Οι Πολωνοί γυρίζουν την πλάτη στο ευρώ

Ας υποθέσουμε ότι ζούμε στην Πολωνία. Βλέπουμε στα ανατολικά μας την επιθετική Ρωσία του Βλαντίμιρ Πούτιν και αίμα να χύνεται στην Ουκρανία. Αλλά εμείς είμαστε μέλη του ΝΑΤΟ από το 1999, της ΕΕ από το 2004, και φοβόμαστε λιγότερο την «αρκούδα». Στον Νότο μας είναι η Σλοβακία, που έχει το ευρώ. Και τιμές σε γάλα, ψωμί, αβγά, φρούτα και λαχανικά 50% πιο ακριβές από τις δικές μας. Στα δυτικά μας είναι η ευρωζώνη της κρίσης χρέους, με ανηλεή λιτότητα και μνημόνια σε τέσσερα κράτη. Θα τρέχαμε να μπούμε στο κοινό νόμισμα; Ή θα λέγαμε «άσε, θα δούμε σε 5-10 χρόνια»;

Κάπως έτσι σκέφτονται οι περισσότεροι Πολωνοί. Σε όλες τις δημοσκοπήσεις το 60%-75% δεν θέλουν να εγκαταλείψουν το ζλότι. Χάρη στην υποτίμηση του εθνικού νομίσματος η έκτη μεγαλύτερη οικονομία στην ΕΕ κατάφερε έναν άθλο: ήταν η μοναδική που δεν έπεσε σε ύφεση μετά το κραχ του 2008. Το οικονομικό success story βασίζεται σε νούμερα. Ανάπτυξη 1,7% έναντι 0,5% στο σύνολο της ευρωζώνης. Χρέος στο 50% του ΑΕΠ, έλλειμμα μόλις 3,2%. Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ ξεπέρασε τα 24.000 ευρώ, επίπεδο υψηλότερο, κατά τους ιστορικούς, από το μακρινό 1.600 μ.Χ., τη «χρυσή εποχή», όταν η χώρα απλωνόταν από τη Βαλτική ως τον Εύξεινο Πόντο. Οι εξαγωγές, κυρίως προς τη Γερμανία, αυξήθηκαν 25 φορές από το 1990 και έφτασαν τα 250 δισ. ευρώ το 2014.

Αλλά ακόμη και έτσι οι Πολωνοί έχουν πολύ λιγότερα λεφτά στην τσέπη, με αγοραστική δύναμη 50% μικρότερη από της Ισπανίας. Μέσος μισθός; 650 ευρώ. Ο κατώτατος αυξήθηκε πρόσφατα σε 400 ευρώ τον μήνα.

Βόμβα στα θεμέλια κοινωνίας και οικονομίας είναι το δημογραφικό. Ο πληθυσμός μειώνεται και γερνάει. Από 38,5 εκατ. σήμερα θα έχει πέσει στα 34 το 2050. Τότε το ένα τρίτο της χώρας θα είναι άνω των 65 ετών. Ποιος θα δουλεύει; Πόσω μάλλον που ήδη, με ανεργία στο 11%, το 25% των νέων ψάχνει δουλειά και καλύτερη ζωή μεταναστεύοντας ιδίως στη Γερμανία και στη Βρετανία.

Λαός βαθιά ευρωπαϊκός και πολύ πολιτισμένος, οι Πολωνοί είναι συντηρητικοί, ευσεβείς ρωμαιοκαθολικοί. Ετριξαν τα δόντια στην ΕΣΣΔ πριν από την κατάρρευση του 1989. Με τον αντικομμουνιστικό αγώνα της «Αλληλεγγύης» του Λεχ Βαλέσα, του πρώτου συνδικάτου που δεν ελεγχόταν από ΚΚ στις χώρες του Συμφώνου της Βαρσοβίας. Το 1980 η «Αλληλεγγύη» είχε 9,5 εκατ. μέλη, το 1/3 των εργαζομένων της Πολωνίας.

