Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Προσπερνώντας τρία διαφορετικά μέτωπα αντιδράσεων συζητήθηκε και ψηφίστηκε επί της αρχής σήμερα, Τρίτη 28 Ιουλίου, μετά από μια μακρόσυρτη διαδικασία που μετατράπηκε σε πολιτική θύελλα στην Ολομέλεια της Βουλής με επίκεντρο την πρόεδρο της Πλεύσης Ελευθερίας, Ζωή Κωνσταντοπούλου και την σεξιστική επίθεση εναντίον της από τον βουλευτή της ΝΔ, Δημήτρη Κυριαζίδη, το νέο πολυνομοσχέδιο του Υπουργείο Πολιτισμού.
Τίτλος αυτού: «Σύσταση νομικού προσώπου ιδιωτικού δικαίου, με την επωνυμία «Οργανισμός Ανάπτυξης και Διαχείρισης Ελληνικής Πολιτιστικής Κληρονομιάς ΑΕ» (Hellenic Heritage Organisation SA), Αναδιοργάνωση του Οργανισμού Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων (Ο.Δ.Α.Π.) – Στρατηγική για την προστασία και ανάδειξη της ενάλιας πολιτιστικής κληρονομιάς της Ελλάδας – Ίδρυση Φορέα Διαχείρισης Επισκέψιμων Χώρων Ενάλιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς – Εφαρμογή του εθνικού σχεδίου δράσης με σκοπό την ανάπτυξη του Οπτικοακουστικού Δημιουργικού Τομέα (Ο.Δ.Τ.) – Ρυθμίσεις για την προστασία των αρχαιοτήτων και της πολιτιστικής κληρονομιάς – Διαχείριση και διανομή αδιάθετων ποσών πνευματικών δικαιωμάτων – Θέματα Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας και άλλων εποπτευόμενων φορέων του Υπουργείου Πολιτισμού».
Πρόκειται για ένα εξαιρετικά εκτεταμένο νομοσχέδιο, το οποίο τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση στις 7 Ιουλίου και κατατέθηκε αμέσως στη Βουλή και την Επιτροπή Μορφωτικών Υποθέσεων, αφού ολοκληρώθηκε στις 20 Ιουλίου. Κάτω από έναν τίτλο που εκτείνεται σε πολλές γραμμές συνυπάρχουν η ίδρυση της ανώνυμης εταιρείας Hellenic Heritage Organisation SA, Νομικό Πρόσωπο Ιδιωτικού Δικαίου, ως επιχειρησιακού και εκτελεστικού βραχίονα του ΟΔΑΠ, η αναδιοργάνωση του ΟΔΑΠ (πρώην Ταμείο Αρχαιολογικών Πόρων με απαράλλαχτο οργανωτικό πυρήνα επί δεκαετίες), ο νέος φορέας για την ενάλια πολιτιστική κληρονομιά, η αναμόρφωση του πλαισίου χρηματοδότησης του κινηματογράφου και των οπτικοακουστικών παραγωγών – το «Greece on Screen» που ανακοινώθηκε ως εγκεκριμένο από το υπουργικό συμβούλιο την Κυριακή 3 Μαΐου -, αλλά και μια σειρά διατάξεων για την προστασία των αρχαιοτήτων και της πολιτιστικής κληρονομιάς καθώς και για τα πνευματικά δικαιώματα.
Οι πιο έντονες αντιδράσεις επικεντρώνονται σε τρία κεφάλαια. Η κινηματογραφική κοινότητα αμφισβητεί τον τρόπο με τον οποίο θα αξιολογούνται και θα επιλέγονται τα έργα που χρηματοδοτούνται από τα επιλεκτικά προγράμματα του ΕΚΚΟΜΕΔ. Τα σωματεία εργαζομένων του ΥΠΠΟ αντιδρούν στη μεταφορά σημαντικού μέρους των δραστηριοτήτων του ΟΔΑΠ στη νέα ανώνυμη εταιρεία. Παράλληλα, οι αρχαιολόγοι θέτουν ερωτήματα για τη δημιουργία αυτοτελούς φορέα διαχείρισης των επισκέψιμων ενάλιων αρχαιολογικών χώρων, αντί της ενίσχυσης της υφιστάμενης Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων.
