Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Κατά καιρούς η ναυτιλία βρίσκεται ψηλά στα ταμπλόιντ – έντυπα και ηλεκτρονικά – για διάφορα θέματα είτε με θετικό είτε με αρνητικό πρόσημο, πολύ σπάνια όμως είναι ψηλά στην ατζέντα της ειδησεογραφίας με θέμα την «ευτυχία των ναυτικών». Και δεν αναφέρομαι στα προγράμματα που έχουν οι εταιρείες για την υποστήριξη και τη διαβίωση των ανθρώπων στη θάλασσα, αλλά για την «ευτυχία» των ναυτικών και με τον τρόπο που οι ίδιοι την αξιολογούν.
Τα ευρήματα της τετραμηνιαίας έκδοσης «Seafarers Hapiness Index» δίνουν το μήνυμα και συγχρόνως κρούουν τον κώδωνα της αφύπνισης ότι το σημαντικότερο κεφάλαιο της ναυτιλίας (το ανθρώπινο δυναμικό της) ζει και εργάζεται σε συνθήκες πίεσης πλέον. Αυτό το θέμα πρέπει να πάρει τη θέση που του αρμόζει και στον δημόσιο διάλογο αλλά κυρίως εντός του πλαισίου της βιώσιμης ναυτιλίας.
Οι προβλέψεις για το 2025 έδειχναν ελπιδοφόρες μετά την τεράστια κόπωση των ναυτικών από την πολυετή πανδημία, αλλά τα ευρήματα σημείωσαν μεγάλη μεταβλητότητα μεταξύ των τριμήνων δημιουργώντας εκ νέου προβληματισμό. Το πρώτο τρίμηνο του 2025 έδειξε μια αποθαρρυντική πορεία, η οποία σημείωσε σημαντική βελτίωση το δεύτερο τρίμηνο, ενώ το τρίτο τρίμηνο έδειξε μια σκληρή πραγματικότητα και το τέταρτο τρίμηνο μια «δειλή» ανάκαμψη. Ομως το πρώτο τρίμηνο του 2026 σημείωσε και πάλι πτώση ο δείκτης ευτυχίας: 7.18/10 έναντι 7.26/10 του 2025.
Αν και τα ποσοστά απεικονίζουν μόνον την ποσοτική αλλαγή στον δείκτη, τα σημαντικότερα ευρήματα στα οποία πρέπει να εστιάσουμε είναι τα ποιοτικά από τις επιμέρους ερωτήσεις που καταδεικνύουν ότι η ναυτιλία βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σημείο «καμπής» λόγω παραγόντων εκτός των συνηθισμένων που αντιμετωπίζουν οι ναυτικοί – και αναφερόμαστε στις απότομες και γενικευμένες επιπτώσεις από τις γεωπολιτικές αναταραχές, παράλληλα με τις επιθέσεις Χούθι και την πειρατεία. Και ένα ακόμη πιο σημαντικό εύρημα είναι ότι ο δείκτης δεν καταγράφει μόνον τις συναισθηματικές αναταραχές των ναυτικών, αλλά και την ταχύτητα και το εύρος των επιπτώσεων αυτών των εξωτερικών παραγόντων όπως ο πόλεμος.
Το σημαντικό εύρημα για το 2026 δεν είναι λοιπόν η οριακή μείωση του δείκτη ευτυχίας, αλλά η διαπίστωση πόσο γρήγορα εξωτερικά γεγονότα επηρεάζουν σε υψηλό βαθμό τη συναισθηματική ισορροπία των ναυτικών. Καταδεικνύεται η ευθεία διασύνδεση της ναυτιλίας, ως αμιγώς παγκοσμιοποιημένη επιχειρηματική δραστηριότητα, με τις γεωπολιτικές πραγματικότητες και πώς αυτές επιδρούν σχεδόν άμεσα στη συναισθηματική κατάσταση των ναυτικών όπως και των οικογενειών τους.
Βεβαίως έχουμε και καλά νέα! Τα ποιοτικά ευρήματα του δείκτη έχουν ένα διττό αφήγημα: η αντοχή κυμαίνεται πλέον στα όρια της ευαλωτότητας αλλά ο επαγγελματισμός και η προσαρμοστικότητα στις αλλαγές είναι χαρακτηριστικά που διατηρούν αμείωτα οι ναυτικοί.
