Η επικαιρότητα των τελευταίων ετών έχει σημαδευτεί από τραγωδίες που συγκλόνισαν την κοινή γνώμη, όπως η φονική έκρηξη στο εργοστάσιο «Βιολάντα» στα Τρίκαλα ή ο θάνατος του Γιάννη Αρτόπουλου – ηχολήπτη του Κωνσταντίνου Αργυρού στην Εγνατία Οδό το περασμένο καλοκαίρι. Ωστόσο, αυτά τα περιστατικά αποτελούν απλώς την κορυφή ενός παγόβουνου που παραμένει, κατά το μεγαλύτερο μέρος του, αθέατο.

Τι συνιστά εργατικό ατύχημα; Πώς καταγράφεται ένα ατύχημα ή δυστύχημα στον χώρο εργασίας; Ποιες είναι οι αρμοδιότητες και το πεδίο διερεύνησης της Επιθεώρησης Εργασίας;

Αυτά τα ερωτήματα αναδύονται στην δημόσια συζήτηση, ενώ συχνά παρατηρείται μια σύγχυση πληροφόρησης.

Σύμφωνα με τις καταγραφές της Επιθεώρησης Εργασίας και της ΕΛ.ΣΤΑΤ., η Ελλάδα εμφανίζεται ως μια από τις ασφαλέστερες χώρες της Ευρώπης με χαμηλούς δείκτες θνησιμότητας στην εργασία. Συνδικάτα, όπως η Ομοσπονδία Συλλόγων Εργαζομένων Τεχνικών Επιχειρήσεων Ελλάδος (ΟΣΕΤΕΕ) αναφέρουν πως τα εργατικά δυστυχήματα έχουν αυξηθεί ραγδαία τα τελευταία χρόνια, αλλά δεν καταγράφονται από τους «επίσημους φορείς» ως εργατικά.

Εύλογα αναρωτιέται κανείς, τι συμβαίνει πραγματικά;

Η «μαύρη τρύπα» των εργατικών ατυχημάτων

Η τεράστια απόκλιση ανάμεσα στο θανατηφόρα εργατικά ατυχήματα που καταγράφει η ΕΛ.ΣΤΑΤ. σε σχέση με αυτά που επισημαίνουν συνδικαλιστικές οργανώσεις εγείρει σοβαρά ερωτήματα για τον τρόπο συλλογής, καταγραφής και ανάλυσης των δεδομένων για τα εργατικά ατυχήματα εν συνόλω.

Αρχικά, η ανεξάρτητη αρχή Επιθεώρησης Εργασίας έχει συγκεκριμένο πεδίο διερεύνησης και αρμοδιοτήτων. Ακολουθώντας την μεθοδολογία ταξινόμησης εργατικών ατυχημάτων της Ευρωπαϊκής Στατιστικής για τα εργατικά ατυχήματα (ESAW) εστιάζει στα ατυχήματα που λαμβάνουν χώρα στο πλαίσιο εργοδοτικής σχέσης. Στις περιπτώσεις θανατηφόρων εργατικών ατυχημάτων διερευνάται η αιτιώδης συνάφεια μεταξύ θανατηφόρου αποτελέσματος και εξαρτημένης εργασιακής σχέσης μαζί με τις Αστυνομικές και Εισαγγελικές Αρχές και τις Ιατροδικαστικές Υπηρεσίες. Η Επιθεώρηση Εργασίας συντάσσει σχετική έκθεση, η Αστυνομία προανάκριση, ο ιατροδικαστής πόρισμα και η εισαγγελία προανάκριση.

Όπως αναφέρει στο ΒΗΜΑ ο Κώστας Καραγκούνης, Υφυπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, «την αξιοπιστία των καταγραφών των θανατηφόρων εργατικών ατυχημάτων από την Επιθεώρηση Εργασίας εγγυώνται και οι λοιποί θεσμοί και δημόσιες υπηρεσίες που επιλαμβάνονται αυτών και εργάζονται παράλληλα με την Επιθεώρηση προς τη διερεύνηση της αιτιώδους συνάφειας μεταξύ του θανατηφόρου αποτελέσματος και της εξαρτημένης εργασιακής σχέσης».

