Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Η Ντέμπορα Χέι πιστεύει ότι ο χορός που βλέπει γύρω της είναι στατικός, με την έννοια ότι εκτελείται υπό συγκεκριμένες οδηγίες που προσπαθούν να αναπαραγάγουν τις κινήσεις της χορογραφίας.
Αυτή δεν είναι η δική της περίπτωση: «Προσπαθώ να κρατήσω τον χορό ζωντανό. Κάθε φορά που ερμηνεύω ένα έργο, το ξαναεπισκέπτομαι· δεν το αναπαράγω απλώς». Εχοντας ζήσει τον Τζον Κέιτζ να λέει «η μόνη αληθινή, ειρηνική επανάσταση είναι μέσα από την τέχνη», έχοντας αναμετρηθεί με τις χορεύτριες του Μερς Κάνινγκχαμ, Κάρολιν Μπράουν και Βαϊόλα Φάρμπερ, και βγαίνοντας χαμένη, κατά τη δική της ομολογία, ανακαλύπτοντας το τάι τσι και, σε ένα μικρό διάλειμμα συντονισμού με το κλίμα των ψυχεδελικών 60s, τις ψυχοτρόπες ουσίες, η αμερικανίδα χορογράφος οδηγήθηκε σιγά-σιγά στο ίδιο της το «κυτταρικό σώμα» και αναζήτησε τις δυνατότητες και τις προεκτάσεις του.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον εντάσσεται και η εμπειρία της από το Judson Dance Theater, τη συλλογικότητα της Νέας Υόρκης των αρχών της δεκαετίας του 1960, όπου ο Τζον Κέιτζ και ο Κάνινγκχαμ επηρέασαν καθοριστικά τη ριζική αναθεώρηση του σύγχρονου χορού. Εκεί η χορογραφία απομακρύνθηκε από την αυστηρή τεχνική και την προκαθορισμένη μορφή και άρχισε να αντιμετωπίζει το σώμα, την καθημερινή κίνηση και την αντίληψη ως πεδίο πειραματισμού, με έμφαση στην τυχαιότητα, την παρουσία και τη διαδικασία αντί για το τελικό «έργο».
Το ελληνικό κοινό θα έχει την ευκαιρία να γνωρίσει το έργο της μέσα από δύο παραστάσεις που παρουσιάζονται για πρώτη φορά στην Ελλάδα. Το «σημείο Deborah Hay» προέκυψε έπειτα από πρόταση της ερευνήτριας χορού και χορεύτριας Μυρτώς Κατσίκη προς τον καλλιτεχνικό διευθυντή του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου Μιχαήλ Μαρμαρινό, ως μια διευρυμένη πρόσκληση που περιλαμβάνει και ένα masterclass για επαγγελματίες και νέους χορευτές, καθώς και μια lecture performance από τον χορευτή και χορογράφο Λοράν Πισό και τη Μυρτώ Κατσίκη πριν από την παράσταση.
Η δράση θα πραγματοποιηθεί μέσα στην εγκατάσταση «No Time to Fly Documentation Center», που έχει δημιουργήσει ο Πισό και λειτουργεί ως ένας χώρος γνωριμίας με το αρχειακό υλικό, τα κείμενα και τις ιδέες που συνδέονται με το έργο της χορογράφου. Παράλληλα, η ελληνική έκδοση του βιβλίου «Χρήση ουρανού. Ενας χορός», σε μετάφραση και εισαγωγή της Μυρτώς Κατσίκη, φέρνει στο ελληνικό κοινό ένα σημαντικό κείμενο που φωτίζει τη σύγχρονη καλλιτεχνική της δημιουργία.
Οι Τζανίν Ντέρνινγκ και Ρος Γουόρμπι στο «As Holy Sites Go», μια διασκευή της παρτιτούρας του «No Time to Fly».
