Δεκαοκτώ χρόνια μεσολάβησαν από την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας της Δημοκρατίας του Κοσόβου και τα προβλήματα στη σχέση του νεότερου βαλκανικού κράτους με τη Σερβία, παραμένουν ενεργά, πυροδοτώντας ανά περιόδους εστίες υψηλής έντασης ανάμεσα στα δύο έθνη. Πέντε χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξακολουθούν να μην αναγνωρίζουν το Κόσοβο (Ελλάδα, Ισπανία, Κύπρος, Ρουμανία, Σλοβακία).
Η κατάσταση περιπλέκεται από την εγχώρια πολιτική κρίση, αφού κυβέρνηση και αντιπολίτευση δεν κατέληξαν σε εκλογή Προέδρου εντός συνταγματικής προθεσμίας, οδηγώντας τη χώρα σε εκλογές την 7η Ιουνίου, τις τρίτες μέσα σε δεκαοκτώ μήνες.
Ο υπουργός Εξωτερικών του Κοσόβου, Γκλάου Κονφίτσα, μίλησε στο «Βήμα» για την ευρωπαϊκή προοπτική της χώρας, την κατάσταση στην οποία βρίσκονται οι σχέσεις Πρίστινας – Βελιγραδίου και τις προσδοκίες που υπάρχουν από την Ελλάδα.
To Κόσοβο οδεύει σε εκλογές, τις τρίτες μέσα σε διάστημα ενάμιση έτους. Τι απαντάτε σε όσους κάνουν λόγο για έλλειψη σταθερότητας και τι επιπτώσεις θα έχει το αποτέλεσμα της κάλπης στις μεταρρυθμίσεις και την εκλογική διαδικασία;
Αναμφίβολα, οι συχνοί και πρόωροι εκλογικοί κύκλοι έχουν τον δικό τους αντίκτυπο στη διακυβέρνηση γενικότερα και στη διαδικασία των μεταρρυθμίσεων ειδικότερα. Ωστόσο, σε αυτή την ανωμαλία, που για να είμαστε ειλικρινείς, επιβλήθηκε από την αντιπολίτευση, το Κόσοβο απέδειξε ότι είναι μια εδραιωμένη δημοκρατία, ικανή να απευθύνεται στον λαό κάθε φορά που τα κόμματα δεν καταφέρνουν να οικοδομήσουν συναίνεση.
Η συναίνεση είναι ασφαλώς σημαντική στην πολιτική, αλλά η βούληση του λαού είναι θεμελιώδης, αποτελεί βάση της δημοκρατίας. Το γεγονός ότι ένα μέρος των πολιτικών κομμάτων παραιτήθηκε από τη συναίνεση δεν σημαίνει ότι ο λαός θα παραιτηθεί από την ιδιότητά του ως κυρίαρχος. Στο τέλος, ο λαός θα δώσει την κατεύθυνση στην πολιτική. Αυτή είναι η δημοκρατία. Δεν μπορούμε να πούμε ότι οι συχνοί εκλογικοί κύκλοι στο Κόσοβο είχαν κάποια εξωτερική ή περιφερειακή επίδραση.
Το Κόσοβο, παρά το γεγονός αυτό, διατηρεί τακτικές σχέσεις γειτονίας. Η περίπτωση με τη Σερβία είναι συγκεκριμένη, επειδή πρόκειται για έναν γείτονα που δεν μας αναγνωρίζει, έχει εδαφικές βλέψεις έναντι του Κοσόβου και και έχει οργανώσει τρομοκρατική επίθεση εναντίον του Κοσόβου σε μια περίοδο που βρισκόμασταν σε διαπραγματεύσεις στις Βρυξέλλες, σε μια προσπάθεια να εξασφαλίσουμε την ομαλοποίηση των σχέσεων και την οικοδόμηση μιας βιώσιμης ειρήνης.