Η ΕΛΣΤΑΤ, ακολουθώντας τη μεθοδολογία της Eurostat (ESAW), συλλέγει δεδομένα κυρίως για τους μισθωτούς που είναι ασφαλισμένοι στον e-ΕΦΚΑ. Ωστόσο, η ελληνική οικονομία χαρακτηρίζεται από εξαιρετικά υψηλό ποσοστό αυτοαπασχολούμενων, αγροτών και συμβοηθούντων μελών οικογενειακών επιχειρήσεων. Αυτές οι κατηγορίες εργαζομένων σπανίως καταγράφονται στις λίστες των «εργατικών ατυχημάτων».

Το 2025, η ΟΣΕΤΕΕ κατέγραψε 48 θανάτους στον πρωτογενή τομέα (αύξηση 26% από το 2024). Η πλειονότητα αυτών αφορά αγρότες που καταπλακώθηκαν από τρακτέρ ή υπέκυψαν σε θερμική καταπόνηση. Καθώς δεν είναι μισθωτοί, η ΕΛΣΤΑΤ για το 2023 κατέγραψε μόλις έναν (1) θάνατο στον κλάδο «Γεωργία-Κτηνοτροφία-Δασοκομία», ενώ η ΟΣΕΤΕΕ είχε καταγράψει 44.

Επίσης, ελεύθεροι επαγγελματίες και εργαζόμενοι με «μπλοκάκι» που χάνουν τη ζωή τους εν ώρα εργασίας συχνά καταγράφονται απλώς ως θάνατοι ιδιωτών, καθώς δεν βρίσκονται σε εργοδοτική σχέση και κατ’ επέκταση δεν εμπίπτουν στο πεδίο διερεύνησης και καταγραφής της Επιθεώρησης Εργασίας.

Χρήζει ιδιαίτερης μνείας πως τα εργατικά ατυχήματα που συμβαίνουν σε ορυχεία και λατομεία εμπίπτουν στις αρμοδιότητες του Υπουργείου Ανάπτυξης. Δεν βρίσκονται στο πεδίο αρμοδιοτήτων της Επιθεώρησης Εργασίας κι έτσι δεν καταγράφονται στην δική της μέτρηση. Ομοίως, οι εργαζόμενοι στα Σώματα Ασφαλείας ή οι θάνατοι που συμβαίνουν στην θάλασσα δεν εμπίπτουν στον τομέα διερεύνησης της Επιθεώρησης Εργασίας.

Το ζήτημα των παθολογικών αιτίων

Μια κρίσιμη παράμετρος είναι ο χαρακτηρισμός του αιτίου θανάτου. Η Επιθεώρηση Εργασίας, με πρόσφατη ανακοίνωσή της, διευκρίνισε ότι θάνατοι που οφείλονται σε «παθολογικά αίτια» (π.χ., καρδιακή ανακοπή, εγκεφαλικό) δεν θεωρούνται εργατικά ατυχήματα, εκτός αν συνδέονται άμεσα με βίαιο εξωτερικό συμβάν.

Σύμφωνα με στοιχεία που είδαν το φως της δημοσιότητας, το 2023, από τα 108 περιστατικά που δηλώθηκαν, τα 61 αποδόθηκαν σε παθολογικά αίτια και αφαιρέθηκαν από την τελική λίστα των «αμιγώς εργατικών» ατυχημάτων της Επιθεώρησης. Στην πράξη, ωστόσο, η διαδικασία για να στοιχειοθετηθεί ένα ατύχημα με παθολογικά αίτια ως εργατικό, υπό την αίρεση πως συνδέεται με την εργασία, είναι δαιδαλώδης. Όπως αναφέρουν στο ΒΗΜΑ πηγές, υπάρχει συχνά φόβος στους εργαζόμενους να καταγγείλουν τα ατυχήματα λόγω της εργασιακής επισφάλειας. Αντίστοιχα, πολλά ατυχήματα δεν καταγράφονται λόγω των ενδοιασμών των εργαζόμενων να «ακολουθήσουν την δικαστική οδό» που μπορεί να είναι κοστοβόρα και χρονοβόρα.

Τα τροχαία ατυχήματα κατά την εργασία (π.χ., διανομείς, επαγγελματίες οδηγοί) ή κατά τη μετακίνηση από και προς την εργασία (commuting accidents) αποτελούν μια ακόμα κατηγορία ατυχημάτων που χρήζουν διερεύνησης. Ενώ νομικά αναγνωρίζονται ως εργατικά, στην πράξη πολλά καταγράφονται αποκλειστικά από την Τροχαία ως οδικά συμβάντα και δεν διασταυρώνονται με τα μητρώα της Επιθεώρησης Εργασίας, ιδιαίτερα όταν δεν εμπλέκεται βαρύ επαγγελματικό όχημα ή όταν το θύμα είναι ανασφάλιστο.

