O,τι δεν δαπανά το κράτος για την Παιδεία το δίνουν οι γονείς για να σπουδάσουν τα παιδιά τους. Αλλον έναν κρατικό προϋπολογισμό για την Παιδεία πληρώνουν ετησίως συνολικά τα ελληνικά νοικοκυριά για την εκπαίδευση και φύλαξη των παιδιών τους- από παιδικούς σταθμούς ως τις σπουδές στο Πανεπιστήμιο. Πρόκειται για το αστρονομικό ποσό των 4.371 εκατομμυρίων ευρώ τον χρόνο, που αντιστοιχεί στο 3% του Ακαθαρίστου Εγχωρίου Προϊόντος (ΑΕΠ), όταν οι κρατικές δαπάνες για την Παιδεία αντιστοιχούν στο 3,5% του ΑΕΠ. Τα πιο πολλά χρήματα ξοδεύουν οι γονείς κατά τη διάρκεια των σπουδών των παιδιών τους στα πανεπιστήμια (όταν φοιτούν σε άλλη πόλη από εκείνη στην οποία διαμένουν) και ακολουθούν τα έξοδα για φροντιστήρια κατά τη διάρκεια της φοίτησης στο γυμνάσιο και στο λύκειο.
Τα στοιχεία αυτά προκύπτουν από την τελευταία έρευνα του Κέντρου Ανάπτυξης Εκπαιδευτικής Πολιτικής της ΓΣΕΕ (ΚΑΝΕΠ). Την ίδια στιγμή η Παιδεία μας είναι βαθιά ταξική αφού το μεγαλύτερο ποσό δαπανών για υπηρεσίες εκπαίδευσης δεν καταβάλλεται, όπως παραδοσιακά συνέβαινε, στα δύο μεγάλα αστικά κέντρα, αλλά στις αστικές περιοχές της επαρχίας, όπως στα Ιόνια νησιά, στη Θεσσαλία, στη Στερεά Ελλάδα κ.α. Αντίθετα στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη τα ποσά που δαπανώνται δεν είναι αντίστοιχα του πληθυσμού, ιδιαίτερα στις περιοχές όπου διαμένουν οικογένειες χαμηλού οικονομικού επιπέδου οι οποίες αδυνατούν να επενδύσουν χρήματα στην εκπαίδευση των παιδιών τους. Μάλιστα το μεγαλύτερο βάρος δαπανών για την εκπαίδευση καταβάλλει η μέση μισθωτή τετραμελής οικογένεια. Σύμφωνα με τα συμπεράσματα της μελέτης, τη μερίδα του λέοντος στις οικογενειακές δαπάνες καταλαμβάνει η τριτοβάθμια εκπαίδευση με ετήσιες δαπάνες 1.441 εκατ. ευρώ. Από αυτά ένα δισεκατομμύριοευρώ, δηλαδή το69,5% των δαπανών που τα νοικοκυριά δαπανούν για την τριτοβάθμια εκπαίδευση, αφορά δαπάνες διαβίωσηςσπουδών των φοιτητών στο εσωτερικό (εσωτερικές μετακινήσεις λόγω σπουδών), ενώ 342,1 εκατ. ευρώ (23,7%) αφορούν αντίστοιχες δαπάνες για σπουδές των φοιτητών στο εξωτερικό.
Ακολουθούν οι δαπάνες για τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, οι οποίες φθάνουν τα 1.346 εκατ. ευρώ. Από το ποσό αυτό οι οικογένειες δαπανούν 503,6 εκατ. ευρώ για φροντιστήρια, 346,9 εκατ. ευρώ για ξένες γλώσσες, 258,7 εκατ. ευρώ για ιδιαίτερα μαθήματα, 117,4 εκατ. ευρώ για δίδακτρα στα ιδιωτικά λύκεια και ΤΕΕ, 79,5 εκατ. ευρώ για δίδακτρα στα ιδιωτικά γυμνάσια και ένα αξιοσέβαστο ποσό 39,8 εκατ. ευρώ για εκπαιδευτικές επισκέψεις και εκδρομές.
Τα ποσά που δαπανούν οι ελληνικές οικογένειες για φροντιστήρια και εκμάθηση ξένων γλωσσών είναι ιλιγγιώδη. Ειδικότερα οι γονείς πληρώνουν ετησίως συνολικά 1.401 εκατ. ευρώ για να μάθουν τα παιδιά τους ξένες γλώσσες, αλλά και για άλλα μαθήματα εκτός σχολείου! Συγκεκριμένα περίπου 596 εκατ. ευρώ τον χρόνο δαπανώνται στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση για την εκμάθηση ξένων γλωσσών, ενώ για ιδιαίτερα μαθήματα και φροντιστήρια δαπανώνται 805 εκατ. ευρώ.