Σε ό,τι αφορά τον διάλογο Πρίστινας – Βελιγραδίου, καταγράφονται θετικά βήματα όπως ο Νόμος περί Αλλοδαπών. Είστε αισιόδοξος για τη συνέχιση τέτοιων πρωτοβουλιών; Και πώς αξιολογείτε τη συνεργασία του Βελιγραδίου έως τώρα;
Το Κόσοβο ανέκαθεν ήταν έτοιμο, μέσω του διαλόγου των Βρυξελλών, να ομαλοποιήσει τις διαγειτονικές σχέσεις με τη Σερβία. Εμείς συμμετείχαμε στις διαπραγματεύσεις και υπογράψαμε τη Συμφωνία Βρυξελλών/Οχρίδας, η Σερβία αρνήθηκε να υπογράψει και δήλωσε ότι αποδέχεται μόνο εκείνα τα μέρη που έκρινε ότι ήταν προς το συμφέρον της, αλλά όχι τη συμφωνία στο σύνολό της, η οποία ομαλοποιούσε τις σχέσεις επιτρέποντας μια de facto αμοιβαία αναγνώριση μεταξύ των δύο κρατών. Όμως, έτσι δεν μπορούν να γίνουν συμφωνίες ούτε βελτιώσεις των σχέσεων.
Εδώ πρέπει να προστεθεί ότι μόλις έξι μήνες μετά τη Συμφωνία των Βρυξελλών, το Κόσοβο δέχθηκε επίθεση στο Μπάνισκα από μια τρομοκρατική ομάδα οργανωμένη στη Σερβία με επικεφαλής τον Μίλαν Ραντόιτσιτς, τον οποίο η Σερβία προστατεύει και κρατά ελεύθερο. Το Κόσοβο ζητά ο Ραντόιτσιτς να παραδοθεί στα θεσμικά όργανα του Κοσόβου και να δικαστεί δίκαια. Αυτός είναι ένας όρος, χωρίς τον οποίο δύσκολα μπορεί να οικοδομηθεί η απαραίτητη εμπιστοσύνη για έναν επιτυχημένο και ουσιαστικό διάλογο. Πώς μπορούμε να έχουμε σχέσεις καλής γειτονίας όταν αυτός ο γείτονας κρατά ελεύθερο και προστατεύει έναν τρομοκράτη που μας έχει επιτεθεί παραβιάζοντας τη συνταγματική τάξη;
Η Ένωση Σερβικών Δήμων δεν έχει δει κάποια πρόοδο ως προς τη σύστασή της, παρά τις διεθνείς υποχρεώσεις που δεσμεύουν την Πρίστινα. Πώς ερμηνεύετε αυτή την καθυστέρηση και κατά πόσον η επίλυσή της συνιστά προτεραιότητα για εσάς;
Η Συμφωνία Βρυξελλών/Οχρίδας έχει απευθύνει και αυτό το ζήτημα. Η πλήρης εφαρμογή και σύμφωνα με τη σειρά αλληλουχίας που έχει καθορίσει η ΕΕ θα έδινε κατεύθυνση και στην ένωση. Το Κόσοβο έχει αποδεχθεί να προσφέρει υποστήριξη για μια αυτοδιαχείριση για τους Σέρβους του Κοσόβου στο πλαίσιο του ευρέος φάσματος δικαιωμάτων και αυτοδιοίκησης που προσφέρει το Σύνταγμα της Δημοκρατίας του Κοσόβου στους δήμους που κατοικούνται από τη σερβική μειονότητα. Πρέπει να ειπωθεί ότι οι Σέρβοι που κατοικούν στο βόρειο τμήμα του Κοσόβου είχαν στερηθεί την πλήρη αξιοποίηση των δικαιωμάτων και των ευκαιριών που τους προσφέρει το σύνταγμά μας. Οι παράνομες δομές της Σερβίας που λειτουργούσαν στο βόρειο Κόσοβο εργαλειοποίησαν τους Κοσοβάρους Σέρβους για τους πολιτικούς σκοπούς του Βελιγραδίου, εμποδίζοντας σκόπιμα την ένταξή τους στο πολιτικό και κοινωνικό σύστημα του Κοσόβου.
