Γιώργος Κιμούλης: Η Μήδεια κι εγώ

– Κύριε Κιμούλη, γιατί η «Μήδεια» με ανδρικό θίασο και η Μήδεια από άνδρα ηθοποιό;;

«Καθαρά λόγω της θεαματικής της. Η αρχαία ελληνική τραγωδία δεν είναι δράμα, πολύ περισσότερο δεν είναι ηθογραφία. Η Μήδεια δεν είναι η ιστορία μια γυναίκας που προδόθηκε από τον άνδρα της.και για να τον εκδικηθεί σκότωσε τα παιδιά της. Αυτό είναι πράγματι ένα σοβαρό δράμα, αλλά δεν έχει σχέση με την αρχαία ελληνική τραγωδία. Με τη σειρά της η τραγωδία φιλοσοφεί, κοσμολογεί, μιλάει για τη σχέση του ανθρώπου με το σύμπαν, με τον κόσμο, με τους ανθρώπους. Αυτή την ανάγνωση ερμηνεία την έχουν καταγράψει. Ουσιαστικά οι περισσότεροι καταλήγουν να μιλήσουν για την περίφημη αρρενοπώτητα της Μήδειας. Είναι σχεδόν κοινός τόπος αυτό».

– Η προσέγγιση της δικής σας παράστασης ποια είναι;

«Η δική μας ερμηνεία είναι ότι η Μήδεια συμβολίζει ουσιαστικά την έννοια της φύσης. Η φύση τιμωρεί την ανθρώπινη έπαρση, όταν ο άνθρωπος ανταγωνίζεται την ίδια τη φύση. Οταν δεν τη σέβεται και την καταστρέφει, ξεχνόντας ότι και ο ίδιος είναι προϊόν της φύσης _κι όλα αυτά δεν τα λέω μόνον οικολογικά. Σε όλες τις τραγωδίες συναντούμε την αποφυσικοποίηση του ανθρώπου. Την ίδια στιγμή στη Μήδεια υπάρχει σύγκρουση του θηλυκού με το ανδρικό. Ως εκπρόσωπος της φύσης, ως το πλάσμα που γεννά, η γυναίκα βρίσκεται στον αντίποδα με τον άνδρα που δεν γεννά αλλά που διαχειρίζεται αυτά που έχουν ήδη γεννηθεί, και γι΄αυτό είναι και πιο κυνικός, πιο ανταγωνιστικός και εν τέλει πιο καταστροφικός.

»Ενα τρίτο θέμα στη Μήδεια, είναι ο αποκλεισμός της γυναικείας φύσης. Σε μια ανδρική κοινωνία η γυναίκα είναι μετανάστης, το ίδιο και η Μήδεια. Είναι και κοινωνικά αποκλεισμένη αλλά κυρίως από τις ίδιες τις έννοιες των πραγμάτων. Ο λόγος είναι αρσενικός. Η γυναίκα ομιλεί έναν λόγο αρσενικό. Δεν έχει δικό της λόγο. Κι αν τον μιμείται καλά, τότε αναβαθμίζεται και κοινωνικά, την ίδια στιγμή που απομακρύνεται από την ίδια της τη φύση. Ο Ευριπίδης έχει ένα ολόκληρο χορικό που υμνεί την αλλαγή αυτών των πραγμάτων. Σχεδόν ζητά τη γυναίκα ποιήτρια, τη γυναίκα που θα αρθρώσει τον θηλυκό λόο.

»Αυτός ο αποκλεισμός και αυτή η μεταναστευτική βιαιότητα της γυναίκας εκφράζεται στη Μήδεια επίσης και ως προς την κοινωνικοπολιτική ματιά και οπτική. Η Μήδεια έρχεται από την Ανατολή, αντιμετωπίζεται ως ξένη. Ο Ευριπίδης σχολιάζει αυτή την έννοια της ξενότητας, υπενθυμίζοντας ότι ξένος δεν υφίσταται (ξένος –ξοινός –κοινός) ενώ η γη είναι κοινή για όλους.

»Η βασική προσπάθεια που κάνει ο Ευριπίδης στη Μήδεια κα την ολοκληρώνει στις Βάκχες είναι η σύγκρουση της ανατολικής φιλοσοφίφας με τον δυτικοευρωπαϊκό λογοκεντρισμό. Πάλι η θηλυκή ματιά απέναντι στον κοσμο και το σύμπαν με την αρσενική.

»Ελάχιστοι έχουν παρατηρήσει ότι τα παιδιά της Μήδειας είναι αγόρια. Και με την πράξη της είναι σαν να σκοτώνει τη μελλοντική ανδρική κυριαρχία».

