Στη Στοκχόλμη, σε μία εκδήλωση αφιερωμένη στην απεξάρτηση των κοινωνιών από τα καπνικά προϊόντα και στην πολιτική μείωσης της βλάβης στην υγεία από τα εν λόγω, αναδείχτηκε για μια ακόμη φορά η πρόταση υιοθέτησης μιας στρατηγικής μετάβασης από τα συμβατικά τσιγάρα σε εναλλακτικά προϊόντα νικοτίνης, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην εμπειρία της Σουηδίας και στις ευρωπαϊκές ρυθμιστικές εξελίξεις.
Η εκδήλωση “Technovation 2026”, που πραγματοποιήθηκε στο μουσείο Fotografiska της Στοκχόλμης, από την εταιρεία PMI, περιλάμβανε θεματικές ενότητες γύρω από την επιστημονική θεώρηση των «μη καπνικών» προϊόντων νικοτίνης, τις πολιτικές δημόσιας υγείας, τη φορολογία, το παράνομο εμπόριο και τις πολιτικές μείωση της βλάβης.
Η κατάσταση στην Ελλάδα
Η συζήτηση που άνοιξε στη Στοκχόλμη αποκτά ιδιαίτερη σημασία και για την Ελλάδα, μία χώρα που εξακολουθεί να καταγράφει από τα υψηλότερα ποσοστά καπνίσματος στην Ευρώπη. Σύμφωνα με τα δημοσιευμένα στοιχεία του ΟΟΣΑ, το ποσοστό καθημερινών καπνιστών στην Ελλάδα φτάνει στο περίπου 25% του συνολικού πληθυσμού, ένα ποσοστό σημαντικά υψηλότερα από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ που βρίσκεται κοντά στο 15%. Επίσης 1 στους 5 θανάτους στην Ελλάδα συνδέεται με τις βλαβερές συνέπειες του καπνίσματος.
Παράλληλα, ο ΟΟΣΑ επισημαίνει ότι η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες με το μεγαλύτερο φορτίο νοσηρότητας που συνδέεται με το κάπνισμα, ενώ η εφαρμογή των αντικαπνιστικών μέτρων εξακολουθεί να αντιμετωπίζει δυσκολίες στην πράξη.
Σύμφωνα μάλιστα με τα ερευνητικά δεδομένα μελέτης του ΕΟΔΥ, το 53% των καπνιστών συμβατικών τσιγάρων, το 62% των χρηστών ηλεκτρονικών τσιγάρων και το 55% των χρηστών θερμαινόμενων προϊόντων καπνού προτίθεται να διακόψει το κάπνισμα οποιαδήποτε στιγμή στο μέλλον, αλλά μόνο 3 στους 10 περιστασιακούς ή καθημερινούς καπνιστές συμβατικών τσιγάρων έχουν κάνει απόπειρα διακοπής το τελευταίο 12μηνο.
Επίσης, μόλις το 15% των περιστασιακών ή καθημερινών νυν καπνιστών συμβατικών τσιγάρων που έχουν κάνει απόπειρα διακοπής κατά το παρελθόν και των πρώην καπνιστών δηλώνει ότι χρησιμοποίησε βοήθεια για τη διακοπή κατά την τελευταία τους απόπειρα, με πιο δημοφιλείς επιλογές το ηλεκτρονικό τσιγάρο (56%), τα υποκατάστατα νικοτίνης (32%) και τα θερμαινόμενα προϊόντα καπνού (22%), ενώ μόλις το 12% δηλώνει πως κατέφυγε σε ιατρείο διακοπής καπνίσματος για το σκοπό αυτό.
Το Σουηδικό μοντέλο
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η PMI επιχείρησε στη Στοκχόλμη να αναδείξει το σουηδικό παράδειγμα ως μοντέλο πολιτικής «μείωσης της βλάβης». Η Σουηδία θεωρείται πλέον η πρώτη ευρωπαϊκή χώρα που πέτυχε επίσημα τον στόχο του «smoke-free», καθώς λιγότερο από το 5% του πληθυσμού καπνίζει καθημερινά.
Σύμφωνα με το Swedish Council for Information on Alcohol and Other Drugs (CAN), το ποσοστό καθημερινών καπνιστών στη Σουηδία μειώθηκε από 16% το 2003 σε μόλις 4,8% το 2025.
Η σουηδική εμπειρία βρέθηκε στο επίκεντρο της εκδήλωσης, στα πάνελ του οποίου υποστηρίχθηκε ότι η μετάβαση σημαντικού μέρους των καπνιστών σε εναλλακτικά προϊόντα νικοτίνης συνέβαλε καθοριστικά στη μείωση του καπνίσματος. Ωστόσο, το θέμα εξακολουθεί να προκαλεί έντονες συζητήσεις στην Ευρώπη, καθώς αρκετοί ειδικοί και φορείς δημόσιας υγείας επισημαίνουν ότι, παρά τη μείωση του συμβατικού καπνίσματος, η χρήση νικοτίνης παραμένει διαδεδομένη στη Σουηδία μέσω άλλων προϊόντων.
Επισημάνσεις από τη Βιομηχανία
Το ΒΗΜΑ είχε την ευκαιρία να συνομιλήσεις με τον κ. Χρήστο Χαρπαντίδη, Group Chief Corporate Affairs Officer της PMI, ο οποίος συμμετείχε σε συζήτηση με τίτλο «Η ευκαιρία για έναν κόσμο χωρίς καπνό και τα διδάγματα από τη Σουηδία» («The Smoke-Free Opportunity and Lessons from Sweden»).
