Του φαίνονταν όλα όμορφα. Δεν τον ενοχλούσε τίποτε· και ήταν όλα δικαιολογημένα. Στα ύψη της αισιοδοξίας του πάλι ο Κρίτων δεν έβρισκε τίποτε άχρηστο και άσχημο στον κόσμο ολόκληρο εκείνη την ημέρα. Και ας ήταν κλειστοί οι δρόμοι από τις διαδηλώσεις των μαθητών· και ας έβρεχε καταρρακτωδώς. Μούσκεμα πατόκορφα παρακολουθούσε την πάλη του νέου με το παλιό, με μια ιδιαίτερη αίσθηση και συμμετοχή.
Αυτή η φύση δεν λέει να αλλάξει καθόλου, μονολογούσε ο φίλος μας.
Η κοσμοπλημμύρα του δρόμου φάνταζε στο μυαλό του σαν δαρβινική πάλη των μορίων και των οργανισμών που προσπαθούσαν να επικρατήσουν. Και τα δρώμενα εκείνης της επαρχιακής πόλης, που ξεχείλιζε από ασυνήθιστη ενέργεια, έφερναν στο μυαλό του μιαν άλλη πάλη, έναν άλλον αγώνα που εκτυλισσόταν δισεκατομμύρια χρόνια πριν, όχι σε καμιά πολύβουη πόλη αλλά μέσα σε παρθένες υδρολεκάνες της νεαρής γης.
Η χημική εξέλιξη στον άβιο πλανήτη μας, σκέφτηκε, οδήγησε στη δημιουργία του πρώτου βιομορίου, του RNA. Και αυτό όμως συνέχισε να εξελίσσεται για να «γεννήσει» το DNA. Το βράδυ που θα συναντηθεί πάλι η παρέα θα τους παραλληλίσω αυτόν τον γεμάτο ζωντάνια αγώνα των μαθητών με την αδυσώπητη εξέλιξη του RNA. Πρέπει πρώτα όμως να συνεχίσω την κουβέντα που ξεκινήσαμε και να τους πω για το τρίτο στάδιο, κατά το οποίο αναπτύχθηκε η διαδικασία σύνθεσης πρωτεϊνών που εξαρτιόταν από το RNA. Και άρχισε να σχεδιάζει την κουβέντα.
Η εξέλιξη αυτή προήλθε, θα πω, από αντιδράσεις του RNA με αμινοξέα. Η επιλογή των καλύτερων μορίων RNA θα γινόταν με βάση τη μοριακή τους ανωτερότητα, όχι μόνο από την άποψη του τι ήταν αυτά τα μόρια, αλλά κυρίως για το τι έκαναν μέσα από κάποια καταλυτική δραστηριότητα, η οποία θα βελτίωνε το σύστημα σύνθεσης των πρωτεϊνών. Η επιλογική ανωτερότητα των νέων μορίων RNA δεν θα περιοριζόταν μόνο στην αυξανόμενη δυνατότητα ευκολότερης αντιγραφής τους ή μεγαλύτερης σταθερότητάς τους, αλλά και στις νέες καταστάσεις που δημιουργούνταν με τις πρωτεΐνες, οι οποίες στη συνέχεια θα ευνοούσαν την αντιγραφή του RNA.
Η διαδικασία αυτή εξέλιξης του RNA γινόταν ως αυτό το στάδιο, μέσα σε μια άμορφη και αδόμητη «σούπα». Μια περαιτέρω εξέλιξη απαιτούσε ένα άλλο σύστημα – φορέα, που δεν ήταν τίποτε άλλο από τα πρωτόγονα κύτταρα, τα πρωτοκύτταρα, που θα είχαν την ικανότητα να πολλαπλασιάζονται με διαίρεση. Πότε έγινε όμως αυτή η ενσωμάτωση του RNA στα πρωτοκύτταρα δεν γνωρίζει κανένας. Πάντως και ο πρωτομεταβολισμός ήταν εκείνος που παρήγαγε τις κατάλληλες ουσίες, τις απαραίτητες για τη συγκρότηση της μεμβράνης που περιβάλλει και περικλείει το κύτταρο.