Για την εκπαίδευση των παιδιών στην προσχολική και πρωτοβάθμια εκπαίδευση οι γονείς δαπανούν ετησίως συνολικά 804 εκατ. ευρώ. Συγκεκριμένα: 248,7 εκατ. ευρώ αντιστοιχούν στην εκμάθηση ξένων γλωσσών, 202,2 εκατ. ευρώ στις υπηρεσίες παιδοκόμων (babysitters), 167,7 εκατ. ευρώ στα ιδιωτικά δημοτικά, 82,4 εκατ. ευρώ στους παιδικούς σταθμούς, 52,7 εκατ. ευρώ στα ιδιωτικά νηπιαγωγεία, 28,7 εκατ. ευρώ σε ιδιαίτερα μαθήματα και 7,2 εκατ. ευρώ σε εκπαιδευτικές επισκέψεις και εκδρομές.
Ιλιγγιώδης είναι όμως και η αύξηση των ποσών που ξοδεύουν τα ελληνικά νοικοκυριά στην εκπαίδευση κατά τα τελευταία χρόνια. Το ποσοστό των δαπανών των νοικοκυριών για αγαθά και υπηρεσίες εκπαίδευσης (ως προς το σύνολο των μηνιαίων δαπανών) το χρονικό διάστημα 1982-1994 παρουσιάζει συνεχή αύξηση, συνολικά 82%, και έχει σχέση με τη σχετική αύξηση του διαθεσίμου εισοδήματος. Τη χρονική περίοδο 19992004 η αύξηση ήταν 15,4% και οι ερευνητές την αποδίδουν στην αλλαγή του συστήματος πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και στην αντίστοιχη αύξηση του αριθμού των μαθητών της Β΄ και Γ΄ Λυκείου που παρακολούθησαν φροντιστηριακά μαθήματα για να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις των πανελλαδικών εξετάσεων.
Οσον αφορά τις μηνιαίες δαπάνες, οι γονείς πληρώνουν κατά μέσο όρο 91,23 ευρώ τον μήνα, εκ των οποίων ποσοστό 67% αφορά αγορά αγαθών και υπηρεσιών εκπαίδευσης της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, σπουδές σε σχολές εκτός πανεπιστημίων, όπως ΙΕΚ, και σπουδές στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση. Ποσοστό 8% αφορά την αγορά βιβλίων, σχολικών βοηθημάτων και γραφικής ύλης και τέλος ποσοστό 6,7% τις μηνιαίες δαπάνες των νοικοκυριών για σχολές χορού, ωδεία, γυμναστήρια, εκμάθηση ηλεκτρονικών υπολογιστών και μονάδες Ειδικής Αγωγής.
Οι μηνιαίες δαπάνες των νοικοκυριών για την εκπαίδευση αντιπροσωπεύουν κατά μέσο όρο το 5,09% των συνολικών δαπανών του μήνα. Οπως επισημαίνουν οι ερευνητές του ΚΑΝΕΠ μεγαλύτερα ποσά από τον μέσο όρο ξοδεύουν οι οικογένειες των ημιαστικών και των αστικών περιοχών με εξαίρεση την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι δαπάνες στην Αθήνα πλησιάζουν τον μέσο όρο (5,13%) ενώ στη Θεσσαλονίκη είναι χαμηλότερες (4,39%). Περισσότερα ποσά από τον μέσο όρο ξοδεύουν τα νοικοκυριά που ζουν στις νησιωτικές περιοχές (νησιά Ιονίου 8,12% και Νότιου Αιγαίου 6,51%) και αφορούν κυρίως τη διαβίωση και μετακίνηση για σπουδές στο εσωτερικό.
Τέλος από τον συσχετισμό των κοινωνιολογικών χαρακτηριστικών των νοικοκυριών και των δαπανών για την εκπαίδευση προκύπτει ότι η ταυτότητα του νοικοκυριού που προσεγγίζει τον μέσο όρο είναι η οικογένεια με δύο ή τρία παιδιά κάτω των 16 ετών, με ενεργούς εργαζομένους και τον πατέρα και τη μητέρα, μισθωτούς (τουλάχιστον ο υπεύθυνος του νοικοκυριού), με μηνιαίο εισόδημα νοικοκυριού 2.600 ευρώ.