Χορογραφημένες από την κοινωνία
Στον πυρήνα του προγράμματος βρίσκονται δύο έργα που αναδεικνύουν την έρευνα της δημιουργού. Το «No Time to Fly» (2010), σε νέα εκδοχή της αρχικής παρτιτούρας (score), ως σόλο που συμπυκνώνει την προσοχή, την εσωτερική εγρήγορση και την εμπειρία της στιγμής, και το «As Holy Sites Go» (2011), ντουέτο της Τζανίν Ντέρνινγκ και της Ρος Γουόρμπι, διασκευή της ίδιας παρτιτούρας, που δείχνει πώς διαφορετικοί ερμηνευτές παράγουν αυτόνομες αλλά συγγενείς εκδοχές από το ίδιο υλικό. Διότι βέβαια η Χέι επαναπροσδιόρισε τη χορογραφία μετατοπίζοντάς τη από την ακολουθία προκαθορισμένων κινήσεων στις προαναφερθείσες παρτιτούρες (scores) που βασίζονται στη γλώσσα και σε υποθετικές ερωτήσεις.
Οπως διασαφηνίζει η ίδια η Χέι: «Οταν δουλεύω πάνω σε ένα έργο, δεν με ενδιαφέρει ιδιαίτερα να υπαγορεύω συγκεκριμένες κινήσεις. Πιστεύω ότι όλοι έχουμε ήδη διαμορφωθεί μέσα από τις εμπειρίες μας. Ειδικά οι χορευτές, αλλά και κάθε άνθρωπος, έχουμε “χορογραφηθεί” από την κοινωνία: από το φύλο μας, την οικογένειά μας, τους ρόλους μας, τις εμπειρίες μας.
Ολα αυτά έχουν διαμορφώσει το σώμα και τη συμπεριφορά μας. Γι’ αυτό θέλω οι άνθρωποι με τους οποίους δουλεύω να φέρνουν αυτές τις εμπειρίες μέσα στον χορό τους, όχι να τις αφήνουν έξω. Δεν υπάρχει ένας σωστός τρόπος να κινείται κανείς. Ο καθένας κουβαλά τον δικό του μοναδικό “χορό”. Οταν δουλεύω μόνη μου, η ίδια η κίνηση είναι ίσως το λιγότερο σημαντικό στοιχείο. Αυτό που με ενδιαφέρει είναι να δημιουργώ όλο και περισσότερες πηγές έμπνευσης και εσωτερικής τροφής, ώστε όταν χορεύω να διευρύνω αυτό που με καθοδηγεί και με διαμορφώνει.
Για παράδειγμα, όταν χορογράφησα το “No Time to Fly”, έλεγα στους χορευτές: “Φέρτε στιγμές από τον Φρεντ (σ.σ.: Αστέρ) και την Τζίντζερ (σ.σ.: Ρότζερς)”. Δεν τους ζητούσα να τους μιμηθούν, αλλά να αφήσουν χώρο ώστε να εμφανιστούν στοιχεία που τους θυμίζουν αυτό το ζευγάρι. Ετσι δημιουργείται το score. Παρακολουθώ πώς ανταποκρίνονται οι χορευτές στις εικόνες που προκύπτουν και διαμορφώνω ξανά τη γλώσσα που χρησιμοποιώ».
Και επιστρέφοντας στο ίδιο υλικό ύστερα από περίπου δεκαπέντε χρόνια, προχωράει σε ακόμα μεγαλύτερη αφαίρεση – ή σε μια σύνδεση με το παρόν.
«Η σειρά των κινήσεων υπάρχει και είναι γνωστή, αλλά το πραγματικό ζητούμενο είναι να μπορούν οι χορευτές να εκτελούν αυτό το υλικό χωρίς να εξαρτώνται από τις αρχικές εικόνες που το γέννησαν.
Δηλαδή, να είναι απόλυτα παρόντες στη στιγμή της παράστασης και όχι απλώς να αναπαράγουν μια μέθοδο ή μια ανάμνηση». Τα ζητούμενα από τους χορευτές/ τριες που συνεργάζονται είναι άλλωστε πολύ συγκεκριμένα.
«Ψάχνω νοημοσύνη, δηλαδή έναν τρόπο σκέψης μέσα στο σώμα και στην κίνηση. Ψάχνω χιούμορ, την ικανότητα να υπάρχει ελαφρότητα και παιχνίδι, όχι μόνο σοβαρότητα.
