Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή

Τα σύμβολα έχουν τη δική τους σημασία και λειτουργία ως εργαλεία επιρροής και διαμόρφωσης της κοινής γνώμης. Οπως έλεγε ο Φρανσουά Μιτεράν, «η πολιτική είναι η διαχείριση των συμβόλων». Η ονομασία του νέου φορέα του Αλέξη Τσίπρα, καθώς και η αναφορά του σε συγκεκριμένες ιστορικές φάσεις και πρόσωπα, εντάσσονται σε μια προσπάθεια να νοηματοδοτήσει μέσω αυτών το πολιτικό σχέδιο και τις επιδιώξεις του.

Η σύνδεση που επιχείρησε με την κληρονομιά των μεγάλων ρευμάτων του αριστερού προοδευτικού κινήματος ήταν ένα «νεύμα» προς τα κοινά που επιλέγει να απευθυνθεί: το ΕΑΜ και η Εθνική Αντίσταση αποτυπώνεται στην επωνυμία του κόμματος ΕΛΑΣ, παραπέμποντας στον Ελληνικό Λαϊκό Απελευθερωτικό Στρατό, τον θρυλικό ΕΛΑΣ του εαμικού κινήματος που είχε ως στυλοβάτη το ΚΚΕ, η αναφορά στην ΕΔΑ παραπέμπει στη σύγκλιση ευρύτερων δυνάμεων της μετεμφυλιακής Αριστεράς και τους αγώνες για Δημοκρατία και Ειρήνη, η επίκληση του ΠαΣοΚ «των πρώτων χρόνων της Αλλαγής» αφορά την ιστορική τομή του 1981 και τον Ανδρέα Παπανδρέου, τον οποίο ο κ. Τσίπρας έχει καταστήσει πρότυπο προς μίμηση, ενώ η αναφορά στον ΣΥΡΙΖΑ «της Πρώτης Φοράς Αριστερά» είναι η προσωπική του «συνεισφορά» στην Ιστορία, την οποία προνόησε να γράψει ο ίδιος στο πλαίσιο ενός rebranding που τελικά κατέληξε εκ νέου στον γνώριμο λιμένα της αριστερής ρητορικής.

Το νέο αφήγημα

Οι αναφορές του κ. Τσίπρα σε συγκεκριμένα ιστορικά πρόσωπα εμπίπτει στην προσπάθειά του να συμβολίσει το αφήγημα του «Νέου Πατριωτισμού» και της «Ηθικής Επανάστασης» που ευαγγελίζεται. Τα πρόσωπα που επελέγησαν για να σηματοδοτήσουν τις πηγές έμπνευσης του νέου εγχειρήματος ήταν του Ρήγα Φεραίου, του Μαρίνου Αντύπα, της Ηλέκτρας Αποστόλου, του Γρηγόρη Λαμπράκη και του Νικηφόρου Μανδηλαρά.

Γιατί όμως επελέγη ο πρόδρομος και πρωτεργάτης του Νεοελληνικού Διαφωτισμού και όχι, λόγου χάριν, ο Αδαμάντιος Κοραής, ή ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, ή γιατί η Ηλέκτρα Αποστόλου και όχι ο Αρης Βελουχιώτης, το πορτρέτο του οποίου φιγουράριζε στα υπουργικά γραφεία μελών της κυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ και γιατί ο Γρηγόρης Λαμπράκης και όχι ο Νίκος Μπελογιάννης ή ο Νίκος Πλουμπίδης και γιατί ο Νικηφόρος Μανδηλαράς και όχι ο Σωτήρης Πέτρουλας, ή ο Γιώργης Τσαρουχάς; Προφανώς δεν τίθεται θέμα προτίμησης ούτε επιλεκτικής ανάγνωσης της Ιστορίας και των πρωταγωνιστών της.

Ωστόσο, η πολιτική χρήση της Ιστορίας και των ιστορικών προσωπικοτήτων εμπίπτει στην «οικειοποίηση» συμβόλων και νοημάτων αναγκαίων να συνδέσουν το παρόν με το παρελθόν για να αναδείξουν τη διαχρονικότητα αξιών και ιδανικών. Αυτό που τίθεται υπό κρίση είναι οι αντιστοιχήσεις και οι παραλληλισμοί που επιχειρούνται.

Ιστορικές επιρροές

«Εμπνεόμαστε από τις θυσίες και τις νίκες όσων αγωνίστηκαν για Ελευθερία, όπως ο Ρήγας Βελεστινλής, όσων αγωνίστηκαν για Κοινωνική Χειραφέτηση όπως ο Μαρίνος Αντύπας, όσων αγωνίστηκαν για την Εθνική Ανεξαρτησία όπως η Ηλέκτρα Αποστόλου, όσων αγωνίστηκαν για Ειρήνη όπως ο Γρηγόρης Λαμπράκης, όσων αγωνίστηκαν για Δημοκρατία όπως ο Νικηφόρος Μανδηλαράς» τόνισε ο κ. Τσίπρας, σκιαγραφώντας τις δικές του ιστορικές επιρροές.

