Ανοιξη ή φθινόπωρο;

ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ κάποια προσπάθεια για να ξαναφέρει κανείς στη σκέψη του τα γεγονότα της «Ανοιξης της Πράγας» και τις προσωπικότητες των πρωταγωνιστών της. Μοιάζουν σήμερα όλοι τους τόσο απόμακροι: ο Ντούμπτσεκ ο οραματιστής, ο δρ Χούζακ (ελληνιστί, δρ Πάπιας!), ο νεοσταλινικός γραφειοκράτης, ο Λεονίντ Μπρέζνιεφ, ο σοβιετικός κυρίαρχος, ο Γιαν Πάλατς, ο αυτοπυρπολημένος φοιτητής. Αραγε απ΄ όλα αυτά τα ονόματα αναγνωρίζει κανένα ο σημερινός νέος των σαράντα χρόνων, αυτός που γεννήθηκε …

Ανοιξη  ή φθινόπωρο; | tovima.gr

ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ κάποια προσπάθεια για να ξαναφέρει κανείς στη σκέψη του τα γεγονότα της «Ανοιξης της Πράγας» και τις προσωπικότητες των πρωταγωνιστών της. Μοιάζουν σήμερα όλοι τους τόσο απόμακροι: ο Ντούμπτσεκ ο οραματιστής, ο δρ Χούζακ (ελληνιστί, δρ Πάπιας!), ο νεοσταλινικός γραφειοκράτης, ο Λεονίντ Μπρέζνιεφ, ο σοβιετικός κυρίαρχος, ο Γιαν Πάλατς, ο αυτοπυρπολημένος φοιτητής. Αραγε απ΄ όλα αυτά τα ονόματα αναγνωρίζει κανένα ο σημερινός νέος των σαράντα χρόνων, αυτός που γεννήθηκε το μοιραίο για τον κομμουνισμό χρόνο, το 1968;

Η αλήθεια είναι ότι για μας, τους Ελληνες και όχι μόνο τους κομμουνιστές, κάποια δυσκολία στην ορθή αντιμετώπιση εκείνων των γεγονότων υπήρχε και τότε, όταν διαδραματίζονταν. Στην πατρίδα μας είχαμε να κάνουμε με την πρόσφατα εγκατεστημένη στην Αθήνα «Ελλάδα των Ελλήνων Χριστιανών» και το τι γινόταν στην Πράγα των Τσέχων Κομμουνιστών έπαιρνε κάπως δεύτερη θέση στις αγωνίες μας. Ορισμένοι- ασφαλώς όχι, κατά κανέναν τρόπο όχι η πλειοψηφία- χάρηκαν για την εισβολή των σοβιετικών τανκς. «Μία σας και μία μας, δικτατορία εσείς στην Ελλάδα, δικτατορία και εμείς στην Τσεχοσλοβακία». Οι πολλοί το είδαν αλλιώς: γι΄ αυτούς η διεκδίκηση της δημοκρατίας στην Ελλάδα αποκτούσε με τη σοβιετική εισβολή μια πρόσθετη διάσταση. Ο αγώνας τους για την πολιτική ελευθερία δεν αφορούσε μόνο την αντιμετώπιση των αμερικανοκίνητων τανκς του Παττακού, αφορούσε και τα σοβιετικά τανκς του Μπρέζνιεφ. Θα ήταν λογικά και ηθικά αδιανόητο να αγωνιζόμαστε για την αποκατάσταση της δημοκρατίας στην Ελλάδα αλλά να αγνοούμε, ακόμη χειρότερα να διαστρεβλώνουμε, το φαινόμενο της συντριβής της δημοκρατίας μέσα στην καρδιά της Ευρώπης, και μάλιστα από τους ίδιους τους θεματοφύλακες των δικαιωμάτων της εργατιάς- γιατί και στην εργατιά ανήκει το δικαίωμα του συνέρχεσθαι, του συνεταιρίζεσθαι, η ελευθερία του λόγου, του Τύπου, της ανεξάρτητης πολιτικής δράσης.

Αλλωστε το πρόγραμμα του τσέχου μεταρρυθμιστή κομμουνιστή Αλεξάντρ Ντούμπτσεκ στην ανάγκη να συμπληρωθεί το κομμουνιστικό καθεστώς της εποχής του με τέτοιου είδους ελευθερίες απέβλεπε. Ζητούσε έναν «σοσιαλισμό με ανθρώπινο πρόσωπο», δεν επιδίωκε την κατάργηση του Ο κ. Γιώργος Κατηφόρης είναι πρώην ευρωβουλευτής του ΠαΣοΚ.