– Τι προσφέρει στον θεατή αυτή η επιλογή;ω

«Θέλουμε να πιστεύουμε, ο Σπύρος Ευαγγελάτος κι εγώ, ότι ο αρσενικός ήχος απομακρύνει τον θεατή από την εύκολη συναισθηματική ερμηνεία μιας γυναίκας που προδόθηκε και σκότωσε τα παιδιά της. Ο αρσενικός ήχος κουβαλάει μια αποχυμοποιημένη συναισθηματικά ατμόσφαιρα, δημιουργεί μια απομάκρυνση από την εύκολη ροπή που μπορεί να πάρει ο θεατής όταν βλέπει μια μάνα να σκοτώνει τα παιδιά της».

– Που έγκειται η μεγάλη δυσκολία στην ερμηνεία της Μήδειας;

«Μη αντιμετωπίζοντάς τον ως γυναικείο ρόλο. Το θέμα είναι να κατορθώσεις ώστε ο θεατής να αδιαφορήσει για το φύλο του ηθοποιού. Αντιθέτως ο ρόλος επειδή στη συλλογική μνήμη παραμένει θηλυκού γένους, λειτουργεί χωρίς τη συναισθηματικοποίηση, χωρίς το μελόδραμα. Αν προσέξει κανείς η Μήδεια είναι μια ηθοποιός που διαχειρίζεται τους πάντες, έχοντας προαποφασίσει τον τρόπο που θα τους διαχειρισθεί. Παίζει στον καθένα που συναντά έναν ρόλο, ρόλο που αφού τον παίξει τον εξηγεί στον Χορό… Αρα αυτό το θεατρικό παιχνίδι καθιστά τη Μήδεια έναν ηθοποιό που φορά το προσωπείο μιας γυναίκας για να αρθρώσει τον λόγο της».

– Σαν να μην υπήρχε, έτσι κι αλλιώς, το φύλο του ηθοποιού…

«Για μένει υπάρχει και κάτι άλλο: Το να αρθρώνει έναν λόγο για τη γυναίκα ένας άνδρας, ήδη σημαίνει και κάτι ακόμα: Μια συνειδητοποίηση της σφαλερής μέχρι τώρα αντιμετώπισης του θηλυκού όντος. Κουβαλά και φέρει, έστω και ασυνείδητα, ένα είδος συγνώμης και επίσης μια ελπίδα για ένα διαφορετικό μέλλον της ανθρωπότητας.

»Είναι συγκλονιστικό στη Μήδεια ότι από τη στιγμή που στη συλλογική μνήμη η έννοια του θυμικού είναι ιδιότητα θηλυκή, ενώ η έννοια του λογικού, αρσενική. Εχουμε ένα έργο που προσπαθεί να αποδείξει ότι το θυμικό είναι πιο δυνατό από το λογικό. Και αυτό το κάνει με τον πιο λογοκεντρικό τρόπο. Είναι μια ιδιοφυής σύλληψη του Ευριπίδη»

– Φοράτε μάσκες και γυναικεία κοστούμια;

«Ναι, φοράμε μάσκες αλλά τα κοστούμια δεν θα τα χαρακτήριζα ακριβώς γυναικεία. Και δεν παίζουμε σαν γυναίκες. Από το φύλο προέχει ο ηθοποιός…

– Πώς «αφαιρεί» ο ηθοποιός το φύλο του;

«Αυτό που χρειάζεται ο ηθοποιός να πλησιάσει είναι ένα περίεργο παιχνίδι με τη δική του σκιά, με την προσωπική του σκιά. Κάθε άνδρας κουβαλά την anima και κάθε γυναίκα τον animus. Η σκιά που υπάρχει στον καθένα μας… Αυτό το παιχνίδι να μειώσεις μια αρσενική ατμόσφαιρα, την οποία πολλές φορές αναγκαζόμαστε να επιδεικνύουμε στ ζωή, αλλά την ίδια στιγμή να επιτρέψεις και μια θηλυκή ατμόσφαιρα, δεν είναι εύκολη ισορροπία. Τουλάχιστον από την πλευρά του ηθοποιού και το κατασκευαστικό μέρος….

»Από την άλλη δεν μπορεί να ξεχνάμε ότι το 2013 στη χώρα που ζούμε, το ανεκδοτολογικό στοιχείο προηγείται των πάντων. Υπάρχει μια γηπεδική θυμηδία. Είναι στο χέρι μας, στα πρώτα δύο-τρία λεπτά, να το ξεπεράσουμε. Είναι και επικίνδυνο».