Χρήστος Χαρπαντίδης, Group Chief Corporate Affairs Officer της PMI
Ο κ. Χαρπαντίδης, μιλώντας για τη νέα ευρωπαϊκή προσέγγιση απέναντι στα προϊόντα νικοτίνης, υποστήριξε ότι η συζήτηση πρέπει να βασιστεί περισσότερο στην επιστήμη και λιγότερο σε «οριζόντιες» απαγορεύσεις.
«Θα έλεγα ότι κοινή λογική είναι το ζητούμενο. Κοινή λογική, διάλογος, να μάθουμε ο ένας τον άλλον μέσω των παραδειγμάτων, των εμπειριών μας στις χώρες, όπως αυτά που συζητήσαμε για τη Σουηδία. Και βέβαια οι περιπτώσεις άλλων ευρωπαϊκών χωρών έχουν μεγάλο ενδιαφέρον», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Ο ίδιος στάθηκε ιδιαίτερα στην εμπειρία της Σουηδίας, που παρουσιάζεται ως παράδειγμα πολιτικής που ενίσχυσε τη μετάβαση σε εναλλακτικά προϊόντα νικοτίνης και συνέβαλε στη μείωση του καπνίσματος.
Ο κ. Χαρπαντίδης άσκησε κριτική στον τρόπο με τον οποίο —όπως είπε— προετοιμάζεται η νέα ευρωπαϊκή οδηγία για τα προϊόντα νικοτίνης.
«Δεν μπορεί να προετοιμάζεται η οδηγία και να μην αναφέρονται καν οι πλευρές της επιστήμης, δηλαδή μελέτες οι οποίες έχουν ληφθεί πολύ σοβαρά υπόψη από τον πιο έγκυρο οργανισμό παγκοσμίως, που είναι το FDA», υπογράμμισε.
Σε άλλο σημείο μας ανέφερε πως «η εμπειρία της Σουηδίας, που είναι πραγματικές επιδημιολογικές μελέτες με αποτελέσματα, δεν έχει ληφθεί υπόψη στην αξιολόγηση που γίνεται στο υπάρχον καθεστώς κυκλοφορίας των νικοτινούχων προϊόντων».
Ιδιαίτερη βαρύτητα έδωσε στην ανάγκη διαφοροποίησης των προϊόντων νικοτίνης ανάλογα με τα χαρακτηριστικά και το προφίλ κινδύνου τους.
«Αυτά τα προϊόντα είναι διαφορετικά. Δεν μπορείς να τα διαχειρίζεσαι σαν να είναι ίδια. Το ένα καίει τον καπνό, το άλλο τον ζεσταίνει, το άλλο δεν εισπνέεται καν, δεν απορροφάται. Αυτά τα προϊόντα έχουν διαφορετική επίδραση στην υγεία. Η επιστήμη το δείχνει», είπε.
Το παράνομο εμπόριο
Κατά τη διάρκεια της συζήτησης, ο κ. Χαρπαντίδης αναφέρθηκε επανειλημμένα στον κίνδυνο που —κατά την άποψή του— δημιουργεί η εξίσωση όλων των προϊόντων νικοτίνης σε επίπεδο πολιτικής και φορολογίας.
«Το μόνο προϊόν που αφήνεις στην αγορά είναι τα τσιγάρα και τα παράνομα. Δηλαδή στην πραγματικότητα έκανες κακό στη δημόσια υγεία. Γιατί απαγορεύεις κάτι που είναι σημαντικά καλύτερο και σπρώχνεις τους ανθρώπους αλλού», τόνισε.
Σύμφωνα με τον ίδιο, οι πολιτικές υπερβολικών περιορισμών μπορούν να ενισχύσουν το παράνομο εμπόριο, φέρνοντας ως παράδειγμα τη Γαλλία.
«Στη Γαλλία το παράνομο εμπόριο είναι 40%. Είναι τραγικό αυτό το πράγμα. Με το να προχωράς σε απαγορεύσεις στην χώρα σου, δεν λύνεις κάποιο θέμα του πολίτη, του καταναλωτή. Γιατί η ανάγκη υπάρχει. Θεωρώ πως όπως παλιότερα βρισκόταν λύσεις και τώρα θα βρεθεί. Και πιστεύω πως η σωστή λύση είναι να υπάρχει καλή κατανόηση για το τι κάνει το κάθε προϊόν και την επίδρασή του. Να υπάρχει ξεκάθαρη πολιτική, η οποία επιτρέπει καλύτερες εναλλακτικές, να υπάρχει σωστή ενημέρωση του κόσμου, να κάνουμε τα πάντα όλοι μας για να μην υπάρχει χρήση από ανήλικους, και να μειώσουμε το παράνομο εμπόριο με την εφαρμογή των κανόνων στο μέγιστο δυνατό. Αυτή είναι μια συνολική πολιτική που χώρες σαν την Ελλάδα, σαν την Ιταλία την έχουμε εφαρμόσει. Η Ιταλία έχει παράνομο εμπόριο 3%», ανέφερε.
«Όταν υπάρχει κατανόηση του τι κάνεις και σου δίνει τη δυνατότητα να καινοτομείς, επενδύεις στην καινοτομία. Και γι’ αυτό η Ευρώπη σε πολύ μεγάλο βαθμό έχει συγκεντρώσει τις επενδύσεις μας στα καινοτόμα προϊόντα» μας λέει ο κ. Χαρπαντίδης.
«Αν χάσεις την ευκαιρία να δώσεις στους πολίτες, όπως η Σουηδία, τη δυνατότητα να πάνε σε καλύτερα προϊόντα και να βελτιώσουν την υγεία τους, να έχεις αποτέλεσμα στις ασθένειες που συνδέονται με το κάπνισμα και να το αγνοήσεις, είναι πρόβλημα», καταλήγει.
