Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Στο κόκκινο της κλιματικής κρίσης βρίσκεται η Ελλάδα, με τους επιστήμονες να προειδοποιούν ότι τα ακραία κύματα καύσωνα που σαρώνουν την υπόλοιπη Ευρώπη και τα Βαλκάνια είναι θέμα χρόνου να χτυπήσουν με την ίδια ένταση και τη χώρα μας.
Τον κώδωνα του κινδύνου κρούει ο Αθανάσιος Αργυρίου, καθηγητής Φυσικής του Πανεπιστημίου Πατρών και στέλεχος του Εργαστηρίου Φυσικής της Ατμόσφαιρας. Μιλώντας στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο καθηγητής ξεκαθάρισε ότι η γεωγραφική θέση της Ελλάδας στην Ανατολική Μεσόγειο την καθιστά εξαιρετικά ευάλωτη σε ακραίες θερμοκρασίες.
Η απειλή γίνεται ακόμη πιο πιεστική αν αναλογιστεί κανείς τα επίσημα διεθνή δεδομένα. Όπως επεσήμανε ο κ. Αργυρίου, η κοινή έκθεση του ευρωπαϊκού προγράμματος «Copernicus» και του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού (WMO) αποκαλύπτει ότι η Ευρώπη «τρέχει» με διπλάσια ταχύτητα στην υπερθέρμανση του πλανήτη, καθώς από τη δεκαετία του 1980 θερμαίνεται δύο φορές πιο γρήγορα από τον παγκόσμιο μέσο όρο.
Το μέλλον προμηνύεται ακόμη πιο θερμό. Σύμφωνα με τον καθηγητή, η σύγχρονη επιστημονική γνώση δείχνει ξεκάθαρα ότι τέτοιοι καύσωνες όχι μόνο θα επαναληφθούν, αλλά θα είναι πιο συχνοί, πιο μεγάλοι σε διάρκεια και πολύ πιο σφοδροί, με τη Νότια Ευρώπη και τη λεκάνη της Μεσογείου να προσφέρουν το ιδανικό «θερμοκήπιο» για την εκδήλωσή τους.
Γιατί οι καύσωνες έρχονται ο ένας μετά τον άλλο
Οι ακραίες θερμοκρασίες που βιώνει η Ευρώπη δεν είναι αποτέλεσμα ενός μόνο στοιχείου, αλλά μιας «τέλειας καταιγίδας» που προκαλείται από τον συνδυασμό ατμοσφαιρικών φαινομένων και της κλιματικής αλλαγής.
Στην καρδιά του προβλήματος βρίσκεται ο λεγόμενος «θερμικός θόλος» (ή ατμοσφαιρικός εμποδισμός «Ω»). Πρόκειται για συστήματα υψηλής πίεσης που παγιδεύουν τον αέρα, σπρώχνοντάς τον από τα ψηλά στρώματα της ατμόσφαιρας προς το έδαφος, με αποτέλεσμα αυτός να συμπιέζεται και να υπερθερμαίνεται.
Όταν αυτό το φαινόμενο συνδυάζεται με τη μεγάλη καλοκαιρινή ηλιοφάνεια, την απουσία σύννεφων και τους ασθενείς ανέμους, η θερμοκρασία εκτοξεύεται. Η κατάσταση επιδεινώνεται δραματικά όταν θερμές αέριες μάζες ταξιδεύουν από τη Βόρεια Αφρική και την Ιβηρική χερσόνησο προς τη γηραιά ήπειρο, ενώ το ήδη ξερό έδαφος αδυνατεί να δροσίσει την ατμόσφαιρα μέσω της φυσικής εξάτμισης. Όλο αυτό το σκηνικό λειτουργεί πλέον πάνω σε έναν πλανήτη επιβαρυμένο από την ανθρώπινη δραστηριότητα, κάνοντας τις σημερινές θερμοκρασίες πολύ πιο εφιαλτικές σε σχέση με το παρελθόν.
Εξηγώντας το γιατί οι καύσωνες εμφανίζονται πλέον διαδοχικά, ο κ. Αργυρίου σημείωσε ότι αυτό οφείλεται στην «εμμονή» των καιρικών συστημάτων. Αυτοί οι θερμικοί θόλοι μπορούν να μείνουν στάσιμοι για μέρες ή να επιστρέψουν γρήγορα στην ίδια περιοχή. Μάλιστα, όταν ένα κύμα καύσωνα διαδέχεται ένα προηγούμενο, βρίσκει το έδαφος και την ατμόσφαιρα ήδη «πυρακτωμένα», με αποτέλεσμα ο υδράργυρος να σπάει νέα ρεκόρ πολύ πιο εύκολα και γρήγορα.