Όμως, τα πράγματα αλλάζουν. Το κράτος δικαίου σήμερα είναι παρόν σε κάθε γωνιά της επικράτειας του Κοσόβου, οι παράνομες δομές του Βελιγραδίου έχουν απομακρυνθεί από τη δράση των θεσμών ασφαλείας, τα σερβικά κόμματα επέστρεψαν στους δημοτικούς θεσμούς συμμετέχοντας στις τοπικές εκλογές του 2025, Σέρβοι πολίτες επιθυμούν όλο και περισσότερο να ενταχθούν στην αστυνομία του Κοσόβου. Επίσης, η Κυβέρνηση του Κοσόβου τώρα εργάζεται για την ένταξη στο το νομικό σύστημα του Κοσόβου των δομών εκπαίδευσης και υγείας που οργανώνονταν παράνομα στον βορρά. Κανένα εμπόδιο δεν έχει υπάρξει στην πραγματικότητα για τους Σέρβους ώστε να έχουν τα σχολεία και τα νοσοκομεία τους. Αυτό τους το εγγυάται το Σύνταγμα του Κοσόβου και το Πακέτο Αχτισάαρι, αλλά με την παρέμβαση της Σερβίας στους βόρειους δήμους μας δημιουργήθηκε εδώ και χρόνια μια περιττή παράνομη πραγματικότητα, η οποία τώρα φτάνει στο τέλος της.
Με ορίζοντα την ένταξη του Κοσόβου στην ΕΕ, ποια θα εντοπίζατε ως κύριο εμπόδιο στην ενσωμάτωσή σας στην Ένωση;
Φυσικά, η μη αναγνώριση ακόμα από τα πέντε κράτη της ΕΕ αποτελεί ένα κύριο εμπόδιο. Πρέπει να ειπωθεί ξεκάθαρα, είναι άδικο για το Κόσοβο να παραμένει όμηρος στη διαδικασία ένταξης εξαιτίας της ερμηνείας της κρατικής του υπόστασης σύμφωνα με τη σκοπιά του ατομικού συμφέροντος των αντίστοιχων μη αναγνωριζόντων κρατών. Το Κόσοβο είναι ήδη ένα πολιτικό γεγονός, μια αντικειμενική πραγματικότητα και, σύμφωνα με το Διεθνές Δικαστήριο Δικαιοσύνης, επίσης μια νόμιμη οντότητα βάσει του διεθνούς δικαίου.
Η ερμηνεία της ανεξαρτησίας του Κοσόβου από τη στενή σκοπιά των εσωτερικών ζητημάτων των κρατών ή των σχέσεων αυτών των κρατών με τη Σερβία, δεν είναι δίκαιη. Η ανεξαρτησία του Κοσόβου δεν απειλεί καθόλου αυτά τα κράτη, δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να αποτελέσει προηγούμενο για τα εσωτερικά τους ζητήματα, διότι πιστεύω ακράδαντα ότι κανένα από τα μη αναγνρίζοντα κράτη για τα οποία μιλάμε δεν βλέπει τον εαυτό του ως τη Σερβία, η οποία άσκησε απαρτχάιντ, βία και εθνοκάθαρση κατά των Αλβανών του Κοσόβου.
