• Αναζήτηση
  • Ατυπη στρατηγική συμμαχία ΗΠΑ – Ιράν μετά τη συμφωνία

    Η προκαταρκτική συμφωνία για τα πυρηνικά του Ιράν που κλείστηκε στη Λωζάννη την περασμένη Πέμπτη ενισχύει πολιτικά τον πρόεδρο Μπαράκ Ομπάμα, ανέβασε το «ίματζ» του στη διεθνή σκηνή αλλά του δημιούργησε και νέα προβλήματα.

    Η προκαταρκτική συμφωνία για τα πυρηνικά του Ιράν που κλείστηκε στη Λωζάννη την περασμένη Πέμπτη  ενισχύει πολιτικά τον πρόεδρο Μπαράκ Ομπάμα, ανέβασε το «ίματζ» του στη διεθνή σκηνή αλλά του δημιούργησε και νέα προβλήματα. Δεν υπογράφηκε κανένα έγγραφο και ζητήματα που ξεπερνούν τα τεχνικά μένουν ακαθόριστα και θα πρέπει να λυθούν ως τον Ιούνιο, οπότε, αν όλα εξελιχθούν ομαλά, θα υπάρξει το τελικό κείμενο για υπογραφή. Οπως σχολίασε προχθές ο εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου Τζον Εϊρνεστ, το «βάρος» τώρα πέφτει στους ώμους των δύο προέδρων, του Μπαράκ Ομπάμα και του Ιρανού Χασάν Ρoχανί.
    Αναλυτές μιλούν για μια νέα αφετηρία που αποσκοπεί στην εδραίωση μιας άτυπης στρατηγικής συμμαχίας στην πολύπαθη Μέση Ανατολή, διαδικασία που μπορεί να πάρει ακόμη και δέκα χρόνια για να ολοκληρωθεί, αν περάσει τις Συμπληγάδες όσων τη βλέπουν με κακό μάτι για τα συμφέροντά τους. Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπέντζαμιν Νετανιάχου έσπευσε να προκαταλάβει τις εξελίξεις και να δημιουργήσει αρνητική ατμόσφαιρα δηλώνοντας ότι «μια συμφωνία η οποία θα βασίζεται στα όσα ανακοινώθηκαν θα αποτελεί απειλή για την ύπαρξη του Ισραήλ» και κάποιοι «σκληροί» Ρεπουμπλικανοί στο Κογκρέσο, με επικεφαλής τον γερουσιαστή Τομ Κότον, μπορεί να θεωρούν τη Συμφωνία της Λωζάννης «μικρής ουσιαστικής σημασίας» και «μάλλον υπόθεση προβολής» του προέδρου Ομπάμα, αλλά ο δείκτης των χρηματιστηρίων της Γουόλ Στριτ και του Τόκιο έκανε άλμα ευθύς μόλις διέρρευσε ότι «έγινε μια συμφωνία». Πολύ θετική είναι η ανταπόκριση των Αμερικανών. Σηματοδοτούν ελευθερία πολιτικών κινήσεων για τον αμερικανό πρόεδρο. Ενα ποσοστό  64,2% – ουσιαστικά υπέρ του, μολονότι το ερώτημα αφορούσε την πυρηνική συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν – έγραψε η δημοσκόπηση του NBCTV μόλις τελείωσε την ομιλία του νωρίς το απόγευμα (ώρα Ουάσιγκτον) της Πέμπτης.
    Τώρα ο αμερικανός πρόεδρος έχει να διαμορφώσει και να προωθήσει τη βασική επιδίωξη της εξωτερικής πολιτικής του στον χώρο της Μέσης Ανατολής: να βάλει τις βάσεις για κάτι μεγαλύτερο από μια «αλληλοκατανόηση» με το Ιράν και από μια «περιορισμένου στόχου συνεργασία», όπως είχε προγραμματίσει από την αρχή της θητείας του το 2008. Τότε «δεν βρήκε υποστήριξη» εξομολογήθηκε τρία χρόνια αργότερα στον διευθυντή του περιοδικού «New Yorker». Μεταξύ άλλων αντίθετη ήταν και η τότε υπουργός Εξωτερικών Χίλαρι Κλίντον. Η εικόνα της περιοχής είναι σήμερα διαφορετική και, όσο περίεργο και αν φαίνεται, ευνοεί τα ιχνογραφήματα του Μπαράκ Ομπάμα. Η εντυπωσιακή παρουσία και η ανατρεπτική δραστηριότητα των τζιχαντιστών στην περιοχή πριν από ενάμιση χρόνο προκάλεσαν κατ’ ανάγκην μια πρώτη άτυπη συνεργασία Αμερικής και Τεχεράνης δημιουργώντας αντιδράσεις όχι μόνο στο Ισραήλ αλλά και στα αντι-ιρανικά, φιλοαμερικανικά αραβικά βασίλεια. Η Αμερική όμως είναι «υποχρεωμένη να αναγνωρίσει ότι το Ιράν έχει ήδη γίνει ηγετική δύναμη στην περιοχή» γράφει ο Νίκολας Μπερνς, διπλωμάτης, καθηγητής πανεπιστημίου σήμερα και πρώην πρεσβευτής στην  Αθήνα. Σιωπηρά το έχει αναγνωρίσει. Η πολιτική της στο ζήτημα της Συρίας είναι ενδεικτική. Αρνείται με διάφορα προσχήματα να εξοπλίσει τους μισθοφόρους που πολεμούν τον ιρανόφιλο πρόεδρο Μπασάρ αλ Ασαντ.
    Ασυνάρτητη πολιτική  απέναντι στους Αραβες


    Φυσικά υπάρχουν εμπόδια. Η περίπτωση της Υεμένης όπου η Αμερική υποστηρίζει με την αεροπορία της τις σαουδικές δυνάμεις που πολεμούν τους φιλοϊρανούς αντάρτες είναι η πιο πρόσφατη περίπτωση και δείχνει όχι μόνο την ασυναρτησία της αμερικανικής πολιτικής στον αραβόφωνο κόσμο αλλά και την ποιότητα των προβλημάτων που έχει στην περιοχή ο πρόεδρος Ομπάμα. Οπως γράφει ο Τζορτζ Φρίντμαν του Κέντρου Stratfor, «οι ΗΠΑ  θα αντιδρούν στο Ιράν σε ένα θέατρο και θα το υποστηρίζουν σε ένα άλλο».
    Φυσικά προηγείται η ολοκλήρωση της «προ-συμφωνίας» της Λωζάννης ως το τέλος Ιουνίου. Ο Λευκός Οίκος ανακοίνωσε χθες ότι ευθύς μετά τις διακοπές του Πάσχα ο ίδιος ο πρόεδρος «θα ηγηθεί εκστρατείας για ενημέρωση» των Αμερικανών και των συμμάχων, ιδιαίτερα των ηγετών των κρατών της Μέσης Ανατολής. Μάλιστα έκανε και το πρώτο βήμα. Καθησύχασε εκείνους στην Αμερική που εξακολουθούν να ανησυχούν και να φοβούνται ότι οι αγιατολάχ θα παραβιάσουν τις συμφωνίες τονίζοντας  ότι η παρακολούθηση του Ιράν θα είναι συνεχής επί σειρά ετών και πλήρης.
    Για τον αραβικό κόσμο έστειλε πρόσκληση σε όλους τους ηγέτες της Μέσης Ανατολής να συναντηθούν στο Καμπ Ντέιβιντ για «ανταλλαγή απόψεων» αφού προηγουμένως ενημέρωσε τηλεφωνικά τον «πρώτο μεταξύ πρώτων», τον βασιλέα Σαλμάν μπιν Αμπντούλ Αζίζ της Σαουδικής Αραβίας.
    Ο πρόεδρος Χασάν Ροχανί του Ιράν δεν πρόκειται να έχει σοβαρά προβλήματα με τους «σκληρούς» για δύο λόγους. Ο πνευματικός (και ουσιαστικός) ηγέτης της χώρας Αλί Χαμενεΐ έχει δώσει τη συγκατάθεσή του για τα όσα συμφωνήθηκαν στη Λωζάννη και είναι πολύ σημαντικό ότι για πρώτη φορά από την ανατροπή του σάχη, τη δεκαετία του ’70, η κρατική τηλεόραση του Ιράν μετέδωσε την τηλεοπτική ομιλία του προέδρου Ομπάμα. Θετική είναι και η στάση του λαού, αν κρίνουμε από τους τίτλους των εφημερίδων και από τις εκδηλώσεις στην Τεχεράνη διαφόρων ομάδων. Υπάρχει όμως μια προϋπόθεση: το πότε θα αρχίσει η άρση των κυρώσεων που έχουν επιβάλει η Αμερική και η ΕΕ στον Ιράν. Ο υπουργός Εξωτερικών Τζον Κέρι απέφυγε να την προσδιορίσει χρονικά,  αλλά οι (ανώνυμες) πηγές του Στέιτ Ντιπάρτμεντ λέγουν ότι θα γίνει «πριν από τον Ιούνιο». Ισως αυτό το πρόβλημα να αποτελεί και τη λυδία λίθο για όλη την πολιτική του προέδρου Ομπάμα στη Μέση Ανατολή.