Ιάσων Φωτήλας, Λίνα Μενδώνη @InTime Sports
Ποιος θα αποφασίζει ποιες ταινίες χρηματοδοτούνται
Στο κινηματογραφικό σκέλος, το πενταετές σχέδιο δράσης «Greece on Screen», προβλέπει ενίσχυση ύψους 750.000.000 ευρώ μέσω cash rebate για όλους τους τομείς του οπτικοακουστικού χώρου, συμπεριλαμβάνοντας τις ξένες παραγωγές, τα τηλεοπτικά ριάλιτι, τα σίριαλ, τα τηλεπαιχνίδια. Το γεγονός έχει προκαλέσει άγχος στην ελληνική κινηματογραφική κοινότητα, η οποία παρατηρεί ότι «η διεύρυνση αυτή δεν πρέπει να γίνει εις βάρος των πόρων που είναι αναγκαίοι για τη στήριξη του ελληνικού κινηματογράφου», σύμφωνα με την ανακοίνωση της ΕΣΠΕΚ.
Σημαντική αλλαγή του νομοσχεδίου είναι η αύξηση της χρηματοδότησης του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου από τα 4,5 εκατομμύρια ευρώ που ήταν επί πολλά έτη στα 15 εκατομμύρια ευρώ για τα επιλεκτικά προγράμματα. Σε αυτή την αλλαγή στάθηκε σήμερα στην τοποθέτησή του στην ολομέλεια της Βουλής, ο υφυπουργός Σύγχρονου Πολιτισμού, Ιάσων Φωτήλας. Όμως το μοίρασμα των χρημάτων παραμένει «αγκάθι» για την ελληνική κινηματογραφική κοινότητα.
Το επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκεται στην πενταμελή Κεντρική Επιτροπή Επιλογής Έργων του ΕΚΚΟΜΕΔ. Σύμφωνα με το νομοσχέδιο, η Επιτροπή θα αποτελεί το όργανο που θα κάνει την τελική επιλογή των κινηματογραφικών σχεδίων στα επιλεκτικά προγράμματα και θα καθορίζει το ύψος της χρηματοδότησης κάθε έργου.
Στον φάκελο κάθε πρότασης θα περιλαμβάνονται οι αξιολογήσεις και οι βαθμολογίες των αναγνωστών, οι εισηγήσεις της αρμόδιας υπηρεσίας και οι διευκρινίσεις των αιτούντων. Η Επιτροπή, ωστόσο, δεν δεσμεύεται ρητά από τη βαθμολογία των αναγνωστών. Μπορεί να καλεί τους υποψηφίους σε προφορική παρουσίαση, να ζητά συμπληρωματικά στοιχεία και να διαμορφώνει τη δική της τελική κρίση. Αυτό είναι το βασικό σημείο στο οποίο επιμένουν οι κινηματογραφικές ενώσεις: θεωρούν ότι η διαδικασία μπορεί να υποβαθμίσει τον ρόλο των ειδικών που διαβάζουν και βαθμολογούν αναλυτικά τις προτάσεις.
Στην πενταμελή σύνθεση συμμετέχουν ο γενικός διευθυντής Ελληνικού Κινηματογράφου και ακόμη ένας γενικός διευθυντής του ΕΚΚΟΜΕΔ, καθώς και τρεις επαγγελματίες του χώρου: ένας που επιλέγεται από το Διοικητικό Συμβούλιο του ΕΚΚΟΜΕΔ, ένας που υποδεικνύεται από το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης και ένας από την Ελληνική Ακαδημία Κινηματογράφου. Παρά την πρόβλεψη ότι τα τρία τελευταία μέλη πρέπει να διαθέτουν εμπειρία στο είδος των έργων που εξετάζεται, παραμένει η ένσταση ότι το ΕΚΚΟΜΕΔ διατηρεί ισχυρό ρόλο τόσο στη σύνθεση όσο και στην τελική επιλογή.
Η κινηματογραφική κοινότητα δεν ήταν απολύτως ενιαία ως προς τα αιτήματα της. Η Ένωση Σκηνοθετών Δημιουργών ζήτησε την απόσυρση των διατάξεων για τον οπτικοακουστικό τομέα, υποστηρίζοντας ότι συνεχίζουν την κατεύθυνση εμπορευματοποίησης του κινηματογράφου που εγκαινιάστηκε με τη συγχώνευση του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου και του ΕΚΟΜΕ στο ΕΚΚΟΜΕΔ. Η ΕΣΠΕΚ, η ΣΑΠΟΕ, η ASIFA Hellas και η ΠΑΚΤ επικεντρώθηκαν στην αλλαγή της διαδικασίας αξιολόγησης και επιλογής, ζητώντας οι αναλυτικοί κανόνες να περιληφθούν στον Κανονισμό Χρηματοδότησης και να θωρακιστεί ο ρόλος των αναγνωστών.
«Ρυθμίσεις που θα έπρεπε να μπορούν να βελτιώνονται και να προσαρμόζονται, έπειτα από διάλογο με τους επαγγελματίες του κλάδου, παγιώνονται νομοθετικά και θα απαιτούν κάθε φορά νέα νομοθετική παρέμβαση για να αλλάξουν», σημειώνει στην ανακοίνωση της η Ένωση Ελληνικού Ντοκιμαντέρ.
Ορισμένες αλλαγές έγιναν ήδη μεταξύ του κειμένου της διαβούλευσης και εκείνου που κατατέθηκε στη Βουλή. Αφαιρέθηκε ο εκπρόσωπος του Υπουργείου Πολιτισμού από την Κεντρική Επιτροπή, δεν διατηρήθηκε η αόριστη πρόβλεψη ανάκλησης χρηματοδότησης για λόγους δημοσίου συμφέροντος και ο χρόνος ολοκλήρωσης των έργων αυξήθηκε από δύο σε τρία χρόνια. Το βασικό αίτημα, ωστόσο, για κατάργηση ή περιορισμό των εξουσιών της πενταμελούς Επιτροπής δεν έγινε δεκτό.
Τι περνά στην Hellenic Heritage
Το δεύτερο μέτωπο αφορά τη σύσταση του «Οργανισμού Ανάπτυξης και Διαχείρισης Ελληνικής Πολιτιστικής Κληρονομιάς ΑΕ», με διακριτικό τίτλο Hellenic Heritage. Η εταιρεία ιδρύεται από το Ελληνικό Δημόσιο και τον ΟΔΑΠ, εποπτεύεται από τον υπουργό Πολιτισμού και έχει διάρκεια 50 ετών, με δυνατότητα παράτασης. Το ποσοστό συμμετοχής του Δημοσίου δεν μπορεί να υποχωρήσει κάτω από το 90% του μετοχικού κεφαλαίου. Νομικά, επομένως, δεν πρόκειται για παράδοση της εταιρείας σε ιδιώτες, αλλά για κρατικά ελεγχόμενη ανώνυμη εταιρεία με διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια.
Η αλλαγή βρίσκεται στην έκταση των λειτουργιών που θα αναλάβει. Η Hellenic Heritage θα διαχειρίζεται την ψηφιακή πύλη και τα συστήματα εισιτηρίων, θα αναπτύσσει εμπορική στρατηγική, θα λειτουργεί και θα υποστηρίζει εργαστήρια παραγωγής αντιγράφων και εκθεσιακούς χώρους, θα επιλέγει προϊόντα για τα πωλητήρια και θα συνεργάζεται με ιδιωτικά εμπορικά δίκτυα. Παράλληλα, θα έχει κεντρικό ρόλο στην αξιοποίηση ακινήτων, αναψυκτηρίων και πωλητηρίων, καθώς και στον σχεδιασμό εκδηλώσεων και δράσεων μέσα σε αρχαιολογικούς χώρους και μνημεία.
Η εταιρεία θα ενεργεί ως εντολοδόχος και αντιπρόσωπος του ΟΔΑΠ και του Υπουργείου Πολιτισμού για τη διαχείριση και αξιοποίηση της κινητής και ακίνητης περιουσίας τους. Το νομοσχέδιο προβλέπει επίσης ότι ο ΟΔΑΠ θα προκαταβάλλει, μέσα στους δύο πρώτους μήνες κάθε έτους, το σύνολο της ετήσιας διαχειριστικής αμοιβής της εταιρείας και το 80% των λειτουργικών δαπανών για τις εργασίες που εκτελεί για λογαριασμό του. Το υπόλοιπο 20% θα καταβάλλεται στο τελευταίο τρίμηνο του έτους.