Η επιλογή του Ρήγα εμπεριέχει προφανώς το στοιχείο αφύπνισης της εθνικής συνείδησης των υπόδουλων Ελλήνων, την προβολή του επαναστάτη-στοχαστή του «Θούριου» και οραματιστή της «Χάρτας» της Ελλάδας και των Βαλκανίων μετά την αποτίναξη του οθωμανικού ζυγού, ενώ η «γέφυρα» με τον Μαρίνο Αντύπα συνδέεται με τη γέννηση των σοσιαλιστικών ιδεών στην Ελλάδα στα τέλη του 19ου αιώνα, φορέας των οποίων υπήρξε ο πρωτοπόρος σοσιαλιστής δικηγόρος και δημοσιογράφος, ο οποίος όργωνε τα χωριά του Θεσσαλικού κάμπου κινητοποιώντας τους εξαθλιωμένους αγρότες για να δολοφονηθεί το 1907 από άνθρωπο των τσιφλικάδων.

Η Ηλέκτρα Αποστόλου υπήρξε ηρωική μορφή του αντιστασιακού αγώνα, μέλος της ΟΚΝΕ και της ΕΠΟΝ και στέλεχος του ΚΚΕ, η οποία συνελήφθη το 1944 από την Ειδική Ασφάλεια, βασανίστηκε φρικτά και αφού την εκτέλεσαν πέταξαν το κακοποιημένο πτώμα της στον δρόμο (ιστορική λεπτομέρεια: η Ηλέκτρα Αποστόλου μαρτύρησε στα χέρια τριών ελλήνων αξιωματικών της Ειδικής Ασφάλειας που στη δίκη των δωσίλογων το 1945 καταδικάστηκαν ισόβια αλλά σε λίγους μήνες αφέθηκαν ελεύθεροι…).

Ο μαραθωνοδρόμος της Ειρήνης

Η αναφορά στον Γρηγόρη Λαμπράκη, τον γιατρό, αθλητή και βουλευτή της ΕΔΑ, η οποία αποτέλεσε ένα ευρύ κομματικό σχήμα που ιδρύθηκε το 1951 για να συστεγάσει τους παράνομους κομμουνιστές και διάφορα αριστερά σχήματα της εποχής (όπως το Σοσιαλιστικό Κόμμα Ελλάδας του Ιωάννη Πασαλίδη, το Δημοκρατικό Ριζοσπαστικό Κόμμα του Μιχάλη Κύρκου κ.ά.), θέλει να συμβολίσει τους αγώνες στους οποίους πρωτοστάτησε ο μαραθωνοδρόμος της Ειρήνης Γρηγόρης Λαμπράκης (δολοφονήθηκε στις 22 Μαΐου 1963 από τους παρακρατικούς Γκοτζαμάνη και Εμμανουηλίδη), αλλά και το πρότυπο που ενσάρκωσε – δεν ήταν κομμουνιστής, ούτε καν μέλος της συμμαχικής ΕΔΑ, διατηρούσε την αυτοτέλειά του και υπήρξε σφοδρός πολέμιος της κρατικής αυθαιρεσίας και των παρακρατικών μηχανισμών υπερασπιζόμενος τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Ο μαχητικός δικηγόρος

Αλλά και η αναφορά στον Νικηφόρο Μανδηλαρά εμπεριέχει τη δική της σημειολογία. Ο μαχητικός δικηγόρος και αγωνιστής της Δημοκρατίας υπήρξε συνήγορος υπεράσπισης των δημοκρατικών αξιωματικών στις δίκες του 1966-67 για την υπόθεση «ΑΣΠΙΔΑ» που ως βασικό στόχο είχε την ηγεσία της Ενώσεως Κέντρου μέσω της στοχοποίησης του δυναμικά ανερχόμενου Ανδρέα Παπανδρέου.

Ο Μανδηλαράς είχε εξοργίζει τους στρατοδίκες εμφανίζοντας στο δικαστήριο ψυχιατρική γνωμάτευση σύμφωνα με την οποία ο μόλις μετέπειτα πραξικοπηματίας Γεώργιος Παπαδόπουλος πάσχει από σχιζοφρένεια, ο δε ψυχίατρος που εξέδωσε τη γνωμάτευση θα βρεθεί την 21η Απριλίου 1967 κρεμασμένος στην κλινική του. Για να διαφύγει τη σύλληψη από τη χούντα ο Μανδηλαράς επιβιβάστηκε στις 17 Μαΐου 1967 στο πλοίο «ΡΙΤΑ V» με προορισμό την Κύπρο, όμως πέντε ημέρες μετά θα εντοπιστεί από ψαράδες το πτώμα του στην παραλία Γενναδίου στη Ρόδο.

Εφερε τραύματα στο κεφάλι και στο σώμα (από πυροβόλο όπλο, σύμφωνα με μαρτυρίες της εποχής), αλλά η «επίσημη» εκδοχή των Αρχών ήταν ότι με τη βοήθεια του πλοιάρχου πήδηξε από το πλοίο για να διαφύγει κολυμπώντας, όμως τραυματίστηκε πέφτοντας και ακολούθως πνίγηκε και το πτώμα του ξεβράστηκε στη Ρόδο.

Η μάχη των συμβόλων είχε για τον κ. Τσίπρα πάντα ιδιαίτερη σημασία. Το 2015 ως νεοεκλεγείς πρωθυπουργός επέλεγε το Σκοπευτήριο της Καισαριανής, τόπο μαρτυρίου των 200 κομμουνιστών που εκτελέστηκαν την Πρωτομαγιά του ’44, για να εκπέμψει τον «βαρύ» συμβολισμό της «Πρώτης Φοράς Αριστερά». Το 2026 το «ντεκόρ» έχει ποικιλομορφία: η Ακρόπολη, το κοριτσάκι, τα χρώματα, το όνομα, η αριστερή κληρονομιά μέσα από τη διαχρονικότητα και τη διαφορετικότητα και η σύνθεση πολιτικών παραδόσεων.