Ψάχνω ρίσκο, το να τολμά κάποιος να μην μένει ασφαλής ή προβλέψιμος. Ψάχνω την πρόκληση, μια διάθεση να δοκιμάζει τα όρια του ίδιου του έργου και του εαυτού του.
Και ψάχνω ορατότητα, όχι με την έννοια της επίδειξης, αλλά το να είναι πραγματικά κάποιος/α παρών και ‘ευανάγνωστος΄ ως παρουσία στη σκηνή».
Το δίδυμο των Τζανίν Ντέρνινγκ και Ρος Γουόρμπι στο «As Holy Sites Go».
Το παράδοξο της Χέι
Η δική της εξέλιξη ως χορεύτρια και χορογράφος συνδέθηκε με τη μετατόπισή της από το να βλέπει τον εαυτό της ως ένα «σταθερό άτομο που χορεύει» στο να στρέψει όλη της την προσοχή στο ίδιο το «κυτταρικό σώμα», δηλαδή στο σώμα ως σύνολο από άπειρα ζωντανά κύτταρα και διεργασίες, ως κάτι ζωντανό και πολυεπίπεδο. Ενας τρόπος αντίληψης που δεν βλέπει το σώμα σαν ένα ενιαίο όργανο που ελέγχει κινήσεις, αλλά σαν κάτι που συνεχώς συμβαίνει από μέσα, σε πολλά επίπεδα ταυτόχρονα.
Αυτό, ως εμπειρία χορού, της έδωσε την αίσθηση ότι «ξύπνησε» καλλιτεχνικά, γιατί άνοιξε άπειρες πιθανότητες κίνησης και αντίληψης. Ταυτόχρονα, όμως, τονίζει κάτι πολύ σημαντικό: ξέρει ότι αυτό είναι αδύνατο να το πετύχει πλήρως. Δεν μπορείς πραγματικά να «παρακολουθείς όλα τα κύτταρα ταυτόχρονα». Είναι ένα παράδοξο που η ίδια έχει θέσει: προσπαθεί για κάτι που ξέρει ότι δεν γίνεται. Μια προσπάθεια αναζήτησης που όσο μεγαλώνει – πλέον είναι σχεδόν 85 χρόνων – αποκτά «όλο και περισσότερο βάθος».
Πάντως, ένα άλλο παράδοξο είναι ότι η σύνδεσή της με το «κυτταρικό σώμα», που αποκτά ολοένα και μεγαλύτερο βάθος, μοιάζει να μην της επιτρέπει τη σύνδεση με πολλά πράγματα που βρίσκονται εκτός του.
Οπως, για παράδειγμα, με τις δουλειές άλλων χορογράφων: «Προσπαθώ να παραμένω ανοιχτή, αλλά είναι δύσκολο. Εχω κουραστεί να βλέπω ανθρώπους να γεμίζουν τον χρόνο και τον χώρο με ένα σωρό πράγματα.
Το σώμα μπορεί να κάνει τόσα πολλά πλέον… και λοιπόν; Μεγάλη υπόθεση. Μέσα σε ενενήντα δευτερόλεπτα ξέρω ήδη ποιο είναι το υλικό που βλέπω, ξέρω ήδη πώς θα μοιάζει η παράσταση για τα επόμενα είκοσι λεπτά. Και προσπαθώ να το ξεπεράσω αυτό.
Προσπαθώ πραγματικά, αλλά είναι δύσκολο. Αυτό που με νοιάζει τόσο πολύ, τόσο για το κοινό όσο και για τους ερμηνευτές, είναι να συνειδητοποιήσουν πόσα περισσότερα υπάρχουν μέσα στην κίνηση, μέσα από τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε, μέσα από τον τρόπο που βλέπουμε».
INFO
«Σηµείο Deborah Hay: No Time To Fly – As Holy Sites Go»: Πειραιώς 260 (Χώρος Β), Ταύρος, στις 17 και 18 Ιουλίου, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου.