– Πιστεύετε ότι το κοινό θα έρθει με τη σκωπτική διάθεση;

«Φυσικό είναι. Αλλά είναι στο χέρι μας, στο χέρι της συνάντησης του ηθοποιού με το κοινό αυτό να μην συμβεί…».

– Πώς είναι η επαφή του ηθοποιού Κιμούλη με τους άλλους άνδρες ηθοποιούς και κυρίως με τον Ιάσονα;

«Μέσα στη Μήδεια δεν υπάρχει ίχνος ερωτικής σχέσης, ούτε λέξη. Είναι μόνο στο μυαλό μας, στη συλλογική μας συνείδηση. Ούτε ζήλεια. Ο θυμός της απέναντί του δεν είναι γιατί την πρόσωσε, αλλά γιατί πρόδωσε αυτά που πιστεύει. Είναι το πιο αποχυμοποιημένο συναισθηματικά έργο, παρ΄όλο που θεωρείται το πιο ερωτικό. Ο έρωτας, όπως έλεγε ο Χειμωνάς, είναι η πιο βάρβαρη έκφραση του ανθρώπου

»Από την άλλη επειδή υπάρχει ένα ουσιαστικό και εμφανές στοιχείο θεατρικότητας μέσα σε όλο αυτό, εγώ σε όλη τη διάρκεια της παράστασης επιτρέπω να φαίνεται ο περφόρμερ πίσω από την περσόνα. Ακόμα και με φράσεις που οικειοποιούμαι…

– Είναι η πρώτη φορά που γίνεται μια τέτοια ολοκληρωμένη πρόταση. Γιατί το κάνετε τελικά όλο αυτό; Το βλέπετε ως πρόκληση;

«Εμένα ουδέποτε με ενδιαφέρει η πρόκληση, παρά το ότι φαινόταν ότι με ενδιέφερε. Ισως γιατί αυτό το οποίο εμμονικά μπαίνει μέσα στο μυαλό μου είναι τόσο απόλυτο και γίνεται με τόσο απόλυτη συμπεριφορά και στάση, που γινεται σαν να μην με ενδιαφέρει πως θα δουν οι άλλοι την επιλογή μου _ειδήμονες και αναλυτές…

»Υπάρχει ένα είδος αδιαφορίας, που δεν είναι καθόλου προκλητική. Εχει περισσότερο σχέση με την αυτιστική πρώτη φάση που περνάει ένας καλλιτέχνης όταν του έρχεται μια ιδέα. Που συνομιλεί μόνο με την ιδέα του. Οταν αρχίζω να καταλαβαίνω σιγά-σιγά, πως αυτή η ιδέα μου, που θα παρουσιασθεί στον δημόσιο χώρο, εισπράττεται,

είνα αργά πια. Οπότε εκεί ή πρέπει να την πάρω πίσω ή να την πάω ως το τέλος».

– Νοιώθετε ασφάλεια με τον Σπύρο Ευαγγελάτο σ΄αυτό σας το εγχείρημα;

«Η σχέση μου με τον Σπύρο δεν στηρίζεται σ΄αυτό, δεν στηρίζεται σε έναν προστατευτικό κλοιό. Το έχω πει και το επαναλαμβάνω συνέχεια, η σκηνοθεσία ειδικά στην αρχαία ελληνική τραγωδία και κωμωδία τελείωσε με τον Σπύρο Ευαγγελάτο. Ηταν ο τελευταίος σκηνοθέτης. Αν πρώτος ήταν ο Φώτος Πολίτης, ο Ροντήρης, ο Κουν, ο Σολομός … Από εκεί και πέρα είδαμε πολύ καλές παραστάσεις, πολύ καλές στιγμές παραστάσεων, θα έλεγα καλύτερα, αλλά στροφή στη σκηνοθετική ανάγνωση δεν είδαμε…»

»Αρα είναι πολύ λίγο να αντιμετωπίζω τον Ευαγγελάτο σαν προστασία.

»Αυτό που δίδει σ΄εμένα ο Σπύρος δεν είναι η αίσθηση της προστασίας και της ασφάλειας. Είναι μια καθοδήγηση που έρχεται από πίσω. Δεν προηγείται του ηθοποιού ο Σπύρος και του λέει ακολούθησέ με. Ο Σπύρος λέει στον ηθοποιό προχώρα κι εγώ βρίσκομαι από πίσω. Μπορεί από κάποιους να εκληφθεί ως προστασία, αλλά στην ουσία είναι η πιο τρυφερή καθοδήγηση. Γιατί την ίδια στιγμή που σε καθοδηγεί, την ίδια στιγμή επιτρέπει και στον εαυτό του δρόμους που μπορεί και ο ίδιος να μην είχε ανακαλύψει».

