Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Περφόρμανς και DJ sets, κινηματογραφικές προβολές, διαδραστικό πρόγραμμα για οικογένειες, εκθέσεις σε μουσεία στη Λεμεσό, τη Λευκωσία και ακόμη παραπέρα. Η VIMA Art Fair δεν είναι αυτό που θα έλεγες μια συνηθισμένη φουάρ. Οπως, βέβαια, ούτε και η Κύπρος είναι μια συνηθισμένη μεσογειακή χώρα: ένα νησί μόλις ενός εκατομμυρίου κατοίκων με εντυπωσιακά ενεργή και πολυεπίπεδη καλλιτεχνική σκηνή. Η συνάντηση των δυο, χάρη στους Εντγκαρ Γκαντζίεφ, Λάρα Κοτρέλεβα και Ναντέζντα Ζινόβσκαγια που ξεκίνησαν τη διοργάνωση πέρυσι μέσα από το έντονα διεθνές περιβάλλον της Λεμεσού, δημιούργησε ένα μικρό -έστω ακόμη εκκολαπτόμενο- «θαύμα».
Οπως και πέρυσι, έτσι και φέτος η διοργάνωση φιλοξενήθηκε στο The Warehouse by IT Quarter (15-17/5), ένα πρώην βιομηχανικό κτίριο, παλιό οινοποιείο της ΣΟΔΑΠ, με θέα στη Μεσόγειο. Συμμετείχαν 26 γκαλερί και περισσότεροι από 150 καλλιτέχνες από πάνω από 20 χώρες, σε μια σαφώς πιο διεθνοποιημένη εκδοχή της φουάρ σε σχέση με την πρώτη χρονιά. Δέκα γκαλερί προέρχονταν από την Κύπρο και οι υπόλοιπες από περισσότερες από δέκα χώρες, ανάμεσά τους και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, με συμμετοχές από το Ντουμπάι (Gallery Isabelle, NIKA Project Space και The Third Line).
Η μεσογειακή ταυτότητα
Το ενδιαφέρον είναι ότι η VIMA πραγματοποιήθηκε παράλληλα με την Art Dubai, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο σημαντική την επιλογή αυτών των γκαλερί να μοιράσουν την παρουσία τους ανάμεσα στις δύο διοργανώσεις -μια ένδειξη ότι η νεοφερμένη κυπριακή φουάρ αντιμετωπίζεται ήδη ως μια ανερχόμενη δύναμη στην περιοχή.
«Σκεφτήκαμε να επεκταθούμε, αλλά θεωρώ ότι είναι πιο ενδιαφέρον να μη δώσουμε έμφαση στους μεγάλους αριθμούς, αλλά να διατηρήσουμε την ποιότητα και να εξασφαλίσουμε καλά αποτελέσματα στις πωλήσεις. Προφανώς θα συνεχίσουμε να εστιάζουμε στη Μεσόγειο, γιατί αυτή είναι η ταυτότητα που θέλουμε να χτίσουμε. Αν παρατηρήσατε, έχουμε πλέον μεγαλύτερη παρουσία από την περιοχή του Κόλπου και πιστεύω ότι θα επεκτείνουμε λίγο και αυτή την επικράτεια, αλλά χωρίς να αυξήσουμε τον αριθμό των συμμετεχόντων» θα πει στο Βήμα ο Γκαντζίεφ.
Πράγματι, γκαλερί από τη Ρίγα (CUTART), την Κωνσταντινούπολη (ÖktemAykut), τη Βηρυτό (Takeover), την Τιφλίδα (WindowProject) και το Γερεβάν (hosq) έδωσαν το «παρών», ενισχύοντας τον χαρακτήρα μιας διοργάνωσης που λειτουργεί ως σημείο συνάντησης διαφορετικών γεωγραφιών της ευρύτερης περιοχής. Από την Ελλάδα συμμετείχαν οι CAN Christina Androulidaki Gallery, Citronne, Eleni Koroneou Gallery, Kalfayan Galleries και Sylvia Kouvali.
Μια υβριδική φουάρ
Ωστόσο φέτος, η Vima «έμοιαζε περισσότερο με φεστιβάλ παρά με φουάρ», όπως ακούστηκε, καθώς το επιμελητικό της πρότζεκτ «The Waves Crashing», σε επιμέλεια του Κώστα Στασινόπουλου, ξέφυγε από τη λογική της «στατικής» έκθεσης και μετατοπίστηκε σε ένα υβριδικό πεδίο δράσεων που κέρδισαν την προσοχή και τη συμμετοχή του κοινού. Περφόρμανς, DJ sets, κινηματογραφικό πρόγραμμα με προβολές και μια πλατφόρμα καλλιτεχνικών παρεμβάσεων από διεθνείς καλλιτέχνες και τοπικές συλλογικότητες συγκρότησαν ένα πολυεπίπεδο σύστημα αναφορών γύρω από την έννοια των «κυμάτων», από τη μετανάστευση και την πρόοδο μέχρι τα συλλογικά και προσωπικά συναισθήματα και τις ιστορικές μετατοπίσεις. «Αυτό είναι ένα ιδιαίτερο κομμάτι, γιατί σπάνια μια φουάρ τέχνης απευθύνει μια τέτοια πρόσκληση και αφιερώνει τόσο μεγάλο μέρος σε ένα ανεξάρτητο επιμελητικό πρότζεκτ συνδέοντάς το τόσο βαθιά και ουσιαστικά στη συνολική δομή της διοργάνωσης» όπως διευκρίνισε η Λάρα Κοτρέλεβα.