Στη WISTA International παρακολουθούμε με ενδιαφέρον και προσοχή τις διακυμάνσεις τέτοιων δεικτών και γενικώς συλλέγουμε πληροφορίες που αφορούν την ευημερία των ναυτικών, αλλά και των εργαζομένων στη στεριά. Οσον αφορά τον Seafarers Happiness Index του πρώτου τριμήνου 2026, σύμφωνα με τα δημογραφικά στοιχεία της έρευνας, το 93% των συμμετεχόντων ήταν άνδρες, 6% γυναίκες και 1% δεν δήλωσε φύλο, ενώ το σκορ ήταν 7.2/10 για τους άνδρες, 7.3/10 για τις γυναίκες και 6.7/10 για αυτούς που δεν δήλωσαν φύλο.
Δεν σημειώνεται απόκλιση λόγω φύλου τελικά στον δείκτη – παρότι η ευθεία αναγωγή ποσοστών δεν θα ήταν και τόσο ακριβής λόγω του ότι το ποσοστό ανδρών συμμετεχόντων είναι πολύ μεγαλύτερο από αυτό των γυναικών – αλλά σίγουρα φαίνεται ότι υπάρχει κοινή αντίληψη για τα βασικά θέματα που τους απασχολούν στην εργασιακή καθημερινότητα στο πλοίο. Αυτό είναι ένα σημαντικό ποιοτικό εύρημα.
Σημαντικά ευρήματα καταγράφει επίσης και η έρευνα IMO-WISTA Women in Maritime – προϊόν συνέργειας IMO και WISTA International -, η οποία είναι επαναλαμβανόμενη. Τα ευρήματά της μας προσφέρουν μια εμπεριστατωμένη ανάλυση όχι μόνον της εκπροσώπησης του φύλου στη ναυτιλία (στη θάλασσα και στη στεριά) αλλά και σημαντικές πληροφορίες για τους λόγους διαφοροποίησης των ποσοστών μεταξύ των περιόδων διεξαγωγής.
Για παράδειγμα, τα ευρήματα του 2025 για τις γυναίκες ναυτικούς μας δημιούργησαν ανησυχία – κάτι που κάναμε ευρέως γνωστό στη ναυτιλιακή κοινότητα. Οι γυναίκες ναυτικοί συνιστούν ένα πολύ χαμηλό ποσοστό 1%! Δεν υπάρχει ασφάλεια στο εργασιακό περιβάλλον του πλοίου, ούτε ισότιμες ευκαιρίες ανέλιξης, ούτε το κατάλληλο νομοθετικό πλαίσιο σε εθνικό ή διεθνές επίπεδο. Δηλαδή, με ποιοτικούς όρους οι γυναίκες δεν είναι ευτυχισμένες από την εργασία τους στο πλοίο.
Αυτό οφείλεται ακόμη στα στερεότυπα διακρίσεων φύλου στα επαγγέλματα, στην εκπαίδευση, όπως και στον αόρατο φόβο της διαβίωσης στο πλοίο που καλλιεργείται από το περιβάλλον γενικότερα. Αυτό είναι ένα ζήτημα που πρέπει να δούμε πλέον με μεγάλη προσοχή.
Με αυτά τα δεδομένα λοιπόν, εμείς, ως εργοδότες και ως κλάδος, τι πρέπει να κάνουμε; Καθώς οι συνθήκες αλλάζουν κάνοντας την αβεβαιότητα κανονικότητα και τις ακραίες συνθήκες όχι τόσο σπάνιες πλέον, πιστεύω ότι πρέπει να σχεδιάσουμε και να εφαρμόσουμε άμεσα πιο ισχυρά συστήματα υποστήριξης και να προσφέρουμε (όχι απλώς να υποσχεθούμε) ένα βιώσιμο μέλλον σε αυτούς που ζουν και εργάζονται στη θάλασσα.
Εχουμε «συμμάχους» την τεχνολογία, την ευκολία στην άμεση επικοινωνία, τη δυνατότητα της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης και της άμεσης ψυχολογικής υποστήριξης, την αλληλεπίδραση των πληρωμάτων. Αυτά τα εργαλεία πρέπει να αξιοποιήσουμε κι εμείς στο έπακρο για να οικοδομούμε προσωπικές πλέον σχέσεις με τους ναυτικούς, ώστε να μειώνεται η αίσθηση της φυσικής απόστασης και να ενισχύεται το αίσθημα του «ανήκειν» στην ευρύτερη οικογένεια της εταιρείας.
Η κυρία Ελπη Πετράκη είναι πρόεδρος της WISTA International, γενική γραμματέας Ενωσης Εφοπλιστών Ναυτιλίας Μικρών Αποστάσεων.