κομμουνισμού, ώστε να πρέπει να πέσει στο κεφάλι του, με όλη της τη δύναμη, η σπάθα της διαφύλαξης των επαναστατικών κατακτήσεων του παγκόσμιου προλεταριάτου. Αν του είχαν επιτρέψει να προχωρήσει τότε, ποιο θα ήταν το αποτέλεσμα; Αυτό δεν είναι δυνατόν να το ξέρουμε, δεν μπορούμε να ξαναγράψουμε την ιστορία. Μπορούμε όμως να πιθανολογήσουμε ότι το πρόγραμμα Ντούμπτσεκ δεν θα είχε πολύ διαφορετική τύχη από το παρόμοιο πρόγραμμα της «περεστρόικα» του Γκορμπατσόφ, δεκαεννέα χρόνια αργότερα μέσα στην ίδια την καρδιά της Σοβιετικής Ενωσης.

Μπορούμε όμως να υποθέσουμε και κάτι άλλο: ότι το 1968 ήταν ακόμη ανοιχτή η ευκαιρία για μια ανασύνταξη των κομμουνιστικών δυνάμεων πάνω σε δημοκρατική βάση. Οτι η πλειονότητα του τσεχικού λαού θα συσπειρωνόταν γύρω από το μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα του Ντούμπτσεκ χωρίς να απαιτήσει την πλήρη ανατροπή του συστήματος. Οτι ένα τέτοιο παράδειγμα θα το υιοθετούσαν οι λαοί και στις υπόλοιπες ανατολικοευρωπαϊκές σοσιαλιστικές τότε χώρες και τελικά και στην ίδια τη Σοβιετική Ενωση. Στον πολιτικό τομέα και στον τομέα των ατομικών ελευθεριών θα είχε πραγματοποιηθεί αναμφισβήτητη πρόοδος. Στον οικονομικό τομέα η πρόοδος δεν θα μπορούσε να μη συνοδεύεται από σημαντικές παραχωρήσεις προς την οικονομία της αγοράς, προς τον ίδιο τον καπιταλισμό. Ολόκληρο το κομμουνιστικό στρατόπεδο θα υποχωρούσε- αν αυτό αποτελεί υποχώρηση- στις οικονομικές θέσεις της Νέας Οικονομικής Πολιτικής του Λένιν του 1923.

Δημοκρατία και ΝΕΠ δεν θα ήταν ίσως ένας τόσο κακός συνδυασμός. Θα είχε αποσοβήσει το χάος των χρόνων του Γέλτσιν, τη διάλυση ίσως της Σοβιετικής Ενωσης και οπωσδήποτε την καταρράκωση της κομμουνιστικής ιδεολογίας. Ο αντίκτυπος πάνω στο σοσιαλδημοκρατικό κίνημα της Ευρώπης θα ήταν θετικός ενώ ο κόσμος ολόκληρος θα είχε γλιτώσει το παραλήρημα του νεοφιλελευθερισμού, την επιθετικότητα του νεοσυντηρητισμού, τις ηλιθιότητες περί «τέλους της Ιστορίας» του Φουκουγιάμα.

Ισως θα μπορούσε να είχαν γίνει αυτά, ίσως όχι. Μπορεί το 1968 να ήταν ήδη πολύ αργά για μια πετυχημένη «περεστρόικα» του κομμουνισμού. Το 1991 η αποτυχία απλώς επιβεβαιώθηκε. Για τους ίδιους τους υπερασπιστές του δεν είχε πια νόημα να κρατηθεί το οχυρό, ούτε με τα τανκς. «Ναι, με την καταπίεση που εφαρμόζετε θα κρατηθεί το οχυρό» λέει στον ανακριτή του, στο «Μηδέν και το Απειρο», ο ήρωας του Κέστλερ, ο Ρουμπασόφ. «Θα κρατηθεί το οχυρό, αλλά θα έχει γεμίσει ολόκληρο μέσα τσιμέντο». Για τον άνθρωπο δεν θα έχει απομείνει κανένας χώρος. Τελικά ο αδιάλλακτος λενινισμός εκεί οδήγησε, στο αδύνατο δημιουργίας ενός «σοσιαλισμού με ανθρώπινο πρόσωπο».

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Κόσμος
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk