Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Η Βουλγαρία έχει εγκρίνει, τα τελευταία χρόνια, την εξαγωγή προηγμένων τεχνολογιών παρακολούθησης και εντοπισμού κινητών τηλεφώνων σε υπηρεσίες πληροφοριών και κρατικούς φορείς σειράς χωρών, μεταξύ των οποίων το Αζερμπαϊτζάν, η Σερβία, η Μαλαισία και το Μεξικό.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η εταιρεία Circles BG, με έδρα τη Σόφια, η οποία συνδέεται με τον ισραηλινό όμιλο NSO Group, γνωστό διεθνώς για το λογισμικό κατασκοπείας Pegasus.
Οι αποκαλύψεις, που βασίζονται σε διαρροή εγγράφων αδειοδότησης εξαγωγών την οποία αποκαλύπτει το Politico, επαναφέρουν στο προσκήνιο τη συζήτηση για τον έλεγχο της ευρωπαϊκής βιομηχανίας κυβερνοπαρακολούθησης και τα όρια των μηχανισμών εποπτείας της ΕΕ ενώ έχουν άμεση σχέση και με την υπόθεση του σκανδάλου των υποκλοπών στην Ελλάδα. Κι αυτό διότι ένας εκ των συνιδρυτών της Circles είναι ο Ταλ Ντίλιαν.
Υπενθυμίζεται ότι ο πρώην διοικητής μονάδας των ισραηλινών στρατιωτικών πληροφοριών και ιδρυτής της Intellexa, του επιχειρηματικού σχήματος που ανέπτυξε και εμπορεύτηκε το Predator, είχε δηλώσει στις 13 Μαρτίου στην εκπομπή Mega Stories με τη Δώρα Αναγνωστοπούλου: «Παρέχουμε τεχνολογία μόνο σε κυβερνήσεις και αρχές επιβολής του νόμου» αντικρούοντας το αφήγημα της κυβέρνησης πως το σκάνδαλο των παρακολουθήσεων ήταν μια υπόθεση μεταξύ «ιδιωτών».
Ο Ντίλιαν είχε συνδεθεί με ένα πολύπλοκο δίκτυο εταιρειών που δραστηριοποιούνταν σε Ελλάδα, Κύπρο, Ιρλανδία και άλλες χώρες, ενώ η υπόθεση συνεχίζει να προκαλεί πολιτική θύελλα στην Αθήνα, κοινοβουλευτικές έρευνες, ευρωπαϊκές παρεμβάσεις και έντονη διεθνή κριτική ενώ εκρεμμεί η εκδίκαση της έφεσης των Ντίλιαν, Χάμου, Μπίτζιου, Λαβράνου τον ερχόμενο Δεκέμβριο.
Το 2024 οι Ηνωμένες Πολιτείες επέβαλαν κυρώσεις στον Ντίλιαν για τον ρόλο του στην ανάπτυξη και διάθεση τεχνολογιών παρακολούθησης που, σύμφωνα με τις αμερικανικές αρχές, χρησιμοποιήθηκαν εναντίον δημοσιογράφων, ακαδημαϊκών, ειδικών αναλυτών και κυβερνητικών αξιωματούχων.
Η Circles και το παγκόσμιο δίκτυο παρακολούθησης
Πολύ πριν το Predator γίνει πρωτοσέλιδο στην Ελλάδα, η Circles είχε ήδη αναπτύξει ένα διαφορετικό αλλά εξίσου ισχυρό μοντέλο παρακολούθησης.
Αντί να μολύνει συσκευές με κακόβουλο λογισμικό, η εταιρεία αξιοποιούσε αδυναμίες των διεθνών τηλεπικοινωνιακών δικτύων για να εντοπίζει τη θέση κινητών τηλεφώνων και να συλλέγει δεδομένα επικοινωνίας.
Έρευνες ειδικών είχαν καταγράψει τη δραστηριότητα της εταιρείας σε πολλές χώρες, αποκαλύπτοντας την ικανότητά της να παρακολουθεί στόχους μέσω της ίδιας της αρχιτεκτονικής των παγκόσμιων δικτύων κινητής τηλεφωνίας.
Τα νέα στοιχεία δείχνουν ότι η συγκεκριμένη τεχνολογία εξήχθη σε κρατικές υπηρεσίες πληροφοριών, αστυνομικές αρχές και στρατιωτικούς φορείς σε δεκάδες χώρες.
Από τη Σερβία στο Αζερμπαϊτζάν
Μεταξύ των πελατών που εμφανίζονται στα έγγραφα περιλαμβάνεται η Υπηρεσία Εξωτερικών Πληροφοριών του Αζερμπαϊτζάν, η οποία απέκτησε εξοπλισμό διακομιστών, αποθήκευσης δεδομένων και τεχνολογίες εντοπισμού κινητών τηλεφώνων.
