Μυστικισμός και τελετουργία. Το παλαιό με το σύγχρονο. Αφού οι τέχνες συναντιόνται στον χρόνο. Ο Σοφοκλής με τον Οιδίποδα, την Αντιγόνη, τον Αίαντα. Ο Ξενάκης με τις μουσικές: την «Ανακτορία» και το «Χάρισμα». Ο Αρης Ρέτσος με την απαγγελία και τη σκηνοθεσία. Ο Μίλτος Λογιάδης με τη διεύθυνση της ορχήστρας. Ο Γιώργος Κουμεντάκης με τις ιδέες και την οργάνωση. Οι οκτώ σολίστ με τα όργανα και το αίσθημα. Αυτές είναι οι συνιστάμενες μιας πειραματικής παράστασης που δεν απευθύνεται σε καμία ελίτ, αλλά σε όλους.
Το «Μουσικό Σύνολο Σκαλκώτας» ξεκινάει τις εφετινές συναυλίες αύριο, 9 μ.μ. (με ελεύθερη είσοδο), στο θέατρο Σφενδόνη, παρουσιάζοντας τη συνύπαρξη δύο δημιουργών: του Αρη Ρέτσου και του Ιάνη Ξενάκη. Και οι δύο έχουν ασχοληθεί λεπτομερώς με την αρχαία ελληνική γλώσσα, τη φιλοσοφία, την αρχαία ελληνική μουσική, την τραγωδία. Ο καθένας με τον τρόπο του προσφέρει τον χαμένο ήχο της αρχαίας τραγωδίας. «Ο Ρέτσος και ο Ξενάκης συναντιούνται μέσα από τη μουσική, γι’ αυτό και ο θεατής της παράστασης θα πρέπει να είναι προπαντός ακροατής» επισημαίνει ο Γιώργος Κουμεντάκης, που έχει την καλλιτεχνική επιμέλεια του εγχειρήματος. «Συμμετέχουμε σε συναυλία μουσικού θεάτρου. Η θεατρική συγκίνηση απορρέει από τη μουσική συγκίνηση. Η θεατρική πράξη οδηγείται από τη μουσική πράξη. Ο διάλογος των δύο, φαινομενικά στατικός, συγκλονίζει με την υπερκινητικότητά του σε επίπεδο εσωτερικών κλυδωνισμών».
Τα έργα του Σοφοκλή και τα έργα του Ξενάκη «δένουν» στυλιστικά λέει ο Μίλτος Λογιάδης. «Τα έργα του Ξενάκη έχουν μια αρχαϊκή σχέση με τα κείμενα του Σοφοκλή».
Η παράσταση ξεκινάει με όλους τους συντελεστές στη σκηνή. Ο Ρέτσος με ένα τρίχορδο και ένα φλάουτο παίζει και απαγγέλλει, οι οκτώ μουσικοί συνοδεύουν. Ο Ρέτσος συνοδεύει τον εαυτό του και η ορχήστρα μπαίνει εμβόλιμα σαν προέκταση των λεγομένων του. Στον επίλογο η ορχήστρα παίζει μόνο τη μουσική και τα δύο έργα του Ξενάκη.
«Οταν άκουσα την “Ανακτορία” και το “Χάρισμα”, το μόνο που πέρασε απ’ το μυαλό μου ήταν ότι αυτή η παράσταση ιδέα του Κουμεντάκη έπρεπε να γίνει πέρα από όποια επιτυχία ή αποτυχία» εξηγεί ο Αρης Ρέτσος. «Καθοριστικό πάντως ρόλο στη συνεργασία μας, ανεξάρτητα από την ιδέα, έπαιξε και η επιλογή στον τρόπο επικοινωνίας του “Μουσικού Συνόλου Σκαλκώτας” με το κοινό. Εξάλλου πέρα από τον λεγόμενο “δικό μου τρόπο εκφοράς του λόγου της τραγωδίας” και χωρίς άλλες συνεργασίες όλα αυτά τα χρόνια παρά μόνο με… μένα τον ίδιο, η συνεργασία αυτή εκ των πραγμάτων ήταν μια καινούργια και πολύ ενδιαφέρουσα εμπειρία. Πόσο μάλλον όταν το θέμα είναι η συνεύρεση Ξενάκης, αρχαία τραγωδία και Σοφοκλής. Ελπίζω μόνο να μη… συλληφθούμε απαξάπαντες για το εγχείρημα αυτό». Ο Αρης Ρέτσος θεωρεί ότι η επιτυχημένα σκηνοθετημένη μουσική «εξαρτάται από το ύφος του χώρου, το πνεύμα του μουσικού έργου και από τη σχέση που θέλει να αναπτύξει κανείς με τους ακροατές-θεατές. Γενικότερα μπορεί να πει κανείς ότι υπάρχουν έργα μουσικής ή τέχνης με την πλατιά έννοια, δηλαδή έργα ανθρώπων που υπάγονται στη φυσική κίνηση και ροή μιας γης που κινείται αέναα και κυκλικά γύρω από τον εαυτό της μέσα στην ομορφιά της ελλειπτικής επανάληψης των φαινομένων της. Η τέχνη, η μουσική, το έργο που εναρμονίζεται ή προσπαθεί να εναρμονιστεί με αυτή την κίνηση βρίσκει αμέσως τον τόπο, τη θέση, τον χρόνο και τον τρόπο που θα εκφραστεί ή θα υπάρχει μέσα από διαδικασίες πάντα “τυχαίου”, “αυθαίρετου”, “ανολοκλήρωτου” και χαρακτηριστικά “αυτόματου”».
Μιλώντας για το έργο του Ιάνη Ξενάκη ο Γιώργος Κουμεντάκης υποστηρίζει ότι μόλις τώρα αρχίζουμε να κατανοούμε το ήδη καταξιωμένο έργο του και όχι σε επίπεδο μουσικολογικό. «Είναι σαν ο Ξενάκης να σηματοδοτεί τη μουσική έκφραση του αιώνα που διανύουμε. Ο ιδιαίτερος ήχος του επανακάμπτει και αυτή τη φορά όχι μόνο δεν ξενίζει, αλλά προσφέρεται για ευρεία κατανάλωση σε χορευτικά σχήματα, ταινίες, διαφημίσεις, θεατρικές παραστάσεις, περιοδικά ποικίλης μουσικής ύλης και περιοδικά σχετικά με την τεχνολογία αλλά σε πιο ποπ κατάσταση».
Η επόμενη συναυλία του «Μουσικού Συνόλου Σκαλκώτα» θα γίνει στις 18 Δεκεμβρίου. Ενα χριστουγεννιάτικο οδοιπορικό στους δρόμους της Αθήνας με μουσική από τη Δύση και την Ανατολή.
