Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Χωρίς αμφιβολία και εάν κρίνουμε από τις εξελίξεις στην περιοχή των Στενών του Ορμούζ, έχουμε εισέλθει σε μια νέα φάση αντιπαράθεσης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν. Το οριστικό τέλος της συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός (17/6) σηματοδότησαν τα εκατέρωθεν πλήγματα των τελευταίων ημερών. Μάλιστα, με επιστολή του στο Κογκρέσο (14/7) ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ενημέρωσε τους αμερικανούς νομοθέτες ότι η επανάληψη των αεροπορικών βομβαρδισμών οφείλεται στην παραβίαση του μνημονίου από το Ιράν μετά τις επιθέσεις του σε πλοία στα Στενά του Ορμούζ.
Η ιρανική πλευρά υποστηρίζει ότι αποτελεί αναφαίρετο δικαίωμά της να ελέγχει το σύνολο της ναυσιπλοΐας μέσω των Στενών, θέση την οποία οι ΗΠΑ αλλά και οι υπόλοιπες χώρες του Κόλπου ουδέποτε αποδέχθηκαν. Αντίθετα, υποστηρίζουν σταθερά ότι η διέλευση των πλοίων μέσα από το πέρασμα του Ορμούζ πρέπει να είναι τελείως ελεύθερη, όπως ακριβώς προβλέπει το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.
Ομως, οι Ιρανοί, που πριν από τον πόλεμο δεν ήλεγχαν τα Στενά, αίφνης ανακάλυψαν την τρομερή δύναμη που τους πρόσφερε, σε διεθνές επίπεδο, ο απόλυτος έλεγχός τους. Κατά την προσφιλή ιρανική φράση των τελευταίων ημερών, αυτή «αντιστοιχεί με την ισχύ πυρηνικής βόμβας που ουδέποτε αποκτήσαμε».
Αποτέλεσμα της επανάληψης των εχθροπραξιών είναι η εκ νέου διακοπή της ροής ενεργειακών φορτίων διά μέσου των Στενών, με μόλις 3-4 πλοία την ημέρα να διέρχονται από αυτά. Μπορεί για ένα διάστημα 20 περίπου ημερών (15/6-6/7) αυτή να αποκαταστάθηκε σε έναν βαθμό (25-30 πλοία την ημέρα), χωρίς, όμως, να φθάσει στα προ πολέμου επίπεδα (110-140 διελεύσεις ημερησίως), ωστόσο σήμερα ο διάπλους των Στενών έχει περιοριστεί δραματικά. Αμέσως, το πετρέλαιο Brent αυξήθηκε κατά 12% μέσα σε 10 ημέρες, κινούμενο στη ζώνη των $84 με $86 το βαρέλι, ενώ το φυσικό αέριο στο ολλανδικό TTF έχει ανατιμηθεί κατά 25% την ίδια περίοδο, στα 55 ευρώ/MWh. Σχεδόν άμεσες ήταν οι επιπτώσεις για τους καταναλωτές.
Στο Ορμούζ υπάρχουν δύο διαδρομές, η βόρεια, πλησίον των ιρανικών ακτών στα ανοικτά των νήσων Κεσμ, Λαράκ και Κις, και η νότια, δίπλα στην ακτογραμμή του Ομάν, η οποία θεωρείται πλέον δύσκολη από πλευράς πλοήγησης.
Το πολεμικό ναυτικό των ΗΠΑ έχει εξασφαλίσει μια στενή θαλάσσια λωρίδα από την πλευρά του Ομάν, μέσω της οποίας έχουν ήδη πραγματοποιηθεί δεκάδες περάσματα, προς μεγάλη αγανάκτηση των Ιρανών που, αδυνατώντας να ελέγξουν τους πλόες, βάλλουν αδιάκριτα με drones και πυραύλους κατά των διερχόμενων πλοίων.
