Αποστολή στη Νέα Υόρκη

Το Δίον στο Μανχάταν

Το Δίον είναι μια δυνατή ιστορία. Και ο Δημήτρης Παντερμαλής δημιούργησε στο Μανχάταν, μέσα στον ανακαινισμένο εκθεσιακό χώρο του Ωνάσειου Πολιτιστικού Κέντρου της Νέας Υόρκης, στην 5η Λεωφόρο,

Το Δίον είναι μια δυνατή ιστορία. Και ο Δημήτρης Παντερμαλής δημιούργησε στο Μανχάταν, μέσα στον ανακαινισμένο εκθεσιακό χώρο του Ωνάσειου Πολιτιστικού Κέντρου της Νέας Υόρκης, στην 5η Λεωφόρο, μια δυνατή έκθεση-αφήγηση για τους «Θεούς και τους Θνητούς στον Ολυμπο» («Gods and Mortals at Olympus, Ancient Dion, City of Zeus» είναι ο πρωτότυπος αγγλικός τίτλος της έκθεσης). Μέσα από 90 εκθέματα, πολύ μεγάλου θεματικού πλούτου, που παρουσιάζονται για πρώτη φορά στην Αμερική, ο Παντερμαλής δημιουργεί μια συνολική ιστορία για το Δίον, η οποία στηρίζεται όμως στις λεπτομέρειες. Κάθε έκθεμα έχει να πει μια ιστορία. Σε ποιον ανήκουν αυτά τα αποτυπώματα; Πώς λειτουργούσε αυτή η διόπτρα για τις ιατρικές κολποσκοπήσεις της εποχής; Τι έβαζαν πάνω σ’ αυτά τα ψηλά μαρμάρινα τραπέζια; Και τι ερωτική ιστορία να κρύβεται πίσω απ’ αυτή τη χειραψία ανάμεσα σε μια γυναίκα αφιερωμένη στις μούσες και σ’ έναν ταβουλάριο; Η αφηγηματική ποιότητα της έκθεσης ενισχύεται με το βίντεο του Κώστα Αρβανιτάκη, όπου κυριαρχεί το φυσικό περιβάλλον μέσα στο οποίο είναι ενταγμένος ο αρχαιολογικός χώρος του Δίου, στους πρόποδες του Ολύμπου, αλλά και με την ηχητική εγκατάσταση του Κώστα Ιωαννίδη. Πρόκειται για ένα ηχητικό τοπίο, με κελαηδίσματα πουλιών και νερά που τρέχουν, δίνοντας σε όλη την έκθεση μια αισθητηριακή διάσταση. Χρησιμοποιώντας έναν όρο της σύγχρονης επικοινωνίας θα έλεγα ότι οι «Θεοί και οι Θνητοί» είναι μια immersive exhibition.
Ο Παντερμαλής ξεναγεί τους καλεσμένους (ανάμεσα στους οποίους και ο υπουργός Πολιτισμού Αριστείδης Μπαλτάς και ο πρόεδρος του Ιδρύματος Ωνάση Αντώνης Παπαδημητρίου) στα ανεπίσημα εγκαίνια της έκθεσης, την Τρίτη 22 Μαρτίου. Είναι πρωί μιας εργάσιμης και εργώδους μέρας στο κέντρο του Μανχάταν και η ξενάγηση αυτή έχει τη δύναμη της μεταφοράς. Μέσα απ’ αυτά τα εκθέματα και τις ιστορίες που τα συνοδεύουν ο μακρινός κόσμος του Δίου μοιάζει να μας αφορά. Η σχέση του Παντερμαλή με τον Δίον είναι ουσιαστικά σχέση ζωής. Εφτασε εκεί το 1970, πριν από 46 χρόνια, για να επιβλέψει την ανασκαφή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Τρία χρόνια αργότερα, μετά τη συνταξιοδότηση του καθηγητή Γιώργου Μπακαλάκη, ανέλαβε τη διεύθυνση της ανασκαφής. Τότε το Δίον δεν υπήρχε στον αρχαιολογικό χάρτη. Οι συστηματικές ανασκαφές που ακολούθησαν έφεραν στην επιφάνεια τα ιερά, που βρίσκονταν έξω από τα τείχη της πόλης, αλλά κι ένα σημαντικό μέρος της ίδιας της πόλης. Τα νερά που πλημμυρίζουν διαρκώς την περιοχή, λόγω των πηγών που τροφοδοτούνται από τα ρυάκια του Ολύμπου, δυσκόλευαν την ανασκαφή αλλά ταυτόχρονα ήταν και η ευλογία της. Χάρη στο νερό, τα ευρήματα, για παράδειγμα, από τις ανασκαφές στο ιερό της Ισιδος ήταν ανέπαφα. Και χάρη στις προσχώσεις, αγάλματα ήταν ακόμη στις βάσεις τους. Στον κατάλογο της έκθεσης, στην πολύ ενδιαφέρουσα εισαγωγή του με τον προσωπικό τόνο, ο αρχαιολόγος και διευθυντής του Μουσείου της Ακρόπολης αναφέρεται στα πρόσωπα που συνδέονται με το Δίον. Οχι μόνο οι μακεδόνες ηγεμόνες και βασιλείς, ο Κάσσανδρος, ο Αντίγονος και ο Φίλιππος Ε’, αλλά και καθημερινοί άνθρωποι, ο Σώσανδρος γιος του Απολλώνιου, η Αριστοτίμα κόρη του Σώσου, η Εύκλεια κόρη του Αγήσανδρου.
Ανθρωποκεντρισμός

