Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Η υπ. αριθ. 6/2026 απόφαση της πλήρους Ολομέλειας του Αρείου Πάγου είναι ιστορική. Πρόκειται για μια απόφαση ξεκάθαρη, που δεν επιδέχεται διαφορετικές αναγνώσεις, παρά τα παρερμηνευτικά σχόλια που διατυπώθηκαν μετά τη δημοσίευσή της.
Σύμφωνα με την απόφαση, ο τόκος στις δικαστικές ρυθμίσεις για τη διάσωση της κύριας κατοικίας των δανείων που υπάγονται στο άρθρο 9 παρ. 2 του νόμου 3869/2010 (νόμος Κατσέλη) θα πρέπει να υπολογίζεται επί της μηνιαίας δόσης και όχι επί του συνολικού άληκτου κεφαλαίου της οφειλής.
Ιδιαίτερα σημαντική είναι και η πρόσφατη νομοθετική ρύθμιση που όχι μόνο επικυρώνει και νομοθετικά τη δικαστική απόφαση, αλλά αναγνωρίζει με αναδρομική ισχύ τα υπερβάλλοντα ποσά που έχουν καταβληθεί από τους οφειλέτες ως αποπληρωμή κεφαλαίου, με αποτέλεσμα να μειώνεται το υπόλοιπο της οφειλής και να περιορίζεται η διάρκειά της.
Πέρα όμως από την ανάσα και στήριξη που δίνεται με τις ανωτέρω αποφάσεις σε χιλιάδες οφειλέτες που έχουν ενταχθεί στον νόμο Κατσέλη, η απόφαση του Αρείου Πάγου είναι ιστορική και για άλλους τρεις λόγους:
Προς εξυπηρέτηση του δημόσιου συμφέροντος, η απόφαση αναγνωρίζει για πρώτη φορά:
α) Το κοινωνικό δικαίωμα στη στέγαση μέσω διάσωσης της κύριας κατοικίας ως συνταγματικά προστατευόμενο κοινωνικό αγαθό για την επανένταξη του οφειλέτη στην οικονομική και κοινωνική ζωή.
β) Το δικαίωμα επανάκτησης αγοραστικής δύναμης όλων όσοι βρίσκονται σε μόνιμη αδυναμία εξυπηρέτησης οφειλών λόγω σοβαρών προβλημάτων και αντίξοων συνθηκών.
γ) Τον αναγκαίο διαμεσολαβητικό και αποφασιστικό ρόλο ενος ανεξάρτητου δικαστή που αξιολογεί τις συνθήκες, τα επιχειρήματα και την αξιοπιστία τόσο των πιστωτών όσο και κάθε οφειλέτη χωριστά πρτοτού να προβεί σε δικαστική απόφαση.
Η δικαστική απόφαση επομένως ενστερνίζεται πλήρως τη νομική βάση του Ν. 3869/2010, ότι δηλαδή η ρύθμιση οφειλών για οφειλέτες που βρίσκονται σε μόνιμη αδυναμία αποπληρωμής χρεών με δικαστική απόφαση αποτελεί αυτοτελή αναγκαστική ρύθμιση κατά παρέκκλιση από τους τραπεζικούς κανόνες και υιοθετεί πλήρως τις ανωτέρω τρεις βασικές αρχές του νόμου Κατσέλη.
Η απόφαση επομένως έρχεται σε ευθεία αντίθεση με τη βασική αρχή του Πτωχευτικού Κώδικα που αντικατέστησε με τον Ν. 4739/2020 τον Ν. 3869/2010, σύμφωνα με την οποία σκοπός της πτώχευσης «είναι η συλλογική ικανοποίηση των πιστωτών του οφειλέτη με τη ρευστοποίηση του συνόλου της περιουσίας του (άρθρο 75)» και όχι η επανένταξη του οφειλέτη στην επαγγελματική και κοινωνική ζωή. Στη βάση αυτής της τραπεζοκεντρικής μονομερούς προσέγγισης, ο σημερινός Πτωχευτικός Κώδικας εντάσσει και την κύρια κατοικία στην πτωχευτική διαδικασία, ενώ μειώνει με συγκεκριμένες ρυθμίσεις τα δικαιώματα έννομης προστασίας και ακρόασης του οφειλέτη έναντι του πιστωτή.
Εφόσον η κυβέρνηση, με τη νομοθετική της πρωτοβουλία, επικύρωσε και νομοθετικά τη δικαστική απόφαση του Αρείου Πάγου, οφείλει να προχωρήσει σε αντικατάσταση του σημερινού Πτωχευτικού Κώδικα με νέο νομοθέτημα που θα επαναφέρει σε ισχύ τις τρεις βασικές αρχές του νόμου Κατσέλη στη βάση βελτιωτικών προτάσεων που έχουν κατατεθεί στον δημόσιο διάλογο και της υπάρχουσας πλέον εμπειρίας ως προς την αποτελεσματικότητα των επιμέρους ρυθμίσεων και διαδικασιών.
Η ανάληψη νέας νομοθετικής πρωτοβουλίας είναι πιο αναγκαία απο ποτέ. Η συνεχιζόμενη αύξηση του ιδιωτικού χρέους λόγω της οικονομικής δυσπραγίας των περισσότερων νοικοκυριών αποτελεί μια βραδυφλεγή βόμβα στα θεμέλια της οικονομίας και πηγή μελλοντικής κρίσης. Τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια αυξάνονται ενώ το ύψος των δανείων που μεταφέρθηκαν από τις τράπεζες στις εταιρείες διαχείρισης παραμένει σχεδόν αμετάβλητο. Οι πλειστηριασμοί αυξάνονται και μέσω αυτών πραγματοποιείται μια πρωτοφανής αναδιανομή εισοδήματος και περιουσιακών στοιχείων από τους μη έχοντες στους έχοντες. Επείγει η νομοθέτηση ενός νέου πλαισίου αφερεγγυότητας για φυσικά πρόσωπα που θα επαναφέρει τις τρεις βασικές αρχές του νόμου 3869/2010.
Η προστασία του κοινωνικού δικαιώματος στη στέγαση και η διασφάλιση αξιοπρεπών συνθηκών διαβίωσης για όλους αποτελούν όχι μόνο συνταγματική επιταγή αλλά και προϋπόθεση για μια εύρωστη δημοκρατία και ένα σύγχρονο κράτος δικαίου.
Η κυρία Λούκα Κατσέλη είναι πρώην υπουργός, ομότιμη καθηγήτρια του ΕΚΠΑ.