Στη Σερβία, το υπουργείο Εσωτερικών προμηθεύτηκε φορητό σύστημα παρακολούθησης κινητών συσκευών λίγο πριν από τις εκλογές του 2023, ενώ αντίστοιχες εξαγωγές καταγράφονται προς κρατικούς φορείς στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τη Μαλαισία, το Μπαχρέιν, το Μαρόκο, τη Βραζιλία και άλλες χώρες.
Οι οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων υποστηρίζουν ότι αρκετά από αυτά τα κράτη έχουν κατηγορηθεί στο παρελθόν για κατάχρηση τεχνολογιών παρακολούθησης εναντίον πολιτών, ακτιβιστών και δημοσιογράφων.
Η ελληνική διάσταση της υπόθεσης
Τα νέα στοιχεία ενισχύουν την εικόνα ενός διεθνούς επιχειρηματικού οικοσυστήματος που συνδέει το Pegasus της NSO Group, το Predator της Intellexa και τις τεχνολογίες τηλεπικοινωνιακής παρακολούθησης της Circles με κρατικές οντότητες και μυστικές υπηρεσίες πληροφοριών.
Η πλευρά του ισραηλινού επιχειρηματία Ταλ Ντίλιαν, όπως αποκάλυψε το ρεπορτάζ του Βασίλη Λαμπρόπουλου που δημοσιεύτηκε στο ΒΗΜΑ της Κυριακής, στις 14 Ιουνίου, επικαλείται παρόμοια έγγραφα ελληνικών κρατικών υπηρεσιών με τη μορφή «συστατικής επιστολής» για την επιτυχημένη λειτουργία του Predator στην Ελλάδα, προκειμένου να διευκολυνθεί η εξαγωγή του σε τρίτες χώρες. Μεταξύ αυτών, φέρεται να περιλαμβάνονται κρατικά έγγραφα διασφάλισης και επιβεβαίωσης επαρκούς απόδοσης, δηλαδή πιστοποιητικών Reference Certificate και Certificate of Good Performance, αλλά κυρίως του Government User Certificate (Κρατικό Πιστοποιητικό Χρήστη).
Τα παραπάνω πιστοποιητικά, σύμφωνα πάντα με το ρεπορτάζ, εκδόθηκαν από το υπουργείο Εξωτερικών την περίοδο 2020-2021 προκειμένου να διευκολυνθούν οι άδειες εξαγωγής του Predator σε χώρες όπως το Σουδάν, η Μαδαγασκάρη και η Ουκρανία. Οι άδειες φέρεται να εγκρίθηκαν από την αρμόδια Διεύθυνση Β6 του υπουργείου Εξωτερικών, η οποία χειρίζεται εξαγωγές προϊόντων διττής χρήσης (dual-use). Σε ορισμένες από αυτές τις εξαγωγές εμπλεκόταν και η εταιρεία Κrikel του επίσης καταδικασθέντος για την υπόθεση Predator Γιάννη Λαβράνου, στενού φίλου του ανιψιού του Πρωθυπουργού Γρηγόρη Δημητριάδη.
Η δημοσιοποίηση των βουλγαρικών αδειών δεν αποδεικνύει παράνομη χρήση των συστημάτων ούτε παραβίαση των κανόνων εξαγωγών. Ωστόσο, φωτίζει με μεγαλύτερη καθαρότητα το εύρος των δραστηριοτήτων εταιρειών που συνδέονται με τον Ντίλιαν και αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο η βιομηχανία των spyware εξελίχθηκε σε μια παγκόσμια αγορά με έντονο γεωπολιτικό αποτύπωμα, με πελάτες κυβερνητικές υπηρεσίες.
Οι Βρυξέλλες μπροστά σε νέα διλήμματα
Οι αποκαλύψεις έρχονται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προετοιμάζει νέα αναθεώρηση του πλαισίου ελέγχου εξαγωγών τεχνολογιών διπλής χρήσης.
Η υπόθεση της Circles BG αναμένεται να αποτελέσει ένα από τα κεντρικά παραδείγματα στη συζήτηση για το κατά πόσο οι ευρωπαϊκοί μηχανισμοί ελέγχου μπορούν να αποτρέψουν τη διάθεση συστημάτων παρακολούθησης τόσο στα κράτη-μέλη της Ε.Ε. όσο και σε χώρες όπου υπάρχουν σοβαρές ανησυχίες για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατική λογοδοσία.