    Τα εννέα σημεία της συμφωνίας-πλαίσιου
    Το πυρηνικό πρόγραμμα, οι εκκρεμότητες και τα ανταλλάγματα

    Τι δίνουν και τι παίρνουν, σε αντάλλαγμα, οι Ιρανοί; Και ποιες εκκρεμότητες παραμένουν; Η συμφωνία-πλαίσιο συνοψίζεται σε 9 σημεία:

    • Το Ιράν θα επιτρέπεται να έχει μόνο 6.104 συσκευές φυγοκέντρησης από 19.000 σήμερα – και μόνο 5.000 από αυτές θα εμπλουτίζουν πραγματικά ουράνιο. Ολες οι εν λειτουργία συσκευές θα είναι λιγότερο προηγμένα μοντέλα. Oι υπόλοιπες θα αποθηκευθούν υπό την εποπτεία επιθεωρητών της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενεργείας (IAEA).
    • Το Ιράν θα μειώσει τα αποθέματά του σε χαμηλά εμπλουτισμένο ουράνιο – τη ζωτική πρώτη ύλη που θα χρειαζόταν για να κατασκευάσει υλικό για βόμβα.
    • Δεν θα υπάρξει εμπλουτισμός στις υπόγειες εγκαταστάσεις του Φορντό για περίπου 15 χρόνια.
    • Οι επιθεωρητές θα έχουν πρόσβαση σε βασικές πυρηνικές εγκαταστάσεις, στην αλυσίδα εφοδιασμού που υποστηρίζει το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, και στα ορυχεία ουρανίου.
    • Οι επιθεωρητές της ΙΑΕΑ θα έχουν πρόσβαση για να διερευνούν ύποπτες τοποθεσίες ή υποψίες για μυστικές πυρηνικές δραστηριότητες σε ολόκληρη τη χώρα
    • Ο αντιδραστήρας βαρέος ύδατος στο Αράκ, που πολλοί φοβούνταν ότι θα άνοιγε μια διαδρομή πλουτωνίου για την κατασκευή βόμβας, πρόκειται να κατασκευαστεί εκ νέου ώστε να μην παράγει πλουτώνιο για όπλα.
    Πολλοί από αυτούς τους περιορισμούς θα ισχύσουν για 10 χρόνια και κάποιοι για 15 χρόνια.
    Σε αντάλλαγμα:
    • ΗΠΑ και ΕΕ θα αναστείλουν κυρώσεις που σχετίζονται με τα πυρηνικά του Ιράν, αν και δεν ανακοινώθηκε σαφές χρονοδιάγραμμα για το πώς και πότε ακριβώς θα προχωρήσει αυτή η διαδικασία.
    • Το Ιράν δεν υποχρεώνεται να κλείσει καμία πυρηνική εγκατάσταση.
    • Μετά τη λήξη των περιορισμών, θα διατηρεί τη βάση για μια σημαντική πυρηνική βιομηχανία.
    Αλλά τεράστια ερωτήματα παραμένουν ανοιχτά. Τι θα συμβεί αν οι Ιρανοί παραβιάσουν κάποιο μέρος της συμφωνίας; Αν ανασταλούν οι κυρώσεις, μπορούν πραγματικά να επιβληθούν εκ νέου; Και ποιο επίπεδο παράβασης θα θεωρείται απαράδεκτο;
    Αν τηρήσει τους όρους, το Ιράν θα έχει σημαντικά οφέλη. Διατηρεί μια σημαντική πυρηνική υποδομή η οποία μπορεί να επεκταθεί όταν λήξει η σύμβαση. Και κερδίζει μια ζωτική ανακούφιση από τις κυρώσεις, που έχουν παραλύσει την οικονομία του.

    ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

    Κόσμος