Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Η Ναστάζια Κίνσκι επί 15 χρόνια ζητούσε από τον Βιμ Βέντερς να αφαιρεθεί ή να μονταριστεί εκ νέου η σκηνή από την ταινία «Falsche Bewegung» («Η Λάθος Κίνηση») στην οποία εμφανιζόταν σε ηλικία 13 ετών να δέχεται τη σεξουαλική προσέγγιση του ενήλικα συμπρωταγωνιστή της. Στη σύντομη αυτή σκηνή, ο συμπρωταγωνιστής της Ρούντιγκερ Φόγκλερ (ο οποίος τότε ήταν πάνω από 30 ετών) επισκέπτεται τη 13χρονη Κίνσκι στο υπνοδωμάτιό της, όπου αυτή βρίσκεται ξαπλωμένη στο κρεβάτι γυμνόστηθη. Ο άνδρας γδύνεται μένοντας με τα εσώρουχά του και ξαπλώνει πάνω στην ανήλικη ηθοποιό· τη χαστουκίζει και στη συνέχεια της χαϊδεύει το πρόσωπο. Πώς αξιολογείται σήμερα μια τέτοια σκηνή;
Χρειάστηκαν 51 ολόκληρα χρόνια για να επανορθώσει ο 80χρονος σήμερα Γερμανός δημιουργός για μία επιλογή που έκανε ως νεαρός σκηνοθέτης στην πρώτη του ταινία το 1975 (χαρακτηριστικό δείγμα του Νέου Γερμανικού Κινηματογράφου): μόλις χθες το Ίδρυμα του ανακοίνωσε ότι η επίμαχη ταινία αποσύρεται προς το παρόν από κάθε υφιστάμενη μορφή διανομής μέχρι να βρεθεί μια λύση που θα θεωρηθεί αποδεκτή από όλες τις πλευρές.
«Καταλάβαινα ότι κάτι δεν ήταν σωστό»
«Αν και δεν ήξερα πολλά στην ηλικία των 13 ετών, μπορούσα να καταλάβω ότι αυτό δεν ήταν σωστό», δήλωσε η Κίνσκι, 65 ετών πια, σε πρόσφατη συνέντευξή της στη γερμανική εφημερίδα Süddeutsche Zeitung αναφερόμενη στη σκηνή. Όπως δήλωσε η ηθοποιός, ακόμη και τότε, παρά το νεαρό της ηλικίας της, αντιλαμβανόταν ότι η κατάσταση δεν ήταν σωστή και ένιωθε πως κανείς δεν την προστάτευσε επαρκώς κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων.
Η υπόθεση έχει φέρει στο προσκήνιο όχι μόνο στη Γερμανία αλλά και διεθνώς το ζήτημα της προστασίας των ανήλικων ηθοποιών, τα όρια της καλλιτεχνικής ελευθερίας και τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται σήμερα έργα του παρελθόντος, που δημιουργήθηκαν υπό διαφορετικό καλλιτεχνικό και ηθικό πρίσμα.
Ο Βιμ Βέντερς αντέδρασε για πρώτη φορά δημοσίως στις απαιτήσεις της Κίνσκι το 2024, δηλώνοντας ότι κατανοούσε τις «σημερινές αντιλήψεις και τα συναισθήματά» της καθώς και ότι σήμερα δεν θα γύριζε τη σκηνή με αυτόν τον τρόπο.
Ο Βιμ Βέντερς στο 79ο Φεστιβάλ Καννών. @REUTERS/Sarah Meyssonnier
Ο Βέντερς, η συγγνώμη και το ερώτημα για τα έργα του παρελθόντος
Στην απονομή των Γερμανικών Κινηματογραφικών Βραβείων στο Βερολίνο στις 29 Μαΐου όπου τιμήθηκε για το σύνολο του έργου του, ο Βέντερς μετέτρεψε την αντιπαράθεση του με την Κίνσκι σε μια ευρύτερη συζήτηση. Στην ομιλία του, επανέλαβε ότι η σκηνή θα τύχαινε διαφορετικής σκηνοθετικής προσέγγισης στις μέρες μας και έθεσε το ερώτημα: Πώς πρέπει να αντιμετωπίζουμε ταινίες που δημιουργήθηκαν σε μια διαφορετική εποχή;
«Δεν μπορώ να κατηγορήσω τον 29χρονο νεαρό που ήμουν τότε, πριν από 50 χρόνια, ο οποίος γύρισε μια ταινία θέλοντας, κατά κάποιον τρόπο, να αποτυπώσει το πνεύμα της εποχής», είπε ο Βέντερς, ο οποίος συνεργάστηκε με την Κίνσκι και στις ταινίες του «Παρίσι, Τέξας» (1984) και «Τόσο μακριά, τόσο κοντά!» (1993).