Όπως υποστήρίζει στο ΒΗΜΑ ο Ανδρέας Στοϊμενίδης, «δεν υπάρχει ελληνική αρχή που να καταγράφει τις επαγγελματικές ασθένειες. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας ευθύνονται για το μεγαλύτερο ποσοστό των θανάτων στην εργασία. Αυτό δείχνει την εικόνα στο τι υπάρχει τελικά στο σύστημα καταγραφής στα θέματα υγείας και ασφάλειας στην εργασία».

Οι αφανείς θάνατοι των αγροτών

Ο αγροτικός τομέας αποτελεί τη μεγαλύτερη «μαύρη τρύπα» της στατιστικής. Ενώ η ΕΛΣΤΑΤ κατέγραψε μόλις έναν θάνατο στον κλάδο το 2023, η έρευνα της ΟΣΕΤΕΕ σημείωσε 44 θανάτους. Οι ανατροπές γεωργικών ελκυστήρων (τρακτέρ) χωρίς προστατευτικές αψίδες (ROPS) είναι η κύρια αιτία θανάτου. Συχνά πρόκειται για ηλικιωμένους αγρότες ή μετανάστες εργάτες γης που εργάζονται υπό καθεστώς αδήλωτης εργασίας. Καθώς τα ατυχήματα αυτά συμβαίνουν σε ιδιωτικούς αγρούς και αφορούν αυτοαπασχολούμενους δεν εμπίπτουν στις αρμοδιότητες της Επιθεώρησης Εργασίας και δεν λογίζονται ως εργατικά ατυχήματα.

Η επισφάλεια των εργαζόμενων στις μετακινήσεις

Η ραγδαία ανάπτυξη των υπηρεσιών διανομής μέσω των ψηφιακών πλατφορμών έχει δημιουργήσει μια νέα κατηγορία υψηλού κινδύνου. Οι διανομείς με δίκυκλα εκτίθενται σε πολλαπλούς κινδύνους: οδική κυκλοφορία, πίεση χρόνου από αλγόριθμους, καιρικές συνθήκες. Πολλοί εργάζονται ως ελεύθεροι επαγγελματίες (freelancers), με αποτέλεσμα τα ατυχήματά τους να θεωρούνται τροχαίας αιτιολογίας.

Ο θάνατος του 51χρονου ηχολήπτη Γιάννη Αρτόπουλου στην Εγνατία Οδό τον Αύγουστο του 2025 αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα θανάτου από εργασιακή εξουθένωση. Ο εργαζόμενος, οδηγώντας το βαν της περιοδείας μετά από εξαντλητικά ωράρια και ελάχιστο ύπνο, έχασε τον έλεγχο του οχήματος. Τα σωματεία κατήγγειλαν το συμβάν ως εργατικό έγκλημα, όμως τέτοια περιστατικά συχνά καταγράφονται απλώς ως «τροχαία», αποκρύπτοντας την πραγματική αιτία: την κόπωση λόγω εντατικοποίησης της εργασίας.

Τι είναι τελικά «εργατικό ατύχημα»;

Ο ορισμός των εργατικών ατυχημάτων που χρησιμοποιεί και η Επιθεώρηση Εργασίας προέρχεται από τη νομολογία και συγκεκριμένα απόφαση του Αρείου Πάγου (1287/1986), η οποία χαρακτηριστικά αναφέρει «ως ατύχημα εκ βιαίου συμβάντος, όπερ επήλθε κατά την εκτέλεσιν της εργασίας ή εξ αφορμής αυτής εις εργάτην ή υπάλληλον […] θεωρείται πάσα βλάβη, ήτις είναι αποτέλεσμα βιαίας και αιφνιδίας επενεργείας εξωτερικού αιτίου, μη αναγομένου αποκλειστικώς εις οργανικήν ή παθολογικήν προδιάθεσιν του παθόντος, το οποίον δεν θα ελάμβανεν ύπαρξιν άνευ της εργασίας και της υπό δεδομένας περιστάσεις εκτελέσεώς της».

