Σε μια πρόσφατη συνέντευξη Τύπου στο ιστορικό κέντρο της Αθήνας, κάθισαν δίπλα-δίπλα μια υπουργός και ένας υφυπουργός. Η υπουργός πήρε τον λόγο, έκανε ένα αθώο λάθος, γέλασε, το προσπέρασε, και έκλεισε την τοποθέτησή της. Ο υφυπουργός, από την άλλη, ήταν αλάνθαστος και χρησιμοποίησε αρκετές φορές το γνωστό «δεν είναι το Χ, είναι το Ψ» – χαρακτηριστικό δε των γλωσσικών προτάσεων του ChatGPT.

Δεν χρειάζεται να είναι κανείς «ωραίος», κάτοχος πανεπιστημιακού τίτλου ή, έστω, απόφοιτος ιδιωτικής σχολής για να καταλάβει πότε ένα κείμενο ή μια ομιλία είναι προϊόν τεχνητής νοημοσύνης. Αν και δεν μπορεί να το αποδείξει (τουλάχιστον σε πραγματικό χρόνο), σίγουρα δεν μπορεί να το αγνοήσει. Το ChatGPT, άλλωστε, σήμερα είναι παντού και μάλιστα «βγάζει μάτι», λέει στο «Βήμα» ο Γεώργιος Μικρός, καθηγητής Υπολογιστικής και Ποσοτικής Γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο Hamad bin Khalifa του Κατάρ.

Απλές αναρτήσεις στα social media, διαφημιστικό περιεχόμενο, δημοσιογραφικά κείμενα, πτυχιακές εργασίες, όλα συνθλίβονται στη μέγγενη της εποχής και μοιάζουν ίδια. Αν γράψει κανείς τη φράση «δεν είναι απλώς» (ένα ακόμη χαρακτηριστικό του ChatGPT) στην αναζήτηση του Facebook, θα διαβάσει αμέτρητες αναρτήσεις με την ίδια ακριβώς δομή. Ο πολιτικός λόγος και η πολιτική επικοινωνία δεν θα μπορούσαν να λείπουν από το πάρτι που οργάνωσαν τα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα (LLMs). Για την ακρίβεια, οι πολιτικοί κατέφθασαν από τους πρώτους.

Το φαινόμενο της διάχυσης των γλωσσικών χαρακτηριστικών των LLMs στη γλώσσα των πολιτικών είναι τόσο έντονο, που ο Τομ Τούγκενχατ, μέλος του Κοινοβουλίου της Βρετανίας, κατηγόρησε δημόσια τους αντιπάλους του το 2025. Οπως είπε, οι ομιλίες τους ήταν συχνά γραμμένες από την τεχνητή νοημοσύνη. Μια ανάλυση από το Pimlico Journal, μάλιστα, τον επιβεβαίωνε. Στον Γεώργιο Μικρό, πάντως, δεν προκαλούν καμία εντύπωση όλα τα παραπάνω. «Οσοι δουλεύουμε πάνω στα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα προβλέψαμε πως ο πολιτικός λόγος θα είναι ο πρώτος που θα επηρεαστεί».

Η «ομογενοποίηση»

ChatGPT

ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΝΤΑΡΙΝΗΣ/EUROKINISS

Οι ομιλίες των πολιτικών στη χώρα μας ήταν παραδοσιακά βασισμένες σε ευφημισμούς και κοινοτοπίες, με αποτέλεσμα να χαρακτηρίζουμε τη γλώσσα τους «ξύλινη». Πάντα, όμως, ανάμεσα στα κλισέ, μπορούσε να διακρίνει κανείς το προσωπικό στοιχείο, ένα ψίχουλο αυθεντικότητας. Με την είσοδο του ChatGPT στη ζωή μας, όλα άλλαξαν. «Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία πως γίνεται χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στις ομιλίες τους» λέει ο κ. Μικρός, ο οποίος αυτή την περίοδο μελετά τα πρακτικά της Βουλής, συγκρίνοντας τον λόγο των πολιτικών πριν και μετά την εμφάνιση της ΤΝ.

Η ξύλινη γλώσσα του παρελθόντος ήταν συσταδοποιημένη γύρω από την ιδεολογική ταυτότητα. Δηλαδή η πίεση ομοιομορφίας στο λεξιλόγιο, ερχόταν μέσα από τις ιδεολογικές γραμμές των πολιτικών. «Σήμερα», αναφέρει ο ίδιος, «μιλάμε για μια μαζική σύγκλιση ρητορικής. Οι άνθρωποι περνάνε μέσα από έναν ομογενοποιημένο πολιτικό λόγο, ο οποίος δεν έχει καμία ιδιαιτερότητα, κανένα ενδιαφέρον και δεν κρύβει καμία έκπληξη».

Κάποτε, οι πολιτικοί, με τη βοήθεια των λογογράφων τους και με σύμμαχο το φυσικό τους ταλέντο, είχαν ανακαλύψει μονοπάτια καλών ρητορικών σχημάτων. Η πολιτική και προσωπική τους ταυτότητα, ήταν διακριτή. Πλέον, οι περισσότεροι χρησιμοποιούν τα ρητορικά σχήματα του ChatGPT και δεν διακρίνονται μεταξύ τους. «Η αλλαγή στη γλώσσα των πολιτικών είναι ξεκάθαρη, δυστυχώς υπάρχει ομογενοποίηση». Και αυτό κρύβει κινδύνους.