– Τι σημαίνει για σας “πέτυχα” σ΄αυτή την παράσταση; Είναι ρίσκο;

«Οχι δεν είναι ρίσκο. Είναι διακύβευμα. Είναι ένα επικίνδυνο παιχνίδι, όπως είναι η ζωή μας, ή όπως τουλάχιστον βλέπω εγώ τη ζωή. Δεν πιστεύω στην επιτυχία ή την αποτυχία. Επιτυχία και αποτυχία είναι ο τρόπος που βλέπουν οι άλλοι τις πράξεις μας. Και αλίμονό μας αν αντιμετωπίζουμε έτσι τις πράξεις μας. Επιτυχία για μένα είναι το μέχρι τώρα ταξίδι μου με τη Μήδεια. Κι είναι άλλη μια επιτυχία ότι θα το συνεχίσω και αύριο. Το γεμάτο θέατρο και τα μπράβο σου δημιουργούν χαρά, τα ζητάς, αλλά δεν έχει σχέση με την έννοια έχω έναν σκοπό, έναν στόχο και κάποια στιγμή τον πετυχαίνω».

– Τον δουλέψατε αλλιώς αυτόν τον ρόλο;

«Ακριβώς με τον ίδιο τρόπο και ακριβώς με την ίδια μανιέρα».

– Κατανοείτε τελικά την πράξη της Μήδειας;

«Η ερώτηση με πάει πάλι στην ηθογραφία, κι εγώ δεν τη βλέπω έτσι. Αλλά παρ΄όλα αυτά μπορώ να κατανοήσω την ανάγκη που έχει η ανθρωπότητα, κάποια στιγμή η θηλυκή κοινότητα να τιμωρήσει την ανδρική κοινότητα».

– Αυτό είναι δηλαδή η Μήδεια;

«Ναι, ναι. Δηλώνει την ανάγκη της μελλοντικής ήττας της ανδρικής κυριαρχίας. Ναι αυτό το κατανοώ, αλλά στη ζωή μου δεν μπορώ να το πετύχω».

– Γιατί;

«Γιατί βλέπω ότι άλλο πράγμα είναι αυτό που θεωρητικά πιστεύω και άλλο πράγμα είναι αυτό που με αναγκάζει το θυμικό μου και όλο αυτό που με έχει γαλουχήσει να ζω. Ευτυχώς που υπάρχει η τέχνη και κάθε φορά αναβαφτίζεσαι».

– Και η πολιτική; Πώς την κρίνετε σήμερα;

«Η πολιτική δεν ανήκει μόνον σ΄αυτούς που την ασκούν. Η πολιτική πάνω απ΄όλα ανήκει στους πολίτες. Αυτή τη στιγμή ο χώρος της πολιτικής κουβαλά και φέρει ένα κενό. Το κενό της απουσίας των πολιτών. Επειδή η ζωή και η φύση μισεί το κενό, μπορεί να γεμίσει αναπάντεχα»

Μυρτώ Λοβέρδου

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ

«Μήδεια» του Ευριπίδη

Μετάφραση: Κ.Χ. Μύρης

Σκηνοθεσία – Δραματουργική επεξεργασία: Σπύρος Ευαγγελάτος

Σκηνικά: Γιώργος Πάτσας

Κοστούμια: Γιάννης Μετζικώφ

Μουσική: Θάνος Μικρούτσικος

Μουσική διδασκαλία: Γιάννης Αναστασόπουλος

Χορογραφία: Ζωή Χατζηαντωνίου

Φωτισμοί: Ελευθερία Ντεκώ

Βοηθός σκηνοθέτη: Χριστιάννα Μαντζουράνη

Παίζουν: Γιώργος Κιμούλης, Οδυσσέας Παπασπαλιόπουλος, Τάσος Νούσιας, Μάνος Βακούσης, Νικόλας Παπαγιάννης, Δημήτρης Παπανικολάου, Νίκος Αναστασόπουλος και οι

Τάσος Αλατζάς, Κωνσταντίνος Γιαννακόπουλος, Χάρης Γρηγορόπουλος, Δημήτρης Καραβιώτης, Σταύρος Καραγιάννης, Δημήτρης Καραμπέτσης, Δημήτρης Μόσχος, Δημήτρης Μυλωνάς, Δημήτρης Παπανικολάου, Παντελής Φλατσούσης, Γεράσιμος Σκαφίδας.

Παραγωγή Θέατρο Ακροπόλ

ΠΟΤΕ & ΠΟΥ

Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου

Παρασκευή και Σάββατο, 5-6 Ιουλίου (ακολουθεί περιοδεία σε όλη την Ελλάδα)

Ωρα έναρξης: 21.00