Τα ελληνικά δικαστήρια έχουν διευρύνει την έννοια του «βίαιου συμβάντος» ώστε να περιλαμβάνει και περιπτώσεις όπου ασυνήθιστες συνθήκες εργασίας (π.χ., ακραία ψυχολογική πίεση, υπερβολικός φόρτος, έκθεση σε ακραίες καιρικές συνθήκες) προκαλούν βλάβη στην υγεία, ακόμα και αν αυτή εκδηλώνεται ως «ασθένεια» (π.χ., έμφραγμα). Ωστόσο, αυτή η ευρεία ερμηνεία εφαρμόζεται κυρίως κατά την εκδίκαση αποζημιώσεων και σπανίως υιοθετείται κατά το στάδιο της αρχικής διοικητικής καταγραφής από την Επιθεώρηση Εργασίας, η οποία εμμένει στην αυστηρή διάκριση μεταξύ ατυχήματος και παθολογικού αιτίου.

Τον Οκτώβριο του 2025 δημοσιεύθηκε ο Νόμος 5239, με τίτλο «Δίκαιη Εργασία για Όλους», ο οποίος επιφέρει σημαντικές τροποποιήσεις στον Κώδικα Εργατικού Δικαίου, επιχειρώντας να απαντήσει σε ορισμένα από τα χρόνια προβλήματα της καταγραφής.

Το Άρθρο 38 του Ν. 5239/2025 τροποποιεί το άρθρο 534 του Κώδικα Εργατικού Δικαίου, θέτοντας ένα αυστηρότερο πλαίσιο:

  • Ο εργοδότης υποχρεούται να αναγγέλλει εντός 24 ωρών όλα τα εργατικά ατυχήματα στην Επιθεώρηση Εργασίας και στον e-ΕΦΚΑ.
  • Σε περίπτωση σοβαρού τραυματισμού ή θανάτου, η αναγγελία πρέπει να γίνεται άμεσα και στις αστυνομικές αρχές.
  • Ο εργοδότης οφείλει να τηρεί αμετάβλητα όλα τα στοιχεία στον τόπο του ατυχήματος για τη διευκόλυνση της διερεύνησης.

Αυτή η διάταξη επιχειρεί να κλείσει το «παράθυρο» της καθυστερημένης δήλωσης που επέτρεπε την αλλοίωση στοιχείων, αλλά η αποτελεσματικότητά της εξαρτάται από τον ελεγκτικό μηχανισμό.

Βέβαια, όπως υπογραμμίζει στο ΒΗΜΑ ο κ. Καραγκούνης «Το στοίχημα πάντα με τη νομοθεσία, ειδικά σχετικά με τις διατάξεις για την υγεία και την ασφάλεια, είναι να μην μένουν στα χαρτιά. Η τήρηση της νομοθεσίας δεν είναι προαιρετική, αλλά ευθύνη κάθε εργοδότη».

Ποια είναι η μεθοδολογία καταμέτρησης των ατυχημάτων

Η Eurostat χρησιμοποιεί τη μεθοδολογία ESAW (European Statistics on Accidents at Work) για να εξασφαλίσει τη συγκρισιμότητα των δεδομένων μεταξύ των κρατών-μελών. Ο ορισμός του εργατικού ατυχήματος κατά την ESAW είναι «ένα διακριτό συμβάν κατά τη διάρκεια της εργασίας που οδηγεί σε σωματική ή ψυχική βλάβη».

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat για το 2023, η Ελλάδα εμφανίζεται να έχει έναν από τους χαμηλότερους τυποποιημένους δείκτες επίπτωσης (standardised incidence rate) θανατηφόρων ατυχημάτων στην ΕΕ, κάτω από 1,00 ανά 100.000 εργαζόμενους, μαζί με τη Γερμανία και την Ολλανδία. Αντίθετα, χώρες όπως η Γαλλία (4,42), η Βουλγαρία (4,50) και η Κύπρος (5,63) εμφανίζουν πολύ υψηλότερους δείκτες.

Ο κ. Καραγκούνης σημειώνει στο ΒΗΜΑ πως «η χώρα μας παρουσιάζει μια πολύ καλή εικόνα συγκριτικά με τα υπόλοιπα κράτη μέλη της Ένωσης. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκής Στατιστική για τα εργατικά ατυχήματα μεταξύ των χωρών της ΕΕ η χώρα μας βρίσκεται μεταξύ των τριών χωρών που παρατηρούνται τα λιγότερα θανατηφόρα εργατικά ατυχήματα, παρά το γεγονός ότι και το εργατικό δυναμικό έχει αυξηθεί κατά 509.000 εργαζομένους, αλλά και η παραγωγική δραστηριότητα έχει αυξηθεί». Ο Υφυπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης υποστηρίζει πως η αυστηροποίηση του νομοθετικού πλαισίου και οι εντατικοποίηση των ελέγχων έχουν συντελέσει στην μείωση των θανατηφόρων εργατικών ατυχημάτων.