Η Ευρώπη, άλλωστε, κρατά τα σκήπτρα της πιο ταχύτερα θερμαινόμενης ηπείρου στον κόσμο. Καθώς η θερμοκρασία της ανεβαίνει με διπλάσιο ρυθμό από τον παγκόσμιο μέσο όρο, κάθε νέο κύμα ζέστης «πατάει» πάνω σε ένα ήδη πιο θερμό περιβάλλον, πολλαπλασιάζοντας τις πιθανότητες για συνεχόμενα και εξαντλητικά heatwaves μέσα στο ίδιο καλοκαίρι.
Το ιστορικό των καυσώνων και το βαρύ τίμημα σε ανθρώπινες ζωές
Οι καύσωνες δεν είναι κάτι πρωτόγνωρο για τη γηραιά ήπειρο. Όπως εξηγεί ο κ. Αργυρίου η Ευρώπη έχει δοκιμαστεί σκληρά και στο παρελθόν: από το φονικό κύμα του 2003 στη δυτική και νότια πλευρά της και αυτό του 2010 στη Ρωσία, μέχρι τα ακραία καλοκαίρια του 2017, του 2019, του 2022 και του 2023, με το τελευταίο να πλήττει σφοδρά τη Μεσόγειο και την Ελλάδα.
Η ειδοποιός διαφορά, ωστόσο, είναι ότι πλέον αυτά τα φαινόμενα εκδηλώνονται σε ένα ήδη επιβαρυμένο και θερμότερο κλίμα, με αποτέλεσμα να γίνονται πιο συχνά, πιο έντονα και επικίνδυνα για την υγεία.
Το τίμημα σε ανθρώπινες ζωές είναι σοκαριστικό. Ενδεικτικά, μελέτη στο Nature Medicine υπολόγισε ότι μόνο το καλοκαίρι του 2022 καταγράφηκαν περίπου 61.672 θάνατοι στην Ευρώπη που σχετίζονταν με τη ζέστη, ενώ η υπηρεσία Copernicus επιβεβαιώνει ότι οι μεγάλοι καύσωνες του 2003, του 2010 και του 2022 στοίχισαν τη ζωή σε δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους κάθε φορά.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε καλοκαίρι θα είναι πλέον το ίδιο ή ότι κάθε ζεστή ημέρα θα μετατρέπεται σε εφιάλτη, αλλά ότι οι πιθανότητες για ακραία φαινόμενα έχουν αυξηθεί δραματικά.
Οι περιοχές της Ελλάδας που βρίσκονται στο κόκκινο
Η Ελλάδα, λόγω της γεωγραφικής της θέσης στην Ανατολική Μεσόγειο, ανήκει στις ζώνες υψηλότατου κινδύνου. Σύμφωνα με τον καθηγητή, οι πιο ευάλωτες περιοχές της χώρας είναι οι ηπειρωτικές πεδιάδες και οι κλειστές λεκάνες, όπως:
- Η Θεσσαλία, η κεντρική και ανατολική Μακεδονία, και η Θράκη.
- Η Βοιωτία, η ανατολική Στερεά Ελλάδα, η Αττική και τμήματα της Πελοποννήσου.
Ιδιαίτερη αναφορά κάνει ο κ. Αργυρίου στα μεγάλα αστικά κέντρα, την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, τα οποία «πνίγονται» από το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας, με τη ζέστη να παραμένει ανυπόφορη ακόμα και κατά τη διάρκεια της νύχτας.
Στον αντίποδα, τα νησιά και οι παραθαλάσσιες περιοχές καταγράφουν μεν χαμηλότερες μέγιστες θερμοκρασίες λόγω της θάλασσας, όμως όταν δεν πνέει άνεμος, η υψηλή υγρασία εκτοξεύει τη θερμική δυσφορία στα ύψη.
Έγκαιρη πρόγνωση: Το «όπλο» της επιστήμης
Μπορούμε να σταματήσουμε τον καύσωνα από μετεωρολογικής ή κλιματικής σκοπιάς; «Όχι», απαντά ξεκάθαρα ο καθηγητής. Από εκεί και πέρα, τον λόγο έχουν οι γιατροί και η Πολιτική Προστασία.
Περιορίζοντας την τοποθέτησή του στο δικό του επιστημονικό πεδίο, ο κ. Αργυρίου τονίζει ότι η μεγαλύτερη συνεισφορά της μετεωρολογίας είναι η έγκαιρη και ακριβής πρόγνωση των κυμάτων καύσωνα και της έντονης ξηρασίας. Αυτή η έγκαιρη προειδοποίηση είναι το «κλειδί» ώστε οι μηχανισμοί του κράτους να ενεργοποιούν άμεσα τα σχέδια πρόληψης, να ενημερώνεται σωστά ο πληθυσμός και, σε δεύτερο χρόνο, να λαμβάνονται μέτρα για έναν πιο ορθό, βιοκλιματικό πολεοδομικό σχεδιασμό των πόλεων και των κτιρίων μας.
