρέπει να αποδείξουν την ακρίβεια, την ασφάλεια και την πραγματική χρησιμότητά τους. Την ίδια στιγμή, προειδοποιεί ότι οι προκαταλήψεις των δεδομένων μπορούν να περάσουν στα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης και να αναπαράγουν τις ανισότητες που ήδη υπάρχουν στην ιατρική, όπως συμβαίνει ήδη με την υποεκπροσώπηση της υγείας των γυναικών.
Πού βρισκόμαστε σήμερα διεθνώς και πού στην Ελλάδα στην ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στην ιατρική απεικόνιση;
Η τεχνητή νοημοσύνη είναι ακόμα σε ερευνητικό επίπεδο στην ιατρική απεικόνιση και δεν έχει φτάσει τα επίπεδα που απαιτούνται για ακριβή και έγκαιρη διάγνωση. Οι μέθοδοι συνέχεια εξελίσσονται και το συνέδριο HIAS Symposium 2026 δείχνει κάποιες από τις τελευταίες εξελίξεις.
Στη δική σας έρευνα σχετικά με τους υπερήχους, ποιος είναι ο ρόλος της τεχνητής νοημοσύνης;
Η τεχνητή νοημοσύνη μας βοηθάει στους υπερήχους να συγκεντρώσουμε καλύτερα τις πληροφορίες που αντλούμε από τις εικόνες αλλά και στο ιστορικό του ασθενούς για να κάνουμε καλύτερη διάγνωση σε καρδιαγγειακές νόσους όπως και ανταπόκριση σε φαρμακευτική αγωγή αλλά και σε θεραπευτικές μεθόδους του καρκίνου του μαστού και εγκεφάλου.
«Χωρίς αξιοκρατία και κονδύλια, δεν μπορεί να γίνει αξιόλογη έρευνα»
Πώς μπορεί να αξιοποιηθεί η τεχνητή νοημοσύνη στην ανάπτυξη θεραπευτικών υπερήχων;
Ο θεραπευτικός υπέρηχος χρησιμοποιείται μεταξύ άλλων για τη μεγαλύτερη διάχυση φαρμάκου σε καρκίνους του εγκεφάλου και σε νευροεκφυλιστικές νόσους. Η τεχνητή νοημοσύνη συγκεντρώνει πληροφορίες από διαφορετικές εικόνες πως υπερήχων, μαγνητικών και αξονικών τομογραφιών του ασθενούς για να γίνει καλύτερη εστίαση και διαπέραση του κρανίου.
Η Ελίζα Κονοφάγου στο HIAS Symposium 2026
Πώς θα μπορούσαν τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης να περάσουν από την πανεπιστημιακή έρευνα στην ιατρική εφαρμογή των νοσοκομείων;
Θα πρέπει να αποδειχθούν ότι έχουν ακρίβεια καλύτερη από αυτή των ειδικών ή τουλάχιστον να αποδειχθεί ότι μπορούν να διευκολύνουν την όλη διαδικασία ανίχνευσης, διάγνωσης και θεραπείας. Απαιτούνται ειδικές κλινικές μελέτες οι οποίες να έχουν σχεδιαστεί με αυτόν τον στόχο.
Υπάρχει κίνδυνος «προκατάληψης αυτοματοποίησης» (automation bias) στην ιατρική όταν χρησιμοποιούνται εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης; Πώς μπορούμε να σχεδιάζουμε συστήματα που ενισχύουν την κλινική κρίση; Πιστεύετε ότι θα επηρεαστούν τα διαγνωστικά και θεραπευτικά πρωτόκολλα από την τεχνητή νοημοσύνη;
Υπάρχει προκατάληψη γιατί τα προγράμματα τεχνητής νοημοσύνης παράγονται από τους ανθρώπους και έχει επίσης αποδειχθεί ότι οι ίδιοι αλγόριθμοι έχουν προκαταλήψεις με βάση των δεδομένων πάνω στα οποία εκπαιδεύονται. Υπάρχουνε πολλές προσπάθειες και μελέτες για το πώς να αφαιρεθούν κάποιες τέτοιες προκαταλήψεις αλλά είναι πολύ δύσκολο.
Ιστορικά, η υγεία των γυναικών έχει υπο-εκπροσωπηθεί στην έρευνα. Βλέπετε αυτό να αλλάζει μέσω της τεχνολογίας;
Δυστυχώς, όχι ακόμα! Οι γυναίκες πάσχουν από ασθένειες όπως το Αλτσχάιμερ, μικρό καρδιαγγειακή νόσο και νευροπάθειες σε πολύ πιο αυξημένο βαθμό από όσο οι άντρες. Και μόνο στα τελευταία χρόνια έχουμε συνειδητοποιήσει στην Αμερική ότι πρέπει να επικεντρωνόμαστε στον παράγοντα του γένους. Και βέβαια υπάρχει πολύς ακόμα δρόμος για να αποφύγουμε παθήσεις όπως η προεκλαμψία στη διάρκεια της κύησης που μπορεί να οδηγήσει σε εγκεφαλικά σε νέες γυναίκες ή η υπέρταση και καρδιακές νόσοι σε γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση.
Επιστρέφετε στην Ελλάδα στο πλαίσιο του συμποσίου του HIAS, σε μια χρονική στιγμή όπου συζητείται η ίδρυση του νέου Υπουργείου Ανώτατης Εκπαίδευσης, Έρευνας και Καινοτομίας. Βλέποντας πώς λειτουργεί το οικοσύστημα καινοτομίας στις ΗΠΑ, τι θεωρείται πως πρέπει να γίνει στην Ελλάδα για να συνδεθεί πραγματικά η πανεπιστημιακή έρευνα με την αγορά;
Είμαι πολύ χαρούμενη για αυτήν την προσπάθεια. Χωρίς αξιοκρατία και κονδύλια, δεν μπορεί να γίνει αξιόλογη έρευνα. Και βλέπουμε στις ευρωπαϊκές χώρες που έχουν κάνει άλματα στην επιστημονική έρευνα, έχουν οργανισμούς και υπουργεία για να προστατεύσουν την επιστημονική έρευνα και άρα την ουσιαστική καινοτομία. Η έρευνα απαιτεί συνεχή υποστήριξη και προστασία ερευνητικής αξίας αλλά και ενημέρωσης των πολιτών για το πώς η επιστήμη βελτιώνει και επεκτείνει τις ζωές τους. Ένα μικρό λιθαράκι ευελπιστούμε όλοι μας της διασποράς να βάλουμε στην Ελλάδα με ό,τι έχουμε μάθει και χτίσει στο εξωτερικό.