Το σύστημα στη Γαλλία βασίζεται στην ασφάλιση (Insurance-based system). Κάθε ατύχημα δηλώνεται γιατί υπάρχει ισχυρό οικονομικό κίνητρο (αποζημίωση) και το σύστημα έχει ευρύτατη κάλυψη, περιλαμβάνοντας ακόμη και ατυχήματα που στην Ελλάδα θα θεωρούνταν «παθολογικά». Το σύστημα επισήμων καταγραφών στην Ελλάδα βασίζεται στη νομική υποχρέωση δήλωσης. Χωρίς άμεσο οικονομικό κίνητρο για τον εργοδότη (και συχνά με φόβο κυρώσεων), παρατηρείται η πρακτική των μη-δηλώσεων και κατ’ επέκταση επίσημων καταγραφών. Επιπλέον, η αυστηρή εξαίρεση των «παθολογικών» αιτιών μειώνει σημαντικά τους αριθμούς.

Η Ομοσπονδία Συλλόγων Εργαζομένων Τεχνικών Επιχειρήσεων Ελλάδος καταμετρά 201 θανατηφόρα ατυχήματα για το 2025. Η καταγραφή που γίνεται από την ΟΣΕΤΕΕ βασίζεται σε μια μεθοδολογία για την συλλογή και ανάλυση των δεδομένων που δεν είναι δημόσια γνωστή.

Τέθηκε από το ΒΗΜΑ το ερώτημα ως προς την μέθοδο που ακολουθείται στον πρόεδρο της ΟΣΕΤΕΕ. Ο κ. Στοϊμενίδης μας απαντά πως «έχουμε αναφορές από εργατικά κέντρα, ομοσπονδίες, σωματεία. Παίρνουμε τις αναφορές και τις διασταυρώνουμε με δημοσιεύματα που υπάρχουν στον τύπο ή αλλού. Εμείς μιλάμε για ανθρώπινες απώλειες στο χώρο εργασίας, δεν εξαιρούμε κατηγορίες. Πρέπει να έχουμε την συνολική εικόνα για να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα».

Σε ποιους κλάδους εμφανίζεται μεγαλύτερη επικινδυνότητα

Με την ανάκαμψη της οικοδομικής δραστηριότητας, ο κλάδος των κατασκευών επανήλθε στην πρώτη θέση της επικινδυνότητας. Το 2023, οι κατασκευές ευθύνονταν για το 25,5% των θανατηφόρων ατυχημάτων στην Ελλάδα, παρότι αντιπροσωπεύουν μικρότερο ποσοστό του εργατικού δυναμικού. Η πίεση για γρήγορη παράδοση έργων, η χρήση υπεργολαβιών που θολώνουν την ευθύνη για τα μέτρα ασφαλείας και η ελλιπής εκπαίδευση του προσωπικού αποτελούν τους κύριους παράγοντες κινδύνου.

Ενώνοντας τα κομμάτια του παζλ

Ο κατακερματισμός των δεδομένων για τα εργατικά ατυχήματα δημιουργεί μια κατάσταση σύγχυσης στην κατανόηση και διερεύνηση του φαινομένου. Μια καλή πρακτική θεσμοθέτησης θα ήταν η δημιουργία ενός σύγχρονου φορέα με ισχυρή τεχνολογική υποδομή που μπορεί να συλλέξει και να αναλύσει όλα τα διαθέσιμα δεδομένα σχετικά με τα ατυχήματα εργαζόμενων ατόμων από όλους τους εμπλεκόμενους.

Ένας θεσμός που διαφυλάσσει την ανθρώπινη ζωή, ειδικά των εργαζόμενων που εκτίθενται συχνότερα σε συνθήκες επικινδυνότητας θα μπορούσε να συνδράμει στην μείωση της εργασιακής επισφάλειας με την ενδυνάμωση των εργαζομένων και την συστηματική προώθηση της Υγείας και Ασφάλειας στην εργασία.