Η έκθεση καθαυτή περιλάμβανε έργα από πολλαπλά μέσα, όπως γλυπτική, εγκαταστάσεις, φωτογραφία, βίντεο, ήχο με κομβική την εγκατάσταση των Serapis: επαναχρησιμοποιημένα δίχτυα ψαράδων και μεταχειρισμένα ρούχα από τη βιομηχανία της γρήγορης μόδας να μετατρέπονται σε στοιχεία σκίασης και δεμάτια-καθίσματα (που αξιοποιήθηκαν απ’όλους μας), μέσα από μια διαδικασία επανανοηματοδότησης υλικών που προέρχονται από τοπικές και παγκόσμιες αλυσίδες παραγωγής και απόρριψης (πρωτοπαρουσιάστηκαν στη Μπιενάλε της Σάρτζα στα ΗΑΕ).
Παράλληλα, το πρόγραμμα της φουάρ απλωνόταν σε Λεμεσό και Λευκωσία μέσα από εκθέσεις σε γκαλερί και μουσεία, όπως η παρουσίαση του έργου Χριστόφορου Σάββα (1924-1968) στη Λεβέντειο Πινακοθήκη και η ομαδική έκθεση του «best of» των σύγχρονων κυπρίων καλλιτεχνών στο Μουσείο Μοντέρνας και Σύγχρονης Τέχνης στη Λευκωσία (επιμέλεια Ελενας Πάρπα), ενώ το VIP πρόγραμμα επεκτεινόταν και εκτός πόλεων, περιλαμβάνοντας τις Πλάτρες και μια έκθεση-ειδικά σχεδιασμένη εγκατάσταση του Χριστόδουλου Παναγιώτου στο ξενοδοχείο Minerva.
Αποτελέσματα, πωλήσεις και πρωτιές
Στο διά ταύτα όμως. Υπήρξε οικονομικό αντίκρισμα για τους συμμετέχοντες, κοινώς έγιναν πωλήσεις; Σύμφωνα με τα στοιχεία των διοργανωτών «οι συνολικές πωλήσεις στη δεύτερη διοργάνωση της VIMA Art Fair κινήθηκαν σε θετικό επίπεδο, παρά τις δριμείες γεωπολιτικές αναταράξεις στην ευρύτερη περιοχή, παρουσιάζοντας αύξηση κατά 1,8 φορές σε σχέση με την εναρκτήρια έκδοση της φουάρ το 2025. Τα έργα που πωλήθηκαν κυμάνθηκαν από 550 έως 90.000 ευρώ, ενώ ο μεγαλύτερος όγκος πωλήσεων πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια του preview της φουάρ την Πέμπτη 14 Μαΐου.
Στη σταθερή ανοδική πορεία της VIMA προστέθηκε και η υψηλή επισκεψιμότητα καθ’ όλη τη διάρκεια της διοργάνωσης, με τη δεύτερη έκδοση να προσελκύει 5.200 επισκέπτες από τη Λεμεσό, την υπόλοιπη Κύπρο και το εξωτερικό, 1.000 περισότερους σε σχέση με το 2025». Οπως θα πει στο Βήμα η Μαρία Στάθη της Art Seen by Maria Stathi στη Λευκωσία: «Είχα συμμετάσχει και στην περσινή διοργάνωση της φουάρ, όπου το κοινό βρισκόταν ακόμη σε μια πρώτη φάση εξοικείωσης με τον θεσμό και τη λειτουργία μιας διεθνούς art fair. Φέτος, όμως, η εικόνα ήταν αισθητά διαφορετική, με πιο στοχευμένο ενδιαφέρον από συλλέκτες από την Κύπρο και το εξωτερικό, καθώς και από επαγγελματίες του χώρου, ενώ η αγορά παρουσίασε ιδιαίτερη κινητικότητα. Για την Art Seen, η φετινή συμμετοχή υπήρξε πολύ θετική και ουσιαστική».
