Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή «Ο νέος φίλος μου ο… Τσατ, μου έδωσε μια καταπληκτική ιδέα για δώρο γενεθλίων που ήθελα να πάρω για μια φίλη». Η παραπάνω φράση -από πραγματικό περιστατικό- αποτυπώνει την ραγδαία εξέλιξη της αλληλεπίδρασης του ανθρώπινου είδους με την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ). Προέκυψε δε μετά από μια διαδικτυακή συζήτηση με μια προηγμένη εφαρμογή αλγοριθμικού διαλόγου (ChatGPT). Ποτέ στην ανθρώπινη ιστορία δεν υπήρξε αντίστοιχη αλληλεπίδραση του ανθρώπου με την τεχνολογική καινοτομία. Η φωτιά, η ατμοκίνηση, ο ηλεκτρισμός, ακόμα και οι υπολογιστές με το Internet μπορεί μεν να υπεισήλθαν κάθετα και οριζόντια σε κάθε πτυχή της καθημερινότητας μας, δεν επηρέασαν και δεν διαμόρφωσαν όμως ποτέ τόσο γρήγορα την ψυχοσύνθεση του ανθρώπου, όσο διαφαίνεται ότι κάνει ήδη η ΤΝ. Έτσι φτάσαμε να έχουμε «φίλο» τον Τσάτ, επαγγελματικό συνεργάτη τον Copilot και τον Gemini, βοηθό την Alexa, να ακούμε τραγούδια για την…Siri, να μιλάμε σε Chatbot εξυπηρέτησης και γειτονική μας χώρα να έχει Υπουργό ΤΝ με ανθρώπινη μορφή.
Ο… εξανθρωπισμός βέβαια των δημιουργημάτων κάθε βιομηχανικής επανάστασης δεν είναι τωρινό φαινόμενο. Ο άνθρωπος θέλει να φέρνει στα μέτρα του, κάθε τι επί γης. Έτσι προσπαθούσε να εξευμενίσει και αντιδράσεις αρνητών της τεχνολογίας. Αλλά η περίπτωση της ΤΝ είναι και πρέπει να προσεγγίζεται ως κάτι εντελώς το διαφορετικό. Η ΤΝ αλλάζει δραματικά τη λειτουργία και την συμπεριφορά κάθε οργανισμού. Η μετάβαση από τις ογκώδεις και θορυβώδεις μηχανές στα άκαμπτα ρομπότ με ηλεκτρονικές φωνές και τώρα στα τέλεια ανθρωποειδή (υλικά αλλά και άυλα-εικονικά) με κινήσεις, αντιδράσεις και σχεδόν πλήρη υποκατάσταση του ανθρώπου, ενέχει πέρα από τεράστιες ευκαιρίες και πολλαπλούς κινδύνους. Ορισμένοι από αυτούς τους κινδύνους μπορούν να αντιμετωπιστούν. Αρκεί να υπάρξει ένα πλαίσιο ενημέρωσης, επεξήγησης και κατανόησης της λειτουργίας της ΤΝ. Η Τέχνη και ειδικά ο Κινηματογράφος έχει θέσει από πολύ νωρίς τα διλήμματα της συνύπαρξης του ανθρώπου με την ΤΝ. Η ανθολογία ταινιών όπως το Metropolis, το Blade Runner, το I Robot, το Ex Machina και το Ich bin dein Mensch (I’m Your Man) έχουν δει πολύ μπροστά από την εποχή τους και καταγράφουν γλαφυρά την εξελικτική πορεία των μορφών της ΤΝ.
Η εκθετική επιδραστική ισχύ της ΤΝ σε ατομικό επίπεδο, όπου κάθε άνθρωπος είναι βέβαιο ότι θα διαμορφώσει νέες συνήθειες και νέες αντιλήψεις, προμηνύει νέες ανισότητες και ανάγκες επεξηγηματικής και όχι απλής επιμόρφωσης. Από την άλλη πλευρά υπάρχει και το συλλογικό επίπεδο. Οι ανάγκες οργανισμών, φορέων και επιχειρήσεων (δημόσιων και ιδιωτικών) για γρήγορη προσαρμογή σε κανονιστικές διατάξεις όπως η AI ACT (Ευρωπαϊκός Κανονισμός για την ΤΝ) που τίθεται με σχετικές μικρές παρατάσεις σε εφαρμογή τους επόμενους μήνες, αλλά και σωστής αξιοποίησης της ΤΝ είναι επιτακτικές. Η υποβοήθηση συστημάτων ΤΝ και ανάλυσης δεδομένων στην αυτοματοποίηση ροών διαδικασιών και στη λήψη των αποφάσεων είναι πλέον τα αυτονόητα σε μεγάλους οργανισμούς και εταιρείες, ακόμα και κράτη.
Mε την επιτάχυνση της διάχυσης των εφαρμογών ΤΝ σε όλο και περισσότερα πεδία αναδεικνύονται δυο βασικά ζητούμενα, πέρα από την πλήρη αξιοποίηση των δυνατοτήτων της στην ανάπτυξη και εξοικονόμηση κάθε είδους πόρων μιας οντότητας. Το πρώτο είναι η επεξήγηση του τρόπου λειτουργίας της και η δημιουργία κατάλληλων φίλτρων ανθρώπινης παρέμβασης για τον έλεγχο των αποφάσεων της ΤΝ. Ποια Στρατηγική αναπτύσσεις, πώς θέτεις τα σωστά ερωτήματα και πώς εκπαιδεύεις καλύτερα τους χρήστες αυτών των εργαλείων, τα οποία αυτοεκπαιδεύονται με τρομερούς ρυθμούς σε βαθμό αυτονόμησης και αυτενέργειας πλέον, επιμερίζοντας την υπεραξία που δημιουργούν; (Φορολόγηση;).
Το δεύτερο είναι οι υποχρεώσεις διαφάνειας, συμπεριλαμβανομένης της συμμόρφωσης με το δίκαιο περί πνευματικών δικαιωμάτων και της δημοσιοποίησης λεπτομερειών σχετικά με τα δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν για την εκπαίδευσή τους. Σε αυτά τα δυο ζητούμενα, την εξηγησιμότητα και την διαφάνεια θα κριθεί ο βαθμός εμπιστοσύνης στην χρήση της και διάδοσης των ωφελημάτων της. Οι προκλήσεις της ΤΝ είναι τεράστιες και δημιουργούνται με μεγαλύτερο ρυθμό από αυτόν που είναι ικανή η ανθρωπότητα να ανταποκριθεί προς το παρόν. Μια Στρατηγική αξιοποίησής της με πλήρη επεξηγηματική ανάλυση της λήψης των αποφάσεων της και διαφάνεια είναι μόνο η αναγκαία αρχή…
*Βασίλειος Π. Μπόκος, Δικηγόρος – AI Strategy Consultant, Πρόεδρος της ΔΑΕΜ Α.Ε. του Δήμου Αθηναίων