Ο εμπλουτισμός της πληροφορίας του συστήματος θα γινόταν με αντιδράσεις ανάμεσα σε ορισμένα μόρια RNA, τα μελλοντικά αγγελιοφόρα RNAs και άλλα μόρια RNA που μετέφεραν αμινοξέα, τα μετέπειτα μεταφορικά RNAs. Ο μηχανισμός μετάφρασης, όπως και ο γενετικός κώδικας αναπτύχθηκαν προοδευτικά πάλι μέσα από μια δαρβινική διαδικασία που υποβάλλονταν τα πρωτοκύτταρα, τα οποία ανταγωνίζονταν στη βάση των ποικιλιών του RNA που είχαν.
Κι έτσι οποιαδήποτε μετάλλαξη βελτίωνε τη δομή των πρωτεϊνών, οι οποίες επηρέαζαν θετικά τη δυνατότητα αντιγραφής του RNA και ταυτόχρονα τη δική τους παραγωγή, θα προσέφερε εξελικτική ανωτερότητα στο πρωτοκύτταρο που ανταγωνιζόταν πιο αποτελεσματικά για την εκμετάλλευση των διαθέσιμων πηγών διατροφής, αυξανόμενο και πολλαπλασιαζόμενο ταχύτερα από άλλα πρωτοκύτταρα που δεν είχαν την εν λόγω μετάλλαξη. Σ’ αυτό το στάδιο πρέπει να εμφανίστηκαν και τα ένζυμα, τα οποία έδιναν στο πρωτοκύτταρο δυνατότητα νέων χημικών αντιδράσεων, που βελτίωναν την ύπαρξή του.
Το τελευταίο στάδιο εξέλιξης του RNA αφορούσε την απόκτηση ακρίβειας της μετάφρασης, μέσα από τη σύνδεση της αλληλουχίας των πρωτεϊνών και της αλληλουχίας των RNA γονιδίων. Το πιο πιθανόν είναι να ήταν πολύ μικρά τα πρώτα γονίδια RNA, 70-100 νουκλεοτίδια και οι αντίστοιχες πρωτεΐνες πολύ μικρές επίσης, 20-30 αμινοξέα.
Η εμφάνιση του DNA δεν είναι γνωστό πότε έγινε, ούτε αν αυτό έγινε κατά τη διάρκεια του κόσμου του RNA ή αργότερα. Πάντως, η ήττα του RNA, η αντικατάστασή του δηλαδή με το DNA, εξηγείται από το γεγονός ότι το DNA είναι πιο σταθερό μόριο σε σχέση με το RNA και ότι μετά την εξέλιξη του συστήματος της πρωτεϊνοσύνθεσης, τα ένζυμα που χρησιμοποιούνται για τον σκοπό αυτόν δεν μπορούν να δρουν πάνω στο DNA, δίνοντάς του τη δυνατότητα να αυτοπεριορίζει τη σπάταλη παραγωγή αντιγράφων του. Ετσι, με την αύξηση της πολυπλοκότητας του γενετικού συστήματος ήταν αναγκαία και θεωρείται εξελικτική ανωτερότητα η δυνατότητα διατήρησης της γενετικής πληροφορίας σε ξεχωριστό μόριο από εκείνο που οδηγεί στη σύνθεση των πρωτεϊνών. Η χημική διαδικασία δημιουργίας DNA από RNA θα πρέπει να έγινε με τη μεταφορά πληροφορίας από το RNA στο DNA, μέσα από κάποιο νέο ένζυμο αντιγραφής του RNA.
Ο φίλος μας είχε χαθεί στις σκέψεις του περπατώντας στο πεζοδρόμιο, παράλληλα με την οχλοβοή και τον χείμαρρο των μαθητών που κατέκλυζαν τον δρόμο. Και όταν στο μυαλό του καρφώθηκε η λέξη νέο ένζυμο «αφυπνίστηκε» βλέποντας μπροστά του νέους ανθρώπους που πάσχιζαν να δώσουν τη δική τους νέα πληροφορία, το δικό τους μήνυμα στους μεγάλους. Μια αδυσώπητη «δαρβινική» αλλαγή της σκυτάλης από χέρι και από γενιά σε γενιά.
Αυτή είναι τελικά η ζωή, γεμάτη αγώνες, αχόρταγη σε νίκες και ήττες, ατελείωτη από χαρά και λύπη. Και ανεπανάληπτα όμορφη.
Ο κ. Σταμάτης Ν. Αλαχιώτης είναι καθηγητής Γενετικής, πρύτανης του Πανεπιστημίου Πατρών.