Ο ανθρωποκεντρισμός είναι ένα ακόμη χαρακτηριστικό στοιχείο της έκθεσης. Φυσικά υπάρχουν οι θεοί – ο Δίας στις δύο εκδοχές του, ως έλληνας Ολύμπιος και ως ρωμαίος Υψιστος, η Δήμητρα, η Αρτεμις και η Ισις -, αλλά υπάρχουν και οι θνητοί. Ονόματα αλλά και πρόσωπα. Το όνομα της Ιγνατίας Ερεννίας και το ωραίο κεφάλι του Ερεννιανού, σε μια ερμαϊκή στήλη του ύστερου 2ου αιώνα μ.Χ. Ανάμεσα στους θνητούς και τέσσερις φιλόσοφοι που τα αγάλματά τους ήταν τοποθετημένα έξω από την αίθουσα συμποσίων μιας ιδιωτικής βίλας, που την ονομάζουν «βίλα του Διονύσου». Κοιτάζω τους τέσσερις φιλοσόφους τοποθετημένους σε ελαφρύ ημικύκλιο. Ο πρώτος είναι αυτός που πολιορκεί την ιστορία μας. Πλούσιος χιτώνας, κοντά μανίκια, θρόνος που στηρίζεται σε πόδια λιονταριού και στα χέρια ένας μισάνοιχτος πάπυρος. Σαν ο φιλόσοφος να διάβαζε και ξαφνικά κάτι να διέκοψε την ανάγνωσή του.
Το κεντρικό έκθεμα είναι το μεγάλο ψηφιδωτό που εικονίζει τον θρίαμβο του Διονύσου και το οποίο βρισκόταν στην αίθουσα συμποσίων της «βίλας του Διονύσου». Πρόκειται για ένα εντυπωσιακό έργο διαστάσεων 1,5 Χ 2 μέτρα που παρουσιάζεται για πρώτη φορά, αφού η συντήρησή του και η αποκατάστασή του μόλις ολοκληρώθηκαν με την οικονομική αρωγή του Ιδρύματος Ωνάση. Στο ψηφιδωτό, ο Διόνυσος που, έχοντας κυνηγηθεί από τον βασιλιά Λυκούργο της Θράκης, σώζεται βουτώντας στη θάλασσα και επιστρέφει θριαμβευτής πάνω σε άρμα που αναδύεται από τα νερά. Το ψηφιδωτό αυτό πλαισιώνεται από τρία άλλα ψηφιδωτά με θεατρικές μάσκες που βασίζονται στην παράδοση της παντομίμας. Μέσα στον χώρο της έκθεσης, τα ψηφιδωτά και τα αγάλματα των φιλοσόφων που είναι τοποθετημένα απέναντί τους βοηθούν τον σύγχρονο επισκέπτη να φανταστεί και να ανασυνθέσει αυτή τη βίλα, τον πλούτο και τη ζωή της.
Ο κατάλογος

Η έκθεση συνοδεύεται από κατάλογο που ξεχωρίζει για τη διεπιστημονικότητά του. Οχι μόνο αρχαιολογικά κείμενα (Παντερμαλής, Σεμέλη Πινγκιάτογλου από το Αριστοτέλειο, Σοφία Κρεμμύδη από το Ιδρυμα Ερευνών, Αγγελος Χανιώτης από το Πρίνστον) αλλά και ανθρωπολογικά και θρησκειολογικά (Richard Martin από το Πανεπιστήμιο Στάνφορντ και Fritz Graf από το Κρατικό Πανεπιστήμιο του Οχάιο), γεωλογικά και περιβαλλοντικά (από τις Κατερίνα Μπόλη και Μαρία Κατσακιώρη του Μουσείου Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας). Η σύγχρονη τέχνη πλαισιώνει την έκθεση. Εκτός από τα ηχητικά τοπία του Κώστα Ιωαννίδη στο φουαγέ του Ολύμπικ Τάουερ, όπου βρίσκεται το Ωνάσειο Πολιτιστικό Κέντρο, μια βίντεο εγκατάσταση της Μαρίας Ζερβού συνδυάζει την ανάβαση στον Ολυμπο με την ποίηση. Το immersive στοιχείο της έκθεσης ενισχύεται από το βιντεογκέιμ «Secrets of the Past – Excavating the City of Zeus» που έφτιαξε η ελληνική ομάδα λογισμικού Culturplay (Λήδα Μαντζουράνη και Αλεξ Γιαννακίδης), που διατίθεται στο Apple App Store.

πότε & πού:

Η έκθεση διοργανώνεται από το θυγατρικό ίδρυμα Ωνάση στις ΗΠΑ, την Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Δίου, σε συνεργασία με το υπουργείο Πολιτισμού – Εφορεία Αρχαιοτήτων Πιερίας

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Πολιτισμός
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk