Μελετώντας τον καπιταλισμό

Είτε ευθύνεται γι’ αυτό η παγκοσμιοποίηση είτε η οικονομική κρίση η μελέτη του καπιταλισμού έχει επανακάμψει ύστερα από είκοσι χρόνια μερικής έκλειψης.

Μελετώντας τον καπιταλισμό | tovima.gr
Είτε ευθύνεται γι’ αυτό η παγκοσμιοποίηση είτε η οικονομική κρίση η μελέτη του καπιταλισμού έχει επανακάμψει ύστερα από είκοσι χρόνια μερικής έκλειψης. Η Μάρθα Χάουελ, καθηγήτρια Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια, γράφοντας πρόσφατα στο «New York Review of Books» επεσήμανε ότι «οι πιέσεις του καπιταλιστικού συστήματος που απομακρύνεται από τις μορφές που έλαβε ήδη από την εποχή της πρώιμης νεότερης Ευρώπης» όχι μόνο στέλνουν τη βιβλιογραφία φοιτητών Ιστορίας και οικονομικών επιστημών πίσω στον Ανταμ Σμιθ, στον Καρλ Μαρξ, στον Ντέιβιντ Ρικάρντο, στον Γιόζεφ Σούμπετερ και στον Φρίντριχ Χάγεκ αλλά και το ευρύ κοινό σε κείμενα όπως «Το κεφάλαιο στον 21ο αιώνα» (εκδ. Πόλις) του Τομά Πικετί. Η τελευταία εξέλιξη δηλώνει για τη Χάουελ ότι «πλέον εμφανίζεται αναγκαίο να αποκαλύψουμε πώς το σύστημα που αποκαλούμε καπιταλισμό εμφανίστηκε, να δείξουμε τη λογική του και την ισχύ του, τόσο τη θετική όσο και την αρνητική». Το παράδειγμα που επιλέγει για τη διασπορά παρόμοιων εννοιολογικών κατηγοριών στον μέσο αναγνώστη είναι το βιβλίο του γερμανού συγγραφέα Γκέοργκ Στάινμετς «The Richest Man who Ever Lived» (εκδ. Simon and Schuster), μια βιογραφία του πολυπράγμονα γερμανού τραπεζίτη του 15ου αιώνα Γιάκομπ Φούγκερ (1459-1525).
Ο Φούγκερ αναλογικά υπήρξε ο πλουσιότερος ιδιώτης που έζησε ποτέ, αναλογικά πλουσιότερος από τους Ρότσιλντ ή τους Ροκφέλερ στο απόγειό τους, υπογραμμίζει η Χάουελ. Η χρησιμότητα του βιβλίου όμως έγκειται περισσότερο για εκείνη στη διασύνδεση εμπορίου, χρήματος, επενδύσεων και εξουσίας. Ο καπιταλισμός του Φούγκερ δεν είναι εκείνος του Καρλ Μαρξ ούτε η δική μας σύγχρονη εκδοχή, είναι ο «εμπορικός καπιταλισμός» τον κόσμο του οποίου ο Φερνάν Μπροντέλ περιγράφει γοητευτικά στα «Παιχνίδια της συναλλαγής» (εκδ. Αγροτικής Τράπεζας της Ελλάδος), δεύτερο τόμο του μνημειώδους έργου του «Υλικός πολιτισμός, οικονομία και καπιταλισμός, 15ος-18ος αιώνας». Στο πλαίσιο αυτού του κόσμου ο Φούγκερ δανείζει χρήματα, εμπορεύεται προϊόντα, επενδύει σε δικαιώματα ορυχείων, χρηματοδοτεί τους ηγεμόνες της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, αγοράζει επιρροή. Σε αντάλλαγμα οι ισχυροί τον προστατεύουν από τους εχθρούς του, του χορηγούν τίτλους, τον εντάσσουν σε ένα σύστημα συναλλαγής κράτους και ιδιώτη.
Για τη Χάουελ το κέρδος του αναγνώστη είναι διττό. Από τη μια πλευρά, αντιλαμβάνεται τις αρχές ενός πρώιμου καπιταλισμού, στηριγμένου στη συσσώρευση, στην κερδοσκοπία, στο υψηλό ρίσκο. Από την άλλη, διαπιστώνει τον διαχρονικό άρρηκτο δεσμό εμπορίου και κρατικής εξουσίας: στην οικονομία της αγοράς ο έμπορος προσπορίζει στο κράτος εισοδήματα – και το κράτος κοιτά αλλού όταν πρέπει.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Γνώμες
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk