Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Σε ποιον πρέπει να ανήκει το Διάστημα; Ποια δικαιώματα χρειάζεται ο άνθρωπος απέναντι στις νέες τεχνολογίες που μπορούν να καταγράφουν ή ακόμη και να επηρεάζουν τη λειτουργία του ανθρώπινου εγκεφάλου; Και πώς μπορεί να αποτραπεί η μετατροπή της Τεχνητής Νοημοσύνης σε μια νέα, φαινομενικά αλάνθαστη «ψηφιακή μαντεία»;
Αυτά ήταν ορισμένα από τα ερωτήματα που βρέθηκαν στο επίκεντρο των Τέταρτων Δελφικών Διαλόγων, οι οποίοι πραγματοποιήθηκαν στις 3 και 4 Ιουλίου στην αίθουσα «Φρύνιχος» του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών. Τη διοργάνωση, η οποία τελούσε υπό την αιγίδα του Προέδρου της Δημοκρατίας Κωνσταντίνου Τασούλα, επιμελήθηκε το Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών.
Άποψη Αίθουσας Τέταρτων Δελφικών Διαλόγων
Οκτώ επιστήμονες και στοχαστές από την αστροφυσική, την Τεχνητή Νοημοσύνη, τη νευροτεχνολογία, τη νομική, την πολιτική επιστήμη και τη φιλοσοφία συναντήθηκαν στους Δελφούς με κοινό θέμα «Το μέλλον της ανθρωπότητας». Στο επίκεντρο δεν βρέθηκε μία ενιαία πρόβλεψη για όσα έρχονται, αλλά οι πολιτικοί, κοινωνικοί και ηθικοί όροι υπό τους οποίους θα διαμορφωθεί αυτό το μέλλον.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη ως εργαλείο διακυβέρνησης και ως μορφή εξουσίας
Η καθηγήτρια του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης Helen Margetts εστίασε στην ανάγκη προσαρμογής των δημοκρατικών θεσμών στην ψηφιακή εποχή. Παρουσίασε το μοντέλο της «Διακυβέρνησης της Ψηφιακής Εποχής», το οποίο βασίζεται στην αξιοποίηση των δεδομένων, στην αναδιοργάνωση του κράτους και στην ανάπτυξη δημόσιων υπηρεσιών που μπορούν να χρησιμοποιούν αποτελεσματικά την ΤΝ.
Το κρίσιμο ζήτημα, σύμφωνα με την προσέγγισή της, είναι εάν οι κυβερνήσεις θα αποκτήσουν την τεχνογνωσία και την αξιοπιστία που απαιτούνται για να λειτουργήσουν σε ένα περιβάλλον κυριαρχούμενο από τις ψηφιακές πλατφόρμες, την παραπληροφόρηση και τις τεχνολογικές εταιρείες της Σίλικον Βάλεϊ.
Ofrit Liviatan, Helen Margetts
Την ανάγκη δεσμευτικών κανόνων υπογράμμισε η καθηγήτρια του Harvard,Ofrit Liviatan. Η αυτορρύθμιση των τεχνολογικών εταιρειών, υποστήριξε, δεν επαρκεί για την προστασία από τις αλγοριθμικές διακρίσεις, τα deepfakes, την επιτήρηση και τις παρεμβάσεις στις εκλογικές διαδικασίες.
Η ΤΝ, σημείωσε, δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται σαν ένα νέο μαντείο που παρέχει ουδέτερες και αλάνθαστες απαντήσεις. Οι αποφάσεις των αλγοριθμικών συστημάτων χρειάζονται δημοκρατικό έλεγχο, νομική λογοδοσία και δυνατότητα αμφισβήτησης.
Στο ίδιο πεδίο κινήθηκε και ο φιλόσοφος Markus Gabriel από το Πανεπιστήμιο της Βόννης. Ξεκινώντας από το δελφικό «γνῶθι σαυτόν», περιέγραψε την ΤΝ ως έναν «μαγικό καθρέφτη» της ανθρωπότητας: ένα σύστημα που αντανακλά τις γνώσεις, τις πρακτικές, τα λάθη και τις προκαταλήψεις που περιέχονται στα δεδομένα εκπαίδευσής του.
