Ο πόλεμος για το Ε” Τμήμα

Αυτός ο δικαστικός σχηματισμός βρίσκεται πάντα στην επικαιρότητα. Μια τα προεδρικά διατάγματα που επεξεργάζεται, μια τις υποθέσεις του περιβάλλοντος που κρίνει, το Ε’ Τμήμα του Συμβουλίου της Επικρατείας δεν μας αφήνει να στρέψουμε αλλού την προσοχή μας. Τώρα μια νέα νομοθετική ρύθμιση που είναι ήδη έτοιμη εστιάζει και πάλι το ενδιαφέρον μας στο Ε’ Τμήμα, εκεί όπου καθημερινά φιλτράρονται δεκάδες σημαντικές κυβερνητικές επιλογές περιβεβλημένες τον τύπο των προεδρικών διαταγμάτων.

Τα διατάγματα άλλωστε (ρυθμίσεις από όλα τα υπουργεία για μείζονος σημασίας θέματα που αφορούν τους πολίτες) ήταν το αίτιο για τη νέα νομοθετική ρύθμιση.

Μια ρύθμιση που θα συζητηθεί και θα απασχολήσει, μιας και καταπιάνεται με το πώς θα γίνεται στο εξής η επεξεργασία των προεδρικών διαταγμάτων, πώς αυτά θα περνούν τον έλεγχο νομιμότητας και ποιος ανώτατος δικαστικός θα έχει αυτή την αρμοδιότητα.

Προτού αναφερθούμε λεπτομερώς στη νομοθετική λύση που δίδει το υπουργείο Δικαιοσύνης για τη μελλοντική επεξεργασία των διαταγμάτων, ας ρίξουμε μια βιαστική ματιά στο χθες και στο σήμερα του δικαστικού σχηματισμού, που υπό την προεδρία του κ. Μιχ. Δεκλερή σφράγισε τη δεκαετία του ’90 με τις αποφάσεις του σε θέματα περιβάλλοντος και επεξεργασίας των προεδρικών διαταγμάτων.

Διότι το Ε´ Τμήμα επί προεδρίας του κ. Δεκλερή δίκαζε και υποθέσεις περιβάλλοντος (ανεδείχθη οικολογικό δικαστήριο) και είχε παραλλήλως και την επεξεργασία όλων των προεδρικών διαταγμάτων. Οι ίδιοι δικαστές, δηλαδή, και δίκαζαν και επεξεργάζονταν. Ο κ. Δεκλερής, υπό τη γενική αναγνώριση όλων για το έργο που επετέλεσε ως πρόεδρος του Τμήματος, αποχώρησε τον περασμένο Ιούνιο από το δικαστικό σώμα γιατί συμπλήρωσε το όριο ηλικίας που προβλέπει το Σύνταγμά μας για τους δικαστικούς.

Η αποχώρησή του, η ανάδειξη στην προεδρία του Συμβουλίου της Επικρατείας του κ. Χρ. Γεραρή (μετά από έντεκα χρόνια που ηγήθηκε του ΣτΕ ο αείμνηστος Βασ. Μποτόπουλος) αλλά και η αναγκαιότητα επιτάχυνσης στην εκδίκαση των υποθέσεων από το ανώτατο δικαστήριο οδήγησαν πολλούς μέσα στο Συμβούλιο της Επικρατείας σε διατύπωση θέσεων και προβληματισμών για αναδιάταξη του Ε´ Τμήματος σε ό,τι αφορά την επεξεργασία των διαταγμάτων.

Μάλιστα ο νέος πρόεδρος του ΣτΕ κ. Χρ. Γεραρής, θιασώτης της αναδιάρθρωσης των αρμοδιοτήτων σε δικαστικούς σχηματισμούς του ΣτΕ (και πριν από την επιλογή του στην κορυφαία θέση της δικαστικής ιεραρχίας), αντάλλαξε αλληλογραφία σχετικά με το όλο θέμα με το υπουργείο Δικαιοσύνης κατά τη διάρκεια του θέρους και εν όψει της δικαστικής χρονιάς που ήδη διανύουμε.