Η Ναστάζια Κίνσκι στην ταινία «Λάθος κίνηση».
Δηλώνοντας ότι είχε επίγνωση του γεγονότος ότι η σκηνή προκαλεί πόνο σε μια ηθοποιό «την οποία θαύμαζα βαθιά, και εξακολουθώ να θαυμάζω», ο Βέντερς πρόσθεσε ότι παρέμενε διστακτικός ως προς το ενδεχόμενο να επεξεργαστεί εκ των υστέρων την ταινία. Η ταινία ήταν προϊόν της εποχής της, και το να την επεξεργαστεί εκ των υστέρων θα απαιτούσε μια ευρύτερη συζήτηση εντός του κινηματογραφικού κλάδου – η εκ των υστέρων επέμβαση σε κινηματογραφικά έργα εγείρει ευρύτερα ζητήματα για την κινηματογραφική παρακαταθήκη προηγούμενων ιστορικών περιόδων.
Ωστόσο οι δηλώσεις του Βέντερς προκάλεσαν κύμα αντιδράσεων στον γερμανικό Τύπο και στον καλλιτεχνικό κόσμο (για δεύτερη φορά φέτος μετά τη στάση του στη Μπερλινάλε του Βερολίνου όπου υποστήριξε ότι οι κινηματογραφιστές πρέπει να μένουν μακριά από την πολιτική και ότι ο κινηματογράφος λειτουργεί ως το «αντίθετό» της).
Ανάμεσα σε όσους τον επέκριναν ήταν και ο ηθοποιός και σκηνοθέτης », Γιούλιους Φελντμάιερ, ο οποίος σε ανοιχτή επιστολή του υποστήριξε ότι η ευθύνη για τη διόρθωση της κατάστασης ανήκει αποκλειστικά στον ίδιο τον δημιουργό. «Είναι αποκλειστικά δική σου ευθύνη να διορθώσεις τα πράγματα», σημείωσε ο Φελντμάιερ.
Το θέμα είναι ότι ο Βέντερς αναθεωρεί τη στάση του. Στην ανακοίνωσή του μέσω του Ιδρύματός του, ο Βιμ Βέντερς παραδέχεται ότι η Κίνσκι «έπρεπε να είχε προστατευθεί καλύτερα» κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων ζητώντας μάλιστα από την ηθοποιό δημόσια συγγνώμη: «Ως ο μόνος επιζών από όσους ήταν τότε υπεύθυνοι για την ταινία «Λάθος κίνηση», αναγνωρίζω ότι η Ναστάσια Κίνσκι θα έπρεπε να είχε προστατευτεί καλύτερα εκείνη την εποχή. Γι’ αυτό σου ζητώ συγγνώμη χωρίς επιφυλάξεις, Ναστάζια».
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Η ταινία που θεωρείται ορόσημο
Το «Λάθος κίνηση» αποτελεί διασκευή του μυθιστορήματος του Γιόχαν Βόλφγκανγκ φον Γκαίτε Τα χρόνια μαθητείας του Βίλχελμ Μάιστερ και συγκαταλέγεται στα σημαντικότερα έργα της δεκαετίας του 1970 στη Γερμανία.
Η ταινία ακολουθεί έναν νεαρό συγγραφέα που εγκαταλείπει το σπίτι του και ξεκινά ένα ταξίδι αναζήτησης ταυτότητας μέσα στη μεταπολεμική Γερμανία. Κατά τη διαδρομή συναντά μια σειρά από εκκεντρικούς χαρακτήρες, ανάμεσά τους και τη νεαρή ακροβάτισσα Μινιόν, ρόλο που ερμήνευσε η Κίνσκι στο κινηματογραφικό της ντεμπούτο.
Το φιλμ αποτελεί το δεύτερο μέρος της περίφημης «τριλογίας δρόμου» του Βέντερς, ανάμεσα στις ταινίες «Η Αλίκη στις πόλεις» (1974) και Στο πέρασμα του χρόνου (1976), έργα που συνέβαλαν καθοριστικά στην καθιέρωσή του ως ενός από τους σημαντικότερους Ευρωπαίους δημιουργούς της μεταπολεμικής περιόδου.
Η πορεία δύο εμβληματικών μορφών του κινηματογράφου
Ο Βιμ Βέντερς είναι ένας από τους κορυφαίους σκηνοθέτες του παγκόσμιου κινηματογράφου. Στη μακρά καριέρα του υπέγραψε κινηματογραφικά διαμάντια όπως το «Παρίσι, Τέξας» (1984) και τα «Φτερά του έρωτα» (1987) και ντοκιμαντέρ οσκαρικής υφής, όπως τα «Buena Vista Social Club» (1999), «Πίνα Μπάους» (2011) και «Το αλάτι της γης» (2012).
Η Ναστάζια Κίνσκι στην βραβευμένη με Χρυσό Φοίνικα ταινία «Παρίσι, Τέξας».
Η Ναστάζια Κίνσκι, κόρη του ηθοποιού Κλάους Κίνσκι, θρυλικού για το ταλέντο του αλλά και για την κτηνώδη προσωπικότητά του, με βαριές καταγγελίες για σεξουαλική κακοποίηση να τον βαραίνουν μετά θάνατον από την πρωτότοκη κόρη του Πόλα, εξελίχθηκε σε μία από τις πιο αναγνωρίσιμες Ευρωπαίες σταρ της γενιάς της με διεθνή καριέρα και περισσότερες από 60 κινηματογραφικές ταινίες στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Αναλόγως προβληματικές, υπό το πρίσμα των σημερινών αντιλήψεων για την προστασία των ανηλίκων, θα μπορούσαν να θεωρηθούν και δύο ακόμη ταινίες στις οποίες εμφανίστηκε η Ναστάζια Κίνσκι σε πολύ νεαρή ηλικία: το «Μια Παρθένα για τον Διάβολο» («To the Devil a Daughter», 1976) και το «Μείνε Όπως Είσαι» («Stay As You Are», 1978) δίπλα στον Μαρτσέλο Μαστρογιάνι. Ειδικά η δεύτερη, με τη σχέση που αναπτύσσεται μεταξύ μιας ανήλικης και ενός ενήλικου άνδρα στον πυρήνα της αφήγησης, είναι βέβαιο ότι θα προκαλούσε σήμερα πολύ διαφορετικές αντιδράσεις από εκείνες της εποχής της. Η ίδια η Κίνσκι έχει επανειλημμένα μιλήσει για τον τρόπο με τον οποίο η κινηματογραφική βιομηχανία τη σεξουαλικοποίησε από πολύ μικρή ηλικία και για την έλλειψη προστασίας που βίωσε ως ανήλικη ηθοποιός.
Πέρα από την ταινία
Η υπόθεση Βέντερς – Κίνσκι είναι στο μικροσκόπιο σχετικά με τον τρόπο που η κινηματογραφική βιομηχανία και γενικώς η καλλιτεχνική παραγωγή οφείλει να διαχειρίζεται έργα που θεωρούνται πλέον προβληματικά ή μη αποδεκτά. Ο ίδιος ο Βέντερς τόνισε ότι το ζήτημα δεν αφορά μόνο τη συγκεκριμένη ταινία, αλλά και το πώς ο κινηματογραφικός κόσμος επανεξετάζει συνολικά το παρελθόν του μέσα από τις σύγχρονες αντιλήψεις για την προστασία των ανηλίκων, τη σεξουαλική συναίνεση και την ευθύνη των δημιουργών.
Για κάποιους, η απόφαση του Βέντερς να αποσυρθεί προσωρινά ένα έργο που θεωρείται καλλιτεχνικό ορόσημο συνιστά ένα πρωτοφανές προηγούμενο. Για άλλους, αποτελεί μια αναγκαία πράξη αναγνώρισης ενός τραύματος που παρέμενε ανοιχτό επί δεκαετίες. Σε κάθε περίπτωση, η αντιπαράθεση ανάμεσα στον Βέντερς και την Κίνσκι έχει μετατραπεί σε σημαντική αντιπαράθεση γύρω από τη σχέση τέχνης, ηθικής και ιστορικής μνήμης στον κινηματογράφο.
Με πληροφορίες από The Guardian, El Pais, Associated Press και Deutche Welle