Στη δεκαετία του 1990 ήταν η χώρα που θεωρείται πως έκανε την πιο επιτυχημένη μετάβαση προς τον καπιταλισμό. Το δόγμα του σοκ του ΔΝΤ ήταν σαρωτικό: επέβαλε την ιδιωτικοποίηση ολόκληρου του τομέα των ορυχείων, των ναυπηγείων και κρατικών εργοστασίων. Ταυτόχρονα, με τη φιλελευθεροποίηση της οικονομίας αυξήθηκαν η ανταγωνιστικότητα και η κοινωνική ανισότητα. Σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα, το εισοδηματικά κατώτερο 20% του πληθυσμού ζει στα όρια της φτώχειας.

Ολο και πιο δεξιά, χωρίς αριστερή πρόταση

Αλλη πολωνική ιδιαιτερότητα είναι η απουσία αριστερής εναλλακτικής στις κάλπες. Τα μεγαλύτερα κόμματα ξεπήδησαν από την «Αλληλεγγύη» και οι υπόλοιποι, απομεινάρια του κομμουνιστικού κόμματος, δεν έχουν καμία εκλογική επιτυχία. Το έδειξαν πάλι οι προεδρικές εκλογές πριν από λίγες ημέρες. Με κεντροδεξιά κυβέρνηση οι Πολωνοί ψήφισαν έναν πιο σκληρό δεξιό. Ο 43χρονος Αντρε Ντούντα είναι εθνικολαϊκιστής και ευρωσκεπτικιστής. Μαζί με το Κόμμα Νόμου και Δικαιοσύνης κέρδισε πλατιά λαϊκά στρώματα που έχουν μείνει στο περιθώριο του «οικονομικού θαύματος» και τους νέους που θέλουν αλλαγή. Αν και τοποθετείται σαφώς υπέρ της ελεύθερης αγοράς, ο Ντούντα έχει θέσεις υπέρ του κρατικού παρεμβατισμού. Δεν θέλει άλλες ιδιωτικοποιήσεις σε επιχειρήσεις στρατηγικής σημασίας ούτε μείωση κοινωνικών δαπανών. Υπόσχεται κρατική εγγύηση για τα στεγαστικά δάνεια και βελτίωση του Εθνικού Συστήματος Υγείας. Δεσμεύθηκε για κατάργηση του ορίου συνταξιοδότησης, που είναι στα 67 χρόνια, και αύξηση του αφορολογήτου.

Και μίλησε για «πολωνοποίηση» του κερδοφόρου τραπεζικού τομέα, που ανήκει σχεδόν εξ ολοκλήρου σε ξένη ιδιοκτησία. Τώρα όλοι περιμένουν να δουν αν θα ολοκληρωθεί η «εθνικιστική στροφή» της Πολωνίας στις βουλευτικές εκλογές του Οκτωβρίου.

«Ως προς την ουσία της υπόθεσης οι επικριτές λένε ότι η πολωνική οικονομία έχει ενσωματωθεί σε μεγάλο βαθμό στη γερμανική και ήδη απολαμβάνει de facto τα οφέλη της ευρωζώνης, διατηρώντας παράλληλα το ζλότι, κάτι που της επιτρέπει να αμβλύνει τις χειρότερες επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης. Οι οπαδοί της ένταξης τονίζουν ότι το τίμημα του να απολαμβάνεις το καλύτερο και των δύο κόσμων μπορεί να γίνει βαρύ: αν σε μια μελλοντική κρίση πληγεί πιο σοβαρά η οικονομία της Γερμανίας, οι Πολωνοί θα είναι τα πρώτα θύματα, ενώ η χώρα δεν θα ασκεί καμία επιρροή στις μακροοικονομικές αποφάσεις της ευρωζώνης» καταλήγει ο συνομιλητής μας.