Οι κυοφορούμενες μεταβολές στο Ε´ Τμήμα του ΣτΕ προκάλεσαν την άμεση και έντονη αντίδραση του κ. Δεκλερή, που απευθύνθηκε στον πρόεδρο του Συμβουλίου της Επικρατείας με επιστολή και με σειρά επιχειρημάτων αντέταξε τη διάλυση στην επιχειρούμενη αλλαγή στη σύνθεσή του.

Στη Διοικητική Ολομέλεια του ανωτάτου ακυρωτικού δικαστηρίου που συνεδρίασε στα μέσα Σεπτεμβρίου για να τοποθετηθούν οι νέοι αντιπρόεδροι, ως πρόεδροι των δικαστικών σχηματισμών του Δικαστηρίου, οι όποιες μεταβολές στο Ε´ Τμήμα του ΣτΕ ούτε ετέθησαν από κανένα ούτε συζητήθηκαν. Ολοι οι ανώτατοι δικαστικοί λειτουργοί, με πνεύμα σύμπνοιας και συνεργασίας, ξεκίνησαν να υποδεχθούν τον επόμενο αιώνα και την τρίτη χιλιετία.

Οι προβληματισμοί όμως για το Τμήμα του περιβάλλοντος και των διαταγμάτων ταλάνιζαν τους ενδιαφερόμενους και τους αρμοδίους. Οι προσεγγίσεις που κατά καιρούς προτάθηκαν πολλές και οι προτάσεις ή αντιπροτάσεις ενδιαφέρουσες. Το υπουργείο Δικαιοσύνης, που έχει άλλωστε στα χέρια του «το μαχαίρι και το πεπόνι», επεξεργάστηκε τη ρύθμιση, δίδοντας απάντηση στο ερώτημα τι μέλλει γενέσθαι με το Ε´ Τμήμα.

Με διάταξη που περιλαμβάνεται στο καινούργιο νομοσχέδιο του υπουργείου Δικαιοσύνης ορίζεται ότι: «Ο εκάστοτε νεότερος αντιπρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας θα έχει την αρμοδιότητα στην επεξεργασία των προεδρικών διαταγμάτων». Τουτέστιν με τη νέα ρύθμιση δημιουργείται μια υποδιαίρεση στο Ε´ Τμήμα, ένα υποτμήμα τρόπον τινά, με πρόεδρο τον νεότερο κάθε φορά αντιπρόεδρο του ΣτΕ και με αντικείμενο μόνο την επεξεργασία των διαταγμάτων.

Νεότερος αντιπρόεδρος σήμερα και για την προσεχή διετία είναι ο κ. Γ. Σταυρόπουλος, ο οποίος επελέγη το καλοκαίρι από το Υπουργικό Συμβούλιο ως αντιπρόεδρος (ο νεότερος) του ΣτΕ (ο άλλος ήταν ο κ. Μιχ. Βροντάκης, που ανέλαβε την προεδρία του Δ´ Τμήματος).

Η νέα ρύθμιση, που θα κατατεθεί συντόμως στη Βουλή προς ψήφιση (ο ακριβής χρόνος δεν έχει ακόμη καθοριστεί), διαθέτει ως αιτιολογητική βάση επιχειρήματα όπως: θα επιταχυνθεί η επεξεργασία των προεδρικών διαταγμάτων (ορισμένα εκ των οποίων είναι σημαντικά και επείγοντα) και επιπλέον θα δοθεί αντικείμενο εργασίας στον νεότερο (έβδομο κατά σειρά) αντιπρόεδρο του ΣτΕ, ο οποίος ως σήμερα σχολάζει.

Πάντως είναι βέβαιον πως η προώθηση της ρυθμίσεως προς ψήφιση στη Βουλή θα προκαλέσει εκ νέου συζητήσεις για τη φυσιογνωμία, τις αρμοδιότητες και τη δομή του Ε´ Τμήματος, ενώ σύμφωνα με πληροφορίες δεν αποκλείεται ο πρόεδρος του ανωτάτου δικαστηρίου κ. Χρ. Γεραρής να συγκαλέσει και την Ολομέλειά του.


Οι πρωταθλητές της παρανομίας

Στον «φάκελο» του ελέγχου νομιμότητας, που έχουν όλα τα υπουργεία στο Συμβούλιο της Επικρατείας, θα μπορούσαν να γραφούν πολλά και να διατυπωθούν θέσεις και αντιθέσεις εν εκτάσει. Γιατί μιας και ο λόγος για το Ε’ Τμήμα και για τη νέα νομοθετική ρύθμιση του υπουργείου Δικαιοσύνης σχετικώς με τα προεδρικά διατάγματα, οι στατιστικές που τηρούνται κάθε χρόνο για την επεξεργασία τους από το ανώτατο δικαστήριο φανερώνουν πολλά και αποδεικνύουν περισσότερα. Κυρίως όμως βεβαιώνουν ότι οι υπουργοί συνήθως νομοθετούν πρόχειρα και σπανίως περνούν επιτυχώς τις εξετάσεις συνταγματικότητας.

Κανένα υπουργείο και κανένας υπουργός δεν μπορεί να επαίρεται ότι νομοθετεί στα πλαίσια του Συντάγματος και των νόμων. Ακόμη και το υπουργείο Δικαιοσύνης στο παρελθόν είχε αποστείλει προς επεξεργασία διατάγματα που κρίθηκαν μη νόμιμα.

Βέβαια το υπουργείο που αναμφισβήτητα έχει την πρωτιά της παρανομίας, και μάλιστα απέχει παρασάγγας από τα υπόλοιπα, είναι δίχως άλλο το ΥΠΕΧΩΔΕ. Η στατιστική της επεξεργασίας των προεδρικών διαταγμάτων τα τελευταία δέκα χρόνια δικαιώνει πλήρως αυτό το συμπέρασμα. Ούτε μία χρονιά το συγκεκριμένο υπουργείο δεν ήρθε δεύτερο. Πάντα πρώτο, δυστυχώς. Τελευταία ωστόσο δέχθηκε τον έντονο συναγωνισμό ενός άλλου υπουργείου, εκείνου της Εθνικής Παιδείας και των Θρησκευμάτων. Μάλιστα, επί υπουργίας του κ. Γεράσιμου Αρσένη τα ποσοστά των διαταγμάτων που πετάχτηκαν στο καλάθι της αντισυνταγματικότητας αυξήθηκαν σημαντικά.

* Απαράδεκτα κείμενα

Εδώ θα πρέπει να σημειωθεί ότι για πολλά προεδρικά διατάγματα το πλέον αθώο ελάττωμά τους είναι η αντισυνταγματικότητά τους. Δικαστές με εμπειρία ετών στο Ε´ Τμήμα επισημαίνουν ότι πολλά κείμενα διαταγμάτων μόνο νομικά κείμενα δεν είναι. Αλλα βρίθουν λαθών, γραμματικών και άλλων, και άλλα δεν διαβάζονται καν! Και όλα αυτά προδίδουν τον τρόπο που νομοθετούν στα υπουργεία και το επίπεδο γνώσης και εξειδίκευσης των νομοπαρασκευαστών μας.

Η αναλογία νομιμότητας και παρανομίας στα διατάγματα των υπουργείων (ρυθμίζουν σοβαρότατα θέματα καθώς οι νόμοι συνήθως είναι γενικοί και η εξειδίκευσή τους επαφίεται στις διατάξεις των διαταγμάτων) είναι εντυπωσιακή. Τα δεδομένα της στατιστικής από το 1991 ως τον περασμένο χρόνο αποδεικνύουν ότι κατά μέσον όρο πάνω από τα μισά διατάγματα που φθάνουν προς επεξεργασία στο ανώτατο δικαστήριο κρίνονται μη νόμιμα. Σημαντικός αριθμός επίσης επιστρέφεται προς διόρθωση και βελτίωση ενώ μόνο ένα ποσοστό της τάξεως του 20% περνά αμέσως τις εξετάσεις νομιμότητας.