H δε Λέλα Γκριγκαλασβίλι από την γεωργιανή γκαλερί Window Project δεν είχε τέτοιο θέμα. Ήδη από πέρυσι είχε διαπιστώσει τη δημοφιλία της γεωργιανής καλλιτέχνιδας Ανι Τόιτζε με την οποία επανήλθε και φέτος για να δει παρόμοια, πολύ καλά αποτελέσματα. Μάλιστα, η Τόιτζε βρέθηκε ανάμεσα στους τρεις πιο δημοφιλείς καλλιτέχνες της φετινής διοργάνωσης, μέσα από την νέα πρωτοβουλία της φουάρ, Audience Choice Grant by Mellow. Κοινώς καθ’ όλη τη διάρκεια της έκθεσης, οι επισκέπτες είχαν τη δυνατότητα να ψηφίζουν επί τόπου τους τρεις αγαπημένους τους συμμετέχοντες καλλιτέχνες, ώστε να κερδίσει καθένας από αυτούς χρηματικό «έπαθλο» ύψους 3.000 ευρώ.
Παράλληλα, η φετινή διοργάνωση εισήγαγε το Πρόγραμμα Δημόσιων Αποκτήσεων VIMA, που προτείνει ένα νέο μοντέλο συνεργασίας ανάμεσα σε δωρητές, τοπικές και διεθνείς γκαλερί τέχνης και δημόσιους θεσμούς, δημιουργώντας ένα πλαίσιο ώστε έργα που παρουσιάζονται στη VIMA να εντάσσονται σε μουσειακές και δημοτικές συλλογές, με δημόσια πρόσβαση. Τα πρώτα αποκτήματα (έργα των Στέλιου Καλλινίκου, Μαρία Τουμάζου, Δαμιανού Ζήσιμου) δωρήθηκαν από την εταρεία Island Oil στη Δημοτική Πινακοθήκη Λεμεσού.
Η φουάρ που εκπαιδεύει
Aυτό που κάνει αυτή τη φουάρ να ξεχωρίζει είναι η σοβαρότητα στην οργάνωσή της και το μακρόπνοο όραμά της. Εξ ου και στοχεύει στην εκπαίδευση του αγοραστικού κοινού ώστε να καλλιεργηθεί μια αληθινή κουλτούρα του συλλέγειν. Πέρσι η διοργάνωση πραγματοποίησε άτυπα σεμινάρια με στόχο να εκπαιδεύσει δυνητικούς αγοραστές γύρω από τη συλλογή έργων τέχνης, όχι μόνο στα ρωσικά αλλά και στα αγγλικά, προσελκύοντας συμμετέχοντες διαφορετικών εθνικοτήτων. «Φέτος, η προσπάθεια αυτή επεκτάθηκε ακόμη περισσότερο μέσα από επισκέψεις σε σημαντικές εκθέσεις και διεθνείς φουάρ, όπως στο Κατάρ, αλλά και μέσω της δημιουργίας ενός κύκλου υποστηρικτών της VIMA.
Η εκπαίδευση του κοινού δεν περιορίζεται πλέον σε θεωρητικό επίπεδο, αλλά μεταφέρεται και σε άμεσες εμπειρίες επαφής με τη μεσογειακή καλλιτεχνική σκηνή, ώστε να αναδυθεί ένα πιο συνειδητοποιημένο και ενεργό κοινό. Σύμφωνα με τους εκθέτες, οι πρώτες ημέρες της φουάρ έφεραν επισκέπτες πιο ενημερωμένους και ουσιαστικά προετοιμασμένους σε σχέση τουλάχιστον με πέρυσι, και με σαφή πρόθεση να προχωρήσουν και σε αγορές έργων» όπως θα πει ο Γκαντζίεφ. Πάντως, κατά τη διάρκειά της οργανώνονταν επίσης τακτικές ξεναγήσεις, σχεδόν ανά ώρα, σε τέσσερις γλώσσες: ελληνικά, αγγλικά, ρωσικά και αραβικά, ενισχύοντας τον διαπολιτισμικό χαρακτήρα της εμπειρίας -αν και η αλήθεια είναι ότι η αριθμητική υπεροχή των ρώσων είναι συντριπτική, «η εμπειρία της φουάρ είναι σαν να είσαι στη Μόσχα» όπως σχολιάστηκε.
Οπως θα πει ο Αρσέν Καλφαγιάν των Kalfayan Galleries: «Το κοινό αρχίζει σταδιακά να κατανοεί τη σημασία και τη λειτουργία της φουάρ. Ίσως στο μέλλον να υπάρχει περιθώριο για μια προσεκτική διεύρυνση της διοργάνωσης, χωρίς όμως να χαθεί η αίσθηση συνοχής και ποιότητας πριν εδραιωθεί ακόμη περισσότερο. Υπάρχει ήδη ουσιαστική στήριξη από τις ελληνικές γκαλερί, ενώ θα μπορούσε να ενισχυθεί περαιτέρω τόσο το πρόγραμμα των VIP επισκεπτών όσο και η διεύρυνση του κοινού της. Αλλωστε η θέση της είναι κομβική στην περιοχή».