Βάσει των ανωτέρω και με τις προοπτικές ειρήνευσης να είναι εξαιρετικά νεφελώδεις, εύλογα τίθεται μια σειρά από ερωτήματα:
Πρώτον, σε τι βαθμό η μείωση της ροής υδρογονανθράκων μέσω των Στενών μπορεί να επηρεάσει την παγκόσμια προμήθεια; Βάσει της εμπειρίας των τεσσάρων τελευταίων μηνών, η διακοπή της τροφοδοσίας υπήρξε λίαν σύντομη (εξ ου και η σχεδόν στιγμιαία εκτόξευση των τιμών του αργού πάνω από τα $120 τον Μάρτιο και Απρίλιο) και οι «χαμένες» ποσότητες πετρελαίου και αερίου σύντομα αντικαταστάθηκαν από εναλλακτικές πηγές προμήθειας. Διαφορετικά, η τιμή θα κινούνταν σήμερα πάνω από τα $200 το βαρέλι.
Το 36% περίπου της παραγωγής αργού της αραβικής χερσονήσου διοχετεύεται μέσω αγωγών στην Ερυθρά Θάλασσα (Yanbu), στον Κόλπο του Ομάν (Fujairah) και στη Μεσόγειο (Ceyhan), το 4% αντιστοιχεί στις εξαγωγές του Ιράν προς την Κίνα, ενώ ακόμα 35% εξασφαλίστηκε από την επιπλέον προμήθεια εναλλακτικών παραγωγών (π.χ. ΗΠΑ, Ρωσία, Καναδάς, Καζακστάν, Λιβύη κ.ά.). Επίσης, το 20% προήλθε μέσα από την κατανάλωση στρατηγικών και εμπορικών αποθεμάτων, ενώ 5% εξοικονομήθηκαν από τη μείωση της κατανάλωσης λόγω ελλείψεων στην αγορά (κυρίως Ασία) σε συνδυασμό με το υψηλό κόστος. Για το φυσικό αέριο, οι χαμένες ποσότητες από το Κατάρ στο σύνολό τους αντικαταστάθηκαν από επιπλέον παραγωγή LNG από ΗΠΑ, Ρωσία, Νορβηγία και Αυστραλία.
Δεύτερον: Για πόσο διάστημα ακόμα θα μπορεί το παγκόσμιο σύστημα να αντέξει να αντικαθιστά χωρίς προβλήματα την απολεσθείσα παραγωγή του Κόλπου, ήτοι τα 14-15 εκατ. βαρέλια αργού και προϊόντων την ημέρα και τα 18 bcma LNG τον χρόνο; Η τροφοδοσία της διεθνούς αγοράς θα συνεχιστεί χωρίς μεγάλα προβλήματα, αφού η επιπλέον παραγωγή από εναλλακτικούς προμηθευτές έχει σχεδόν αντικαταστήσει το έλλειμα, ενώ η προσφυγή στα αποθέματα μειώνεται διαρκώς. Διαπίστωση που οδηγεί στο τρίτο και πλέον κρίσιμο ερώτημα: ποιο θα είναι το μέλλον του Κόλπου ως βασικού ενεργειακού προμηθευτή του παγκόσμιου συστήματος;
Εύκολη απάντηση σε αυτό το ερώτημα δεν υπάρχει, γιατί ουδείς μπορεί να εκτιμήσει το πώς θα διαμορφωθεί τελικά η αντιπαράθεση ΗΠΑ – Ιράν. Πάντως, η κατάσταση την επόμενη ημέρα στον Κόλπο δεν θα είναι η ίδια όπως ήταν πριν από την επίθεση των ΗΠΑ – Ισραήλ κατά του Ιράν στις 28/2.
Από τις πλέον βασικές αλλαγές που κυοφορούνται θα είναι αυτή που αφορά τη μεταφορά πετρελαίου προς τις διεθνείς αγορές με στόχο την παράκαμψη των Στενών μέσα από χερσαίες διαδρομές.
Ηδη αναβαθμίζεται το υπάρχον σύστημα αγωγών που παρακάμπτουν τα Στενά του Ορμούζ μέσω Σ. Αραβίας, ενώ σχεδιάζονται νέοι αγωγοί από το Ιράκ τόσο προς τη Μεσόγειο όσο και προς την Ερυθρά Θάλασσα.
Εδώ, όμως, ελλοχεύει ο κίνδυνος των Χούθι της Υεμένης και η δυνατότητα που έχουν να αποκλείσουν στρατιωτικά το πέρασμα του Μπαμπ ελ Μαντέμπ, δημιουργώντας παράλληλα με το Ορμούζ νέα εστία αναταραχής και συμφόρησης.
Επίσης, η DP World προωθεί σημαντικές επενδύσεις στη Fujairah στον Κόλπο του Ομάν, όπου θα μεταφέρονται τα πετρέλαια από τα κοιτάσματα του Αμπου Ντάμπι, ώστε να καταστεί ένας από τους μεγαλύτερους ενεργειακούς κόμβους της περιοχής. Με την ολοκλήρωση της κατασκευής των νέων αγωγών, αναβάθμισης των υφιστάμενων και τις νέες λιμενικές εγκαταστάσεις μέχρι το 2030, υπολογίζεται ότι συνολικά θα μπορούν να εξαχθούν με παράκαμψη των Στενών περί τα 14-15 εκατ. βαρέλια την ημέρα – περίπου το 70% της συνολικής εξαγώγιμης ποσότητας αργού.
Οχι λίγοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι μια παρατεταμένη σύγκρουση γύρω από το Ορμούζ θα μπορούσε σταδιακά να υπονομεύσει τη θέση του Κόλπου ως της κορυφαίας περιοχής παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου στον κόσμο.
Μέχρι σήμερα οι αγορές βασίζονταν στην υπόθεση ότι, παρά τις πολιτικές εντάσεις, οι παραγωγοί του Κόλπου θα παρέμεναν αξιόπιστοι προμηθευτές. Ωστόσο, εάν η συνεχιζόμενη στρατιωτική αντιπαράθεση και η αδυναμία διέλευσης των Στενών σήμερα, και αύριο της Ερυθράς Θάλασσας, γίνουν η νέα κανονικότητα, οι κυβερνήσεις, οι εταιρείες και οι επενδυτές θα αρχίσουν να επανεκτιμούν τη μακροπρόθεσμη εξάρτησή τους από την περιοχή.
Αυτό εγείρει ένα ευρύτερο στρατηγικό ερώτημα: είναι η τρέχουσα αστάθεια απλώς το αποτέλεσμα της κλιμάκωσης της αντιπαράθεσης μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών ή θα μπορούσε να αντανακλά μια βαθύτερη γεωπολιτική διαμάχη για τον μελλοντικό ρόλο των χωρών του Κόλπου στο παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα; Η αποδυνάμωση της κυριαρχίας του Κόλπου θα μπορούσε να εξυπηρετήσει ορισμένα στρατηγικά συμφέροντα που έχουν διαφορετική ατζέντα.
Ανεξάρτητα από τα υποκείμενα κίνητρα, οι συνέπειες μιας παρατεταμένης αντιπαράθεσης θα είναι σημαντικές. Η ενεργειακή υπεροχή του Κόλπου έχει χτιστεί εδώ και δεκαετίες σε έναν συνδυασμό τεράστιων αποθεμάτων, χαμηλού κόστους παραγωγής, καθιερωμένων υποδομών και σχετικά ασφαλών εξαγωγικών οδών. Μια μόνιμη κρίση ασφαλείας στην περιοχή θα μπορούσε να διαβρώσει αυτά τα πλεονεκτήματα και να επιταχύνει την εμφάνιση εναλλακτικών κέντρων εφοδιασμού. Αυτό αναπόφευκτα θα οδηγήσει σε αναδιάταξη τον παγκόσμιο ενεργειακό χάρτη.
Ο κ. Κωστής Σταμπολής είναι ενεργειακός αναλυτής και πρόεδρος του ΙΕΝΕ.
