Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Ιούνιος 2024. Ο Τζέι Ντι Βανς έχει μόλις ψηφίσει υπέρ της παρεμπόδισης της προτεινόμενης από τους Δημοκρατικούς νομοθεσίας για την εξασφάλιση της πρόσβασης στην εξωσωματική γονιμοποίηση σε εθνικό επίπεδο. Ο Βανς επέκρινε την τότε αντιπρόεδρο Καμάλα Χάρις επειδή δεν έχει βιολογικά παιδιά.
«Ένα μάτσο άτεκνες γυναίκες με γάτες που είναι δυστυχισμένες με τη ζωή τους και τις επιλογές που έχουν κάνει και έτσι θέλουν να κάνουν και την υπόλοιπη χώρα δυστυχισμένη», θα πει στον πρώην παρουσιαστή του Fox News, Τάκερ Κάρλσον.
Το στερεότυπο της crazy cat lady εμφανίζεται εκ νέου στον δημόσιο διάλογο. Όχι, ότι το είχαμε αποβάλει. Η περιτριγυρισμένη από γάτες γεροντοκόρη που φλερτάρει με τη γνωστική έκπτωση είναι μια συνήθης εικόνα που διαχρονικά εξυπηρετεί μισογυνιστικά αφηγήματα.
Οι γάτες συνδέονται εδώ και πολύ καιρό με τις γυναίκες – αλλά και με την καχυποψία απέναντι σε όσες παρεκκλίνουν από τα κοινωνικά πρότυπα. Πριν από αιώνες, οι γάτες συνδέθηκαν με τη μαγεία και τη μαγγανεία, μετατρεπόμενες σε σύμβολα της υποτιθέμενα επικίνδυνης και απείθαρχης γυναίκας, συχνά ανύπαντρης και μοναχικής.
Έτσι λοιπόν καταλαβαίνουμε ότι το στερεότυπο δεν εξαφανίστηκε· απλώς εξελίχθηκε.
Μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα, οι γυναίκες που ήταν αφοσιωμένες στις γάτες παρουσιάζονταν ολοένα και περισσότερο ως εκκεντρικές ή ψυχικά ασταθείς.
Ρόζαλι Γκούντμαν, η «τρελή γατόφιλη» της Lower East Side της Νέας Υόρκης
Η Ρόζαλι Γκούντμαν, μια κάτοικος της Νέας Υόρκης τη δεκαετία του 1870, ίσως υπήρξε μία από τις πρώτες καταγεγραμμένες «τρελές γατόφιλες». Ζούσε σε μια ερειπωμένη ξύλινη πολυκατοικία στη Lower East Side. Είχε τόσες πολλές γάτες, περίπου 80, που δεν υπήρχε μέρος να κρυφτούν.
Για σχεδόν μια δεκαετία προσέφερε τροφή και καταφύγιο σε όλες τις κακοποιημένες, εγκαταλελειμμένες και τραυματισμένες γάτες που ζούσαν στη γειτονιά που οριοθετούνταν από τις οδούς Orchard, Hester και Clinton και την East Broadway.
Τα παιδιά της περιοχής την αποκαλούσαν «Catty Goodman». Η Ρόζαλι Γκούντμαν παρουσιαζόταν ως διαταραγμένη και παράφρων.
Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1870, η Ρόζαλι Γκούντμαν κατοικούσε σε δύο μικρά δωμάτια στο ετοιμόρροπο κτίριο. Στο βιβλίο του “New York by Sunlight and Gaslight: A Work Descriptive of the Great American Metropolis”, που εκδόθηκε το 1882, ο Τζέιμς Ντάμπνεϊ ΜακΚέιμπ αποκαλεί αυτό το σπίτι «μία από τις μεγαλύτερες ιδιορρυθμίες της Νέας Υόρκης».
Σε ένα στενό δωμάτιο στον δεύτερο όροφο είχε δημιουργήσει ένα σπίτι για εκείνη και τα τέσσερα παιδιά της· το δωμάτιο χρησιμοποιούνταν επίσης ως εσωτερικός χώρος παιχνιδιού για τις γάτες.
Ένα παρόμοιου μεγέθους δωμάτιο στον τρίτο όροφο λειτουργούσε ως υπνοδωμάτιο για εκείνες τις ήρεμες γάτες που προτιμούσαν να κοιμούνται αντί να τριγυρνούν πάνω στις κεραμοσκεπές τη νύχτα.
Ενοικιάζοντας κάποια δωμάτια, η Ρόζαλι μπορούσε να βγάζει τα προς το ζην και να συντηρεί την οικογένειά της. Την ανθρώπινη και τη γατίσια. Αν κάποιος από τους ενοικιαστές της παρενέβαινε στα δικαιώματα των γατών της ή τις κακομεταχειριζόταν, θα έπρεπε να εγκαταλείψει το δωμάτιό του το συντομότερο δυνατό.
Μια κοινή θέση στην ιστορία
Το 1872, οι New York Times δημοσίευσαν ένα άρθρο με τίτλο “Cats and Craziness” («Γάτες και Τρέλα»), το οποίο ξεκινούσε με μια σύγκριση ανάμεσα στους ιδιοκτήτες γατών και τους «παράφρονες».
Η καρικατούρα αυτή παραμένει εντυπωσιακά ανθεκτική στον χρόνο: μια μεσήλικη, ανύπαντρη, άτεκνη, μεσοαστή γυναίκα, μοναχική, εκκεντρική ή πικραμένη. Κάποιοι τη γνωρίζουν ως την Έλεανορ Aμπερνάθι, την «τρελή γατόφιλη» από τους Simpsons, ενώ άλλοι έχουν συναντήσει παραλλαγές της σε κωμικές σειρές και στη λαϊκή κουλτούρα πολύ πριν από αυτό.
Το 1880, μπορούσε κανείς να διαβάσει στην εφημερίδα The Dundee Courier: «Δεν υπάρχει τίποτα να μας εκπλήσσει σε μια γεροντοκόρη που επιλέγει μια γάτα ως κατοικίδιο ή συντροφιά.
Η μοναχικότητα δεν είναι εγγενής στην ανθρώπινη φύση, και μια καημένη, έρημη γυναίκα, που είναι κλεισμένη σε μια καταθλιπτική σοφίτα και οικτίρει ολομόναχη τις χαμένες ελπίδες της, φυσικά θα επικέντρωνε τη στοργή της σε κάποιο υποδεέστερο ζώο».
«Οι γάτες και οι γυναίκες μοιράζονται μια κοινή θέση στην ιστορία», δήλωσε η Ίρινα Φράσιν, ερευνήτρια ανθρωζωολογίας στη Ρουμανική Ακαδημία στο Βουκουρέστι.
«Οι γάτες δεν έχουν εξημερωθεί πλήρως. Είναι πιο ανεξάρτητες από τους σκύλους και αυτή η απειθαρχία, αυτή η άρνηση υποταγής στους ανθρώπινους κανόνες, είναι που συνδέει την ιστορία των γατών με την ιστορία των γυναικών. Γιατί και οι γυναίκες θεωρούνταν όντα που έπρεπε να δαμαστούν και να παραμείνουν υπό έλεγχο».
Τα αιλουροειδή ήταν πλάσματα άρρηκτα συνδεδεμένα με τη θηλυκότητα
Στους αρχαίους πολιτισμούς, οι γάτες ήταν ιερές. Η κινεζική μυθολογία τοποθετούσε τις γάτες στην εξουσία του κόσμου, με αρχηγό τους τη Λι Σου, θεά της γονιμότητας με μορφή γάτας.
Η γνωστή ιαπωνική φιγούρα maneki-neko, η γάτα με το σηκωμένο πόδι που φέρνει την καλή τύχη, αντιπροσωπεύει τη θεά του ελέους. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι λάτρευαν την Μπαστέτ, μια θεότητα μισή γάτα και μισή άνθρωπο, προστάτιδα της οικογενειακής ζωής, της γονιμότητας και του τοκετού, καθώς και τη Σεχμέτ, τη λεοντόμορφη θεά του πολέμου, της καταστροφής και της θεραπείας.
«Η αιγυπτιακή θρησκεία είναι γεμάτη από αυτόν τον δυϊσμό — από τη μία υπάρχει η τρυφερή, μητρική φύση των γυναικών που ενσαρκώνεται στη Μπαστέτ και από την άλλη η προστατευτική και εδαφική τους φύση που ενσαρκώνεται στη Σεχμέτ», ανέφερε η Φράσιν.
Τα αιλουροειδή ταυτίζονταν με τη γυναικεία δύναμη. Ήταν πλάσματα άρρηκτα συνδεδεμένα με τη θηλυκότητα, κάτι που κάποτε θεωρούνταν ιδιαίτερα τιμητικό.
Από τον ιερό ρόλο στη εξόντωση
Όμως αυτό αλλάζει ριζικά στον Μεσαίωνα. Μέσα στην υστερία γύρω από τη μαγεία, οι χριστιανικές ευρωπαϊκές κοινωνίες καταδίωξαν όποιον θεωρούνταν εχθρός της Εκκλησίας.
Ανάμεσα στους στοχοποιημένους ήταν οι «ανυπάκουες» γυναίκες και οι γάτες τους ως «οικείοι δαίμονες» (familiars). Ακόμη και μια μικρή απόκλιση από τα κοινωνικά πρότυπα μπορούσε να οδηγήσει στην πυρά.
«Πολλά από τα χαρακτηριστικά των γυναικών που ενσαρκώνονταν στις γάτες και κάποτε λατρεύονταν από αρχαίους πολιτισμούς, μετατράπηκαν σε ελαττώματα υπό την πατριαρχία», δήλωσε η Φράσιν. «Γιατί τότε οι δυνατές γυναίκες έπρεπε να καταστέλλονται».
Ο ειδικός στη συμπεριφορά των ζώων Στιβ Ντέιλ αναφέρει έναν μύθο που χρονολογείται αιώνες πίσω: ότι οι γάτες «ρουφούσαν την ανάσα» των μωρών. Στον 16ο αιώνα στο Πλίμουθ, πίστευαν ότι τα παιδιά πέθαιναν επειδή η μυρωδιά του γάλακτος στην αναπνοή τους προσέλκυε τις γάτες που τα σκότωναν.
Οι μαύρες γάτες υπήρξαν αναμφίβολα ο μεγαλύτερος στόχος των αντι-γατικών προκαταλήψεων. Για αιώνες συνδέθηκαν με τη μαγεία, την κακοτυχία και τα κακά πνεύματα.
Ήταν 13 Ιουνίου του 1233 όταν ο Πάπας Γρηγόριος ο 9ος εξέδωσε την παπική βούλα «Vox in Rama», σύμφωνα με την οποία οι μαύρες γάτες θεωρούνταν ενσάρκωση του Σατανά, οδηγώντας σε μαζικές εξοντώσεις τους.
Ακόμα και πριν το κυνήγι των μαγισσών, όπως γράφει η Lucy Jones στον Guardian, οι γάτες είχαν αποκτήσει κακή φήμη στον δυτικό κόσμο, καθώς συνδέονταν με το διάβολο και παρομοιάζονταν με τις γυναίκες: αμαρτωλές, μυστηριώδεις και σαγηνευτικές, με απώτερο σκοπό να διαφθείρουν τους άνδρες και να διαταράξουν την αρμονία και τη συνοχή του κοινωνικού ιστού.
Οι «τρελές γατόφιλες» δεν υπάρχουν, λένε οι επιστήμονες
Επιστήμονες που μελετούσαν τις συναισθηματικές αντιδράσεις των ανθρώπων σε «ήχους δυσφορίας» από γάτες και σκύλους — νιαουρίσματα και γκρίνια — συνέκριναν επίσης τη συχνότητα άγχους και κατάθλιψης μεταξύ ιδιοκτητών κατοικιδίων.
Τα ευρήματα ανέτρεψαν την αρχική τους υπόθεση ότι οι ιδιοκτήτες γατών θα παρουσίαζαν περισσότερα συμπτώματα από τους ιδιοκτήτες σκύλων ή από άτομα χωρίς κατοικίδια, όπως ανέφεραν στο περιοδικό Royal Society Open Science.
Επιπλέον, οι άνθρωποι που δήλωσαν ότι βιώνουν συμπτώματα κατάθλιψης ή άγχους δεν διέφεραν σημαντικά στον τρόπο που αξιολογούσαν ως αρνητικούς τους ήχους των ζώων σε σύγκριση με όσους δεν είχαν τέτοια συμπτώματα, σύμφωνα με τους ερευνητές.
«Δεν βρήκαμε καμία ένδειξη που να υποστηρίζει το στερεότυπο της “τρελής γατόφιλης”: οι ιδιοκτήτες γατών δεν διέφεραν από τους άλλους ως προς τα αυτοαναφερόμενα συμπτώματα κατάθλιψης, άγχους ή τις εμπειρίες τους στις στενές σχέσεις.
Τα ευρήματά μας, επομένως, δεν ταιριάζουν με την αντίληψη ότι οι ιδιοκτήτες γατών είναι πιο καταθλιπτικοί, αγχώδεις ή μόνοι», αναφέρουν στον Independent.
Συμπεριφορικές ομοιότητες
Σε μία από τις μελέτες του Ντένις Τέρνερ, διευθυντή του Ινστιτούτου Εφαρμοσμένης Ηθολογίας και Ζωικής Ψυχολογίας στην Ελβετία, γάτες τοποθετήθηκαν σε ένα δωμάτιο με ανθρώπους. Χωρίς καμία παρέμβαση, οι γάτες δεν έδειξαν καμία προτίμηση ως προς το φύλο. Όταν όμως ζητήθηκε από τους ανθρώπους να αλληλεπιδράσουν με τις γάτες, τα ζώα αντέδρασαν διαφορετικά.
«Οι άντρες τείνουν να αλληλεπιδρούν με τις γάτες ενώ κάθονται σε καναπέ ή σε καρέκλα», είπε ο Τέρνερ. «Οι γυναίκες κατεβαίνουν στο πάτωμα και αλληλεπιδρούν με τις γάτες στο δικό τους επίπεδο. Αυτή είναι μια σημαντική διαφορά και οι γάτες το προτιμούν».
Ο Τέρνερ εξήγησε επίσης ότι οι γυναίκες τείνουν να φωνητικοποιούν (να μιλούν/επικοινωνούν) πιο συχνά με τις γάτες τους σε σχέση με τους άντρες. Σε αντάλλαγμα, οι γάτες «απαντούν» με ήχους στις γυναίκες πιο συχνά απ’ ό,τι στους άντρες.
Επιπλέον, όπως εξήγησε η Ίρινα Φράσιν, οι γάτες έχουν μια έντονα μητριαρχική κοινωνία. Τα αρσενικά συνήθως δεν συμμετέχουν στην ανατροφή των γατιών· αντίθετα, την ευθύνη έχουν ένα δίκτυο από τη μητέρα, τις θείες και τις γιαγιάδες. Η φροντίδα είναι εγγενές χαρακτηριστικό των γατών.
Οι συμπεριφορικές ομοιότητες βοηθούν να εξηγηθεί ο δεσμός ανάμεσα στις γάτες και τις γυναίκες. Σε αντίθεση με τους σκύλους, που δείχνουν εύκολα στοργή στους ιδιοκτήτες τους, οι γάτες είναι πιο ανεξάρτητες και χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να αναπτύξουν εμπιστοσύνη.
Πολλές γυναίκες ταυτίζονται περισσότερο με τη συμπεριφορά των γατών, ενώ οι άντρες συνδέονται συχνότερα με τους σκύλους.
Ο όρος «τρελή γατόφιλη» αποτελεί μια συστημική αντίληψη για τις γυναίκες και δεν είναι τίποτα άλλο παρά μια αναπαραγωγή της μισογυνίας. Οι γυναίκες και οι γάτες μοιράζονται περισσότερα από την ιστορία, μοιράζονται και την καταπίεση. Αιώνες κακομεταχείρισης και δαιμονοποίησης της μη συμμόρφωσής τους.
Η αντιπάθεια προς τις γάτες, όπως είπε η Φράσιν, είναι στην ουσία αντιπάθεια προς μια κυρίαρχη ιδέα: τη γυναικεία αυτονομία.
Με πληροφορίες από The Hatching Cat of Gotham, The Guardian, Independent