Το βασικότερο αυτή τη στιγμή, σύμφωνα με τον Γεώργιο Μικρό, είναι να διασφαλίσουμε την ιδιομορφία και την ιδιόλεκτο του κάθε πολιτικού. «Γιατί πραγματικά σε λίγο όλοι θα ακούγονται το ίδιο και ο κόσμος που ψηφίζει θέλει διακριτές ιδεολογικές ταυτότητες. Οσο περισσότερο συγκλίνουμε σε μια κοινή γλωσσική αναπαράσταση διαφορετικών ιδεολογιών, τόσο πιο δύσκολο θα είναι να αποφασίσεις και να κάνεις σωστές επιλογές στις εκλογές».

Η τελειοποίηση

Εναν πολύ κακό συνδυασμό της επικαιρότητας που τρέχει και των πολιτικών που τρέχουν να την προλάβουν παρατηρεί ο σύμβουλος επικοινωνίας Νίκος Κοψιδάς. «Ολοι ανταγωνίζονται για το ποιος θα μιλήσει πρώτος, ποιος ή ποια θα κάνει το πιο έξυπνο σχόλιο πάνω σε ένα θέμα. Ηρθε λοιπόν το ChatGPT και τα κάνει όλα γρήγορα. Η τεχνητή νοημοσύνη τελειοποίησε την ξύλινη γλώσσα. Δεν βάζουν κανένα προσωπικό φίλτρο, δεν θέλουν αυτό που λέμε τα δικαιώματα του λόγου τους».

«Το επίπεδο της πολιτικής επικοινωνίας στην Ελλάδα έχει πέσει»

Ο Νίκος Κοψιδάς, ο οποίος στο παρελθόν έχει συνεργαστεί με γνωστούς πολιτικούς ως στρατηγικός σύμβουλος, θεωρεί πως το 70% έχει σίγουρα μια ομάδα επικοινωνίας πίσω του ή τουλάχιστον επαγγελματίες που διαχειρίζονται τις σελίδες τους στα social media. Πώς γίνεται, λοιπόν, εφόσον μιλάμε για επαγγελματίες, να μην τους προβληματίζει η ομοιότητα των αναρτήσεων του Χ πολιτικού με του Ψ; «Ακόμα και οι επαγγελματίες βιάζονται» είναι η απάντηση.

Το μόνιμο άγχος των πολιτικών στις μέρες μας, λέει ο Νίκος Κοψιδάς, είναι το «always on», να είναι πάντα εκεί την κατάλληλη στιγμή. «Χάνεται η ουσία στον βωμό της ταχύτητας. Επίσης το επίπεδο της πολιτικής επικοινωνίας στην Ελλάδα έχει πέσει. Το κάνουν πολλοί και για λίγα χρήματα. Αλλά η ευθύνη ανήκει πρώτα στον πολιτικό. Δεν είναι κακό να έχεις ένα εργαλείο που θα σε βοηθήσει με το ύφος, αλλά αν δεν βάλεις την πινελιά σου, το αποτέλεσμα θα είναι το ίδιο με όλων των άλλων».

Η αστεία διάσταση

ChatGPT

ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΝΤΑΡΙΝΗΣ/EUROKINISSI

Μέσα σε όλο αυτό το τακτοποιημένο χάος της κοινοτοπίας και της προχειρότητας, οι αναρτήσεις των πολιτικών παρουσιάζουν και μια αστεία διάσταση. Ξέρουν ότι ξέρουμε, επειδή όμως ένα μεγάλο μέρος της ελληνικής κοινωνίας το χρησιμοποιεί και εκείνο, ολισθαίνουμε σε μια σιωπηρή αποδοχή. «Πολλοί δεν μπαίνουν καν στον κόπο να αφαιρέσουν τα εικονίδια που βάζει το ChatGPT μπροστά από κάθε πρόταση» λέει ο Νίκος Κοψιδάς. «Δυστυχώς το βλέπουμε ακόμα και στις αρθρογραφίες των πολιτικών μας».

Η έρευνα «Empirical evidence of Large Language Model’s influence on human spoken communication» για το Ινστιτούτο Max Planck της Γερμανίας τεκμηριώνει πως ζούμε στην εποχή όπου οι μηχανές, εκπαιδευμένες πάνω σε ανθρώπινα κείμενα, επαναδιαμορφώνουν την ανθρώπινη ομιλία. Αναπόφευκτα, επηρεάζονται και οι πολιτικοί, Ελληνες και μη, καθώς όχι μόνο αρχίζουν και ταυτίζονται συχνοτικά και ποιοτικά με τη γλώσσα του ChatGPT, αλλά αρχίζουν και να την αναπαράγουν αυθόρμητα.

Βέβαια, η πολιτική είναι ένας ζωντανός οργανισμός. Για να το θέσουμε διαφορετικά, ή καλύτερα στη γλώσσα του ChatGPT, «η πολιτική δεν είναι απλώς ένα σύνολο θεσμών ή διαδικασιών που αφορούν κυβερνήσεις και κόμματα· είναι μια ζωντανή και διαρκής διαδικασία μέσα από την οποία εκφράζονται ανάγκες, αξίες και επιδιώξεις». Ηταν επόμενο, λοιπόν, να επηρεαστεί από την τεχνητή νοημοσύνη και να γεννήσει τη νέα ξύλινη γλώσσα.