Η ταν στην Αγγλία, δεκαετία του ΄60. Σε μεγάλη μονάδα παραγωγής που έτρεχε με ιδιαίτερη επιτυχία το Μini του ημι-πατριώτη μας σερ (ήδη) Αλεκ Ισιγώνη, κάποια ημέρα σε έναν θεόρατο γερανό-πύργο (απ΄ όπου απουσίαζε για κάποιο λόγο ο χειριστής) σκάει μια ασφάλεια. Σταματάει ο γερανός, παγώνει η γραμμή παραγωγής. Ολοι κοιτάζουν αμήχανα προς τα πάνω. Κανείς δεν κινείται. Υστερα αρχίζουν τα μουρμουρητά, τα σχόλια, η γραμμή παραγωγής σταματημένη. Ωσπου ένας δικός μας, εργάτης στη γραμμή, που είχε από επισκευές γνώση του γερανού, πετάγεται, σκαρφαλώνει, ξαναπατάει την ασφάλεια (αυτόματη ήταν) – έτοιμη για λειτουργία, πάλι, η γραμμή παραγωγής!

Οπότε, τι συμβαίνει; Ξαναπιάνουν όλοι δουλειά, νομίζετε; Χειροκροτούν τον άνθρωπο με την πρωτοβουλία, ίσως; Οχι- το αντίθετο: Ολοι οι εργάτες της γραμμής παραγωγής απιθώνουν κάτω τα εργαλεία τους, μένουν σαν αγάλματα! Φθάνει σε λίγο κάποιος του μάνατζμεντ, ύστερα ο συνδικαλιστικός υπεύθυνος, ο «shop steward», αρχίζει λογομαχία… Τι είχε συμβεί; Ο πατριώτης που ξεμπλόκαρε την κατάσταση είχε παραβεί δρακόντειο κανόνα της εποχής: Δεν αγγίζειςμε τίποτε!- δουλειά συναδέλφου. Δεν επηρεάζεις τη «σύνθεση».

Το διηγούνταν Αγγλοι σε Ρωμιούς, ως αυτονόητη στάση, στις αρχές της δεκαετίας του ΄70. Λίγα χρόνια αργότερα- και αρκετές πικρές απεργίες αργότερα…- επί Θάτσερ, η αφήγηση αυτή θα ακουγόταν ως νοσταλγία (ή ως εφιάλτης). Τη δεκαετία του ΄90, πια, αποτελούσε βαθύ παρελθόν. Προς τι η αναδρομή; Επειδή δείχνει ότι βαθύτερες αλλαγές επέρχονται μόνον όταν η περιρρέουσα ατμόσφαιρα, όταν η βαθύτερη στάση της κοινωνίας έχει αλλάξει. Αυτό ακριβώς έγινε με τη θατσερική εισβολή στο βρετανικό σοσιαλιστικό κεκτημένο. Αλλά ισχύει και το αντίστροφο: Οταν η περιρρέουσα ατμόσφαιρα έχει αλλάξει, τότε έρχονται αλλαγές! Και σ΄ εμάς, άλλωστε, δεν ήταν ο Ανδρέας Παπανδρέου που έφερε την Αλλαγή· ήταν η κοινωνία που είχε ωριμάσει, ο Ανδρέας το είδε. Αυτό ακριβώς αποτύπωσε ο Θόδωρος Πάγκαλος με τις θέσεις του για το πανεπιστημιακό άσυλο. Ο Πάγκαλος είδε ότι η περιρρέουσα ατμόσφαιρα άλλαξε. Και δεν στήριξε απλώς τον ΓΑΠ, κάνοντας μια σοφή επένδυση ο ίδιος. Κυρίως πάει να προφυλάξει το ΠαΣοΚ από το να γίνει ένας μεγάλος, ένας πελώριος Συνασπισμός! Που λέει τα πολιτικώς ορθά και τα ριζοσπαστικά, πλην μιας άλλης εποχής.

Η περιρρέουσα ατμόσφαιρα έχει αλλάξει γενικότερα, πολλά το δείχνουν. Προσέξτε την ταχύτητα με την οποία η ψιθυρίζουσα και σκανδαλοτρεφόμενη κοινή γνώμη στην υπόθεση Βαρθολομαίου πήρε το μέρος του αδικημένου συζύγου. Με έντονο στοιχείο αντικατεστημένου. Κάτι βράζει παρακάτω και εκφράζεται έτσι… Κάτι όχι απλό και μονοδιάστατο· κάτι συντηρητικό και ανατρεπτικό συνάμα. Κάτι «εναντίον», αλλά και ανήσυχο για το αύριο.

Εξηγεί μήπως αυτό την αναδυόμενη και πάλι άποψη ότι μόνον υπό συνθήκες συγκυβέρνησης των μεγάλων κομμάτων θα μπορούσαν να προχωρήσουν τα αληθινά μεγάλα, ζόρικα μέτωπα; Το ασφαλιστικό, το χρέος, η ουσία της Παιδείας, τα περιβαλλοντικά αδιέξοδα (όχι βέβαια τα προσχηματικά άρθρα 16 και 24 του Συντάγματος). Ισως! Αλλά δεν είναι απλή υπόθεση η αλλαγή στην περιρρέουσα ατμόσφαιρα να διαλύσει τη ροπή προς τον τακτικισμό του πολιτικού συστήματος (που τη λατρεύει την αυτοδυναμία…). Ούτε να ξορκισθεί η απογοήτευση από τις κυβερνήσεις του 1989-90.