Οι δυνατότητες αυτών των συστημάτων είναι σημαντικές, επισήμανε, αλλά οι απαντήσεις τους πρέπει πάντοτε να αξιολογούνται με ανθρώπινη κρίση. Η Γενική Τεχνητή Νοημοσύνη δεν θα πρέπει να γίνεται αντιληπτή ως παντογνώστρια οντότητα, αλλά ως προϊόν των ανθρώπινων αντιφάσεων που ενσωματώνει.
Τα δικαιώματα πάνω στον ανθρώπινο νου
Μια διαφορετική διάσταση της τεχνολογικής εξέλιξης παρουσίασε ο Marcello Ienca από το Τεχνικό Πανεπιστήμιο του Μονάχου. Οι διεπαφές εγκεφάλου–υπολογιστή και οι εφαρμογές νευροτεχνολογίας μπορούν να προσφέρουν νέες θεραπευτικές δυνατότητες. Ταυτόχρονα, όμως, δημιουργούν ερωτήματα για το ποιος μπορεί να έχει πρόσβαση στις σκέψεις, στις προτιμήσεις και στις συναισθηματικές αντιδράσεις ενός ανθρώπου.
Marcello Ienca, Παναγιώτης Ροϊλός, Lenart Škof
Ο Ienca αναφέρθηκε σε τέσσερα βασικά «νευροδικαιώματα»: τη γνωστική ελευθερία, την ψυχική ιδιωτικότητα, την ψυχική ακεραιότητα και την ψυχολογική συνέχεια. Η προστασία τους, υποστήριξε, θα αποτελέσει αναγκαία προϋπόθεση για τη διατήρηση της ανθρώπινης αυτονομίας.
Ο φιλόσοφος Lenart Škof προσέγγισε το ίδιο ζήτημα από την πλευρά της ανθρώπινης συνείδησης. Αντιπαρέβαλε την υπολογιστική επεξεργασία πληροφοριών με το «αίσθημα του να είσαι ζωντανός», συνδέοντας την αναπνοή με την ενσυναίσθηση, τη δημιουργικότητα και την πνευματικότητα.
Το ερώτημα που έθεσε ήταν εάν η τεχνολογία μπορεί να αναπτυχθεί προς μια περισσότερο διαπροσωπική και συμπονετική κατεύθυνση, αντί να περιορίζεται στην αποδοτικότητα και στη διαρκή ψηφιακή διασύνδεση.
Η Realpolitik μεταφέρεται στο Διάστημα
ο δεύτερο μεγάλο πεδίο των Διαλόγων ήταν το Διάστημα. Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών και καθηγητής του Harvard Παναγιώτης Ροϊλός αναφέρθηκε στη μεταφορά του γεωπολιτικού και στρατιωτικού ανταγωνισμού πέρα από τη Γη.
Το βασικό ερώτημα, όπως το διατύπωσε, είναι εάν το Διάστημα μπορεί να αποτελέσει κοινό πεδίο της ανθρωπότητας ή εάν θα εξελιχθεί σε ακόμη μία περιοχή ιδιοκτησίας, εκμετάλλευσης και αντιπαράθεσης. Η εξερεύνησή του, τόνισε, δεν θα πρέπει να υπονομεύει την προστασία της Γης ούτε να αναπαράγει τις συγκρούσεις του πλανήτη.
Abraham Loeb, Σταμάτης Κριμιζής, Markus Gabriel
Ο αστροφυσικός του Harvard Abraham «Avi» Loeb υποστήριξε ότι η αναζήτηση εξωγήινης νοημοσύνης μπορεί να διευρύνει ριζικά την ανθρώπινη αντίληψη για τη θέση μας στο Σύμπαν. Απέναντι τόσο στην ΤΝ όσο και στο ενδεχόμενο εξωγήινης νοημοσύνης, πρότεινε μια στάση «κοσμικής ταπεινότητας».