Σε αυτές τις προβλέψεις βασίζεται η αντίδραση των εργαζομένων του υπουργείου Πολιτισμού. Τα σωματεία θεωρούν ότι ο ΟΔΑΠ περιορίζεται σταδιακά σε ρόλο χρηματοδότη και επόπτη, ενώ οι πιο ενεργές και προσοδοφόρες λειτουργίες περνούν στη νέα εταιρική δομή. Εκφράζουν επίσης ανησυχίες για την επέκταση των συμβάσεων έργου και των εξωτερικών συνεργασιών, για τη μεταφορά προσωπικού, αλλά και για την πιθανότητα η αύξηση των εσόδων και η εμπορική αξιοποίηση να αποκτήσουν μεγαλύτερο βάρος από την ισότιμη πρόσβαση στα μνημεία και τον εκπαιδευτικό τους χαρακτήρα.
Επτά σωματεία και σύλλογοι από τον χώρο της πολιτιστικής κληρονομιάς, ανάμεσά τους ο Ενιαίος Σύλλογος Υπαλλήλων ΥΠΠΟ, ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων και η Πανελλήνια Ένωση Συντηρητών Αρχαιοτήτων, πραγματοποίησαν στις 22 Ιουλίου στάση εργασίας και συγκέντρωση στα γραφεία του ΟΔΑΠ. Η βασική θέση τους είναι ότι η εταιρική μορφή μεταβάλλει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται τα μνημεία, εισάγοντας ισχυρότερα κριτήρια αποδοτικότητας, επισκεψιμότητας και εμπορικής απόδοσης.
Νέος φορέας για τις ενάλιες αρχαιότητες
Διαφορετική νομική μορφή έχει ο νέος Φορέας Διαχείρισης Επισκέψιμων Χώρων Ενάλιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Πρόκειται για Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου, εποπτευόμενο από το Υπουργείο Πολιτισμού, το οποίο θα είναι αρμόδιο για επισκέψιμους ενάλιους αρχαιολογικούς χώρους, ναυάγια πλοίων και αεροσκαφών ηλικίας άνω των 50 ετών, καθώς και χερσαίους χώρους και ακίνητα που σχετίζονται με την προστασία και την προβολή τους.
Στις αρμοδιότητές του περιλαμβάνονται η οργάνωση της επισκεψιμότητας, η έκδοση και είσπραξη εισιτηρίων, η λειτουργία πωλητηρίων και αναψυκτηρίων, η παροχή υπηρεσιών και η ανάπτυξη δράσεων προβολής, έρευνας και εκπαίδευσης. Η Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων δεν καταργείται. Δημιουργείται, όμως, ένας παράλληλος οργανισμός που αναλαμβάνει τη διαχείριση των επισκέψιμων χώρων, προκαλώντας ερωτήματα για το πού θα χαραχθεί στην πράξη το όριο ανάμεσα στην επιστημονική προστασία και στην τουριστική λειτουργία.
Στο επταμελές Διοικητικό Συμβούλιο συμμετέχει ο προϊστάμενος της Γενικής Διεύθυνσης Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς, όχι όμως θεσμικά ο προϊστάμενος της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων. Παράλληλα, για τη θέση του γενικού διευθυντή δεν απαιτείται αποκλειστικά πτυχίο ή ειδίκευση στην αρχαιολογία. Δεκτά γίνονται πτυχία αρχαιολογίας, νομικών ή οικονομικών σπουδών, διοίκησης επιχειρήσεων, πολιτιστικής διαχείρισης ή άλλου συναφούς αντικειμένου.
Η συγκεκριμένη επιλογή βρίσκεται στον πυρήνα των ενστάσεων των αρχαιολόγων. Το ερώτημα που θέτουν είναι γιατί απαιτείται ένας νέος φορέας, με δικό του Διοικητικό Συμβούλιο, γενικό διευθυντή, προσωπικό και οικονομική δομή, αντί να ενισχυθεί η εξειδικευμένη Εφορεία που διαθέτει ήδη την επιστημονική και διοικητική αρμοδιότητα για τις ενάλιες αρχαιότητες.
Με την ψήφιση του νομοσχεδίου ανοίγει πλέον η πιο κρίσιμη φάση: η εφαρμογή του. Το αν οι νέοι θεσμοί θα διευκολύνουν τη διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς και τη χρηματοδότηση του οπτικοακουστικού τομέα ή θα επιβεβαιώσουν τις ανησυχίες όσων μιλούν για συγκέντρωση αρμοδιοτήτων και μεγαλύτερη εμπορευματοποίηση του πολιτισμού, θα κριθεί τους επόμενους μήνες.