Σε αυτό το πλαίσιο, η μη αναγνώριση είναι ακατανόητη και εγκυμονεί κινδύνους, επειδή κρατά τη Σερβία με την ελπίδα ότι, λόγω της μη αναγνώρισης από αυτές τις χώρες, θα μπορέσει να αλλάξει αυτή την αμετάβλητη πραγματικότητα. Η ανεξαρτησία του Κοσόβου δεν ήταν μόνο δικαίωμα του λαού για ελευθερία και αυτοδιάθεση, όπως έκρινε και το ίδιο το Διεθνές Δικαστήριο Δικαιοσύνης ως το ανώτατο αρμόδιο όργανο για την ερμηνεία του διεθνούς δικαίου, αλλά έχει αποδειχθεί επίσης ο παράγοντας που έχει σταθεροποιήσει την περιοχή μας εδώ και δύο δεκαετίες. Επομένως, κάθε ελπίδα ότι αυτή η πραγματικότητα μπορεί να ανατραπεί θα ήταν εξίσου απατηλή όσο και επικίνδυνη. Το Κόσοβο έχει αποδειχθεί πιστός εταίρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είναι η πιο φιλοευρωπαϊκή χώρα στην περιοχή, έχει ακολουθήσει και συντονιστεί με κάθε εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας της ΕΕ, ειδικά σε αυτά τα χρόνια που η ευρωπαϊκή σταθερότητα απειλείται από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Υπάρχει η αίσθηση ότι Γαλλία και Γερμανία αποτελούν τις «ατμομηχανές» για την ευρωπαϊκή πορεία του Κοσόβου. Τι προσδοκίες έχετε από τις υπόλοιπες χώρες της ΕΕ, και την Ελλάδα ειδικότερα;
Η υποστήριξη της ευρωπαϊκής πορείας του Κοσόβου είναι προς το συμφέρον και της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τα Δυτικά Βαλκάνια είναι μέρος της Ευρώπης και δεν υπάρχει κανένα συμφέρον αυτή η περιοχή ή συγκεκριμένα κράτη της να απομονώνονται από την ευρωπαϊκή προοπτική. Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, η Ευρώπη χρειάζεται ενότητα και δεν πρέπει να επιτρέψει να υπάρχει στο εσωτερικό της χώρος για παρεμβάσεις ξένων δυνάμεων, οι οποίες είναι εχθρικές προς τις δυτικές αξίες και συμφέροντα.
Υπό αυτή την έννοια, ως το πιο δημοκρατικό και φιλοευρωπαϊκό κράτος στα Δυτικά Βαλκάνια, το Κόσοβο αναμένει υποστήριξη από κάθε κράτος της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των μη αναγνωριζόντων κρατών, στα οποία συγκαταλέγεται και η Ελλάδα. Ωστόσο, θέλω να ξεχωρίσω την Ελλάδα ως το πιο φιλικό κράτος ανάμεσα στους πέντε μη αναγνωρίζοντες, επειδή οι σχέσεις μας είναι όλο και καλύτερες και η συνεργασία μεταξύ μας αναπτύσσεται συνεχώς, κάτι που για εμάς είναι πολύ σημαντικό και το εκτιμούμε βαθύτατα. Η πρόσκληση, η συμμετοχή και η μεταχείρισή μας στο Φόρουμ των Δελφών πρόσφατα, αποτελεί απόδειξη αυτής της υποστηρικτικής στάσης της Ελλάδας.
Σχετικά με την πρόσφατη συμφωνία Δανίας και Κοσόβου για τη μεταφορά ξένων κρατουμένων σε τι στάδιο βρίσκεται; Είναι πρόθυμη η χώρα σας να βοηθήσει την ΕΕ στο μεταναστευτικό, δημιουργώντας κέντρα υποδοχής ή κόμβους επιστροφής;
Η συμφωνία με τη Δανία είναι συγκεκριμένη και πραγματοποιήθηκε ως διμερής συμφωνία στον απόηχο της ενίσχυσης της πολύπλευρης συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών μας. Το γεγονός ότι ένα κράτος-μέλος της ΕΕ εμπιστεύεται τα σωφρονιστικά ιδρύματα του συστήματος δικαιοσύνης και ασφάλειας της Δημοκρατίας του Κοσόβου, αποτελεί ένδειξη ότι το Κόσοβο είναι ένα σοβαρό κράτος, το οποίο έχει οικοδομηθεί και ισχυροποιείται πάνω στη βάση των προτύπων ενός ευρωπαϊκού κράτους.
Η συμμετοχή σε ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό σχέδιο για την αντιμετώπιση του φαινομένου της μετανάστευσης είναι ένα ζήτημα στο οποίο το Κόσοβο θα μπορούσε να συνεισφέρει στο πλευρό των μελών της ΕΕ και των περιφερειακών εταίρων, αλλά αυτό είναι ένα θέμα που εναπόκειται στην ΕΕ εάν θα το δρομολογήσει.