Πιο επιφυλακτικός απέναντι στις διαστημικές ουτοπίες εμφανίστηκε ο Βασιλικός Αστρονόμος της Βρετανίας Martin Rees. Η πεποίθηση ότι η ανθρωπότητα μπορεί να διαφύγει από τα προβλήματα της Γης αναζητώντας καταφύγιο σε άλλους πλανήτες αποτελεί, όπως είπε, «επικίνδυνη αυταπάτη».
Η τεχνολογία μπορεί να επεκτείνει τις ανθρώπινες δυνατότητες, χωρίς όμως να παρέχει από μόνη της τις αξίες που απαιτούνται για τις δύσκολες αποφάσεις. Το ζητούμενο, κατέληξε, είναι οι σημερινές κοινωνίες να γίνουν «καλοί πρόγονοι»: να σκέφτονται παγκοσμίως, ορθολογικά και μακροπρόθεσμα.
Ένα μαντείο που επιστρέφει τα ερωτήματα
Οι εργασίες ολοκληρώθηκαν με στρογγυλή τράπεζα, στην οποία συμμετείχαν οι ομιλητές μαζί με επιστήμονες από διαφορετικά γνωστικά πεδία.
ΣΤΡΟΓΓΥΛΗ ΤΡΑΠΕΖΑ:
Τάσος Κριεκούκης, Σταμάτης Κριμιζής, Ανδρέας Γκόφας, Ofrit Liviatan, Παναγιώτης Ροϊλός, Abraham Loeb, Markus Gabriel, Lenart Škof, Λάμπης Παπαγεωργίου, Helen Margetts, Χρυσόστομος Μαντζαβίνος, Martin Rees
Ο διευθυντής του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών Ανδρέας Γκόφας συνέδεσε τη συζήτηση με την ιστορική λειτουργία του Μαντείου: όχι ως θεσμού έτοιμων απαντήσεων, αλλά ως τόπου που επιστρέφει κάθε ερώτημα σε πιο απαιτητική μορφή.
Αυτό υπήρξε και το βασικό αποτύπωμα της διήμερης συνάντησης. Από τη ρύθμιση της ΤΝ και τα νευροδικαιώματα έως την εξερεύνηση του Διαστήματος, οι Τέταρτοι Δελφικοί Διάλογοι δεν επιχείρησαν να περιγράψουν ένα προδιαγεγραμμένο μέλλον. Ανέδειξαν τις αποφάσεις που πρέπει να ληφθούν πριν αυτό καταστεί μη αναστρέψιμο.
Η ταυτότητα του θεσμού
Οι Τέταρτοι Δελφικοί Διάλογοι πραγματοποιήθηκαν υπό την αιγίδα του Προέδρου της Δημοκρατίας Κωνσταντίνου Τασούλα. Ιδρυτής και επιστημονικός επιμελητής του θεσμού είναι ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών και καθηγητής του Harvard Παναγιώτης Ροϊλός. Σύμφωνα με το Κέντρο, τις διοργανώσεις των Δελφικών Διαλόγων έχουν μέχρι σήμερα παρακολουθήσει διαδικτυακά περισσότεροι από ένα εκατομμύριο άνθρωποι. Η φετινή συνάντηση αποτέλεσε προανάκρουσμα ενός νέου πολιτιστικού θεσμού του Ε.Π.Κε.Δ., με τίτλο «Το Σύγχρονο Μαντείο των Δελφών: Το μέλλον της ανθρωπότητας». Πραγματοποιήθηκε με τη χορηγική υποστήριξη της Eurobank και του Κοινωφελούς Ιδρύματος Ιωάννη Σ. Λάτση, την υποστήριξη του Ιδρύματος Ιωάννου Φ. Κωστοπούλου και της Eurolife FFH, καθώς και τη συνεργασία του blod.gr, της ηλεκτρονικής βιβλιοθήκης διαλέξεων του Ιδρύματος Μποδοσάκη.