Και είναι σίγουρα αυτονόητο ότι ο προληπτικός έλεγχος της νομιμότητας από το Συμβούλιο της Επικρατείας διασώζει καθοριστικές κυβερνητικές επιλογές από βέβαιο (νομοθετικό) θάνατο και διασφαλίζει το κύρος των εκάστοτε υπουργών. Ευνόητο είναι όμως να δημιουργούνται δυσαρέσκειες και πικρίες όταν σημαντικά θέματα στα οποία υπουργοί έχουν επενδύσει «θανατώνονται» σε εμβρυϊκή κατάσταση. Αλλωστε, δεν είναι λίγοι εκείνοι που έβαλλαν στο παρελθόν ή βάλλουν και τώρα κατά του Ε´ Τμήματος, κατηγορώντας το ότι παρεμποδίζει την άσκηση της κυβερνητικής πολιτικής.

Η απάντηση του προέδρου του ως τον περασμένο Ιούνιο κ. Μιχ. Δεκλερή σε τέτοιου είδους επικρίσεις ήταν ότι «το Συμβούλιο της Επικρατείας ενεργεί νομίμως τον έλεγχο συνταγματικότητας και δεν παρεμποδίζει την κυβερνητική πολιτική, καθώς ο έλεγχός του δεν εισέρχεται σε ζητήματα πολιτικής σκοπιμότητας. Αλλωστε το Δικαστήριο δεν κάνει τίποτε άλλο από το να εφαρμόζει τους νόμους, το Σύνταγμα, τις διεθνείς συμβάσεις και το κοινοτικό δίκαιο. Οι πολιτικοί οφείλουν όμως να συνειδητοποιήσουν ότι το Σύνταγμα θέτει περιορισμούς και τους περιορισμούς αυτούς ενεργοποιεί το Δικαστήριο».

Και τώρα μια γρήγορη παρουσίαση της χρονιάς που πέρασε. Οπως φαίνεται το ΥΠΕΧΩΔΕ είναι «αχτύπητο». Σε σύνολο 174 διαταγμάτων που απέστειλε προς επεξεργασία τα 60 μόνον κρίθηκαν νόμιμα. Ολα τα άλλα είτε κρίθηκαν παράνομα (39) είτε επεστράφησαν για διορθώσεις και παντός είδους βελτιώσεις. Στη δεύτερη θέση το υπουργείο Παιδείας. Συνολικά απέστειλε 119 διατάγματα. Μόνο τα 40 πέρασαν τον έλεγχο νομιμότητας. Ολα τα άλλα ή ήταν παράνομα ή επεστράφησαν για διορθώσεις, βελτιώσεις, πρόσθετα στοιχεία και λοιπά. Αλλά και το υπουργείο Μεταφορών εμφάνισε σημαντικές επιδόσεις παρανομίας. Σε 30 διατάγματα που εστάλησαν στο ΣτΕ μόνο τα 5 ήταν νόμιμα!

Το Δικαιοσύνης, ευτυχώς, δεν είχε κανένα διάταγμα που να κρίθηκε μη νόμιμο, ενώ το Εργασίας από τα 44 διατάγματα μόνο για 14 πέρασε τον έλεγχο νομιμότητας. Στην ίδια κατάσταση περίπου βρέθηκαν τα περισσότερα υπουργεία, ενώ το Γραφείο του Πρωθυπουργού, που άλλες χρονιές είχε εισπράξει την αποδοκιμασία του ΣτΕ, τη χρονιά που πέρασε δεν φιλοξενείται στη στήλη με τα μη νόμιμα διατάγματα.

* Ο αριθμός των διαταγμάτων

Πόσα διατάγματα υποβάλλονται κάθε χρόνο προς επεξεργασία στο ΣτΕ; Πολλά. Μόνο το 1998 έφθασαν τα 640! Και να σκεφθεί κανείς ότι στο Ε´ Τμήμα υπηρετούν περίπου 15 μέλη (σύμβουλοι και πάρεδροι) που εκδικάζουν και τις υποθέσεις περιβάλλοντος. Και κάτι ακόμη. Νέος πρόεδρος του Τμήματος (μετά τον κ. Μιχ. Δεκλερή) έχει οριστεί ο αντιπρόεδρος του ΣτΕ κ. Κίμων Χαλαζωνίτης, έμπειρος και ικανότατος, ενώ στο ίδιο τμήμα ως προεδρεύων υπηρετεί ο αρχαιότερος σύμβουλος κ. Στ. Σαρηβαλάσης, εγνωσμένου κύρους και νομομάθειας.