Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ετοιμαζόταν να αναχωρήσει από τον Λευκό Οίκο με προορισμό την Τουρκία το βράδυ της Δευτέρας, όταν οι κορυφαίοι σύμβουλοί του για θέματα εθνικής ασφάλειας μπήκαν στο Οβάλ Γραφείο μεταφέροντάς του πληροφορίες για νέες ιρανικές επιθέσεις.
Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο και ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ ενημέρωσαν τον πρόεδρο ότι το Ιράν είχε εκτοξεύσει αντιπλοϊκούς πυραύλους κρουζ και drones καμικάζι εναντίον πλοίων που επιχειρούσαν να διασχίσουν τα Στενά του Ορμούζ μέσω μιας νότιας θαλάσσιας διαδρομής, σύμφωνα με ανθρώπους που γνωρίζουν τη συζήτηση.
Μέσα σε λίγες ώρες είχαν πληγεί τρία πλοία, μεταξύ των οποίων και ένα δεξαμενόπλοιο μεταφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου, ανέφεραν οι ίδιες πηγές στον πρόεδρο.
Εξοργισμένος από τις επιθέσεις, ο Τραμπ ζήτησε από τους συνεργάτες του να του πουν εάν θεωρούσαν ότι το Ιράν εξακολουθούσε να ενδιαφέρεται σοβαρά για την επίτευξη μιας τελικής συμφωνίας. Τελικά, έπειτα από συζήτηση με τους κορυφαίους συμβούλους του, ο πρόεδρος κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δε συνέβαινε κάτι τέτοιο.
Οι αιφνιδιαστικές επιθέσεις προκάλεσαν σφοδρή αντίδραση από τον Τραμπ, ο οποίος αφαίρεσε ορισμένα από τα εναπομείναντα κίνητρα της συμφωνίας, αφήνοντας ελάχιστα στοιχεία να απομένουν από το πλαίσιο ειρήνης που είχε υπογράψει δύο εβδομάδες νωρίτερα στο Ανάκτορο των Βερσαλλιών στη Γαλλία, σε μια τελετή που είχε συνοδευτεί από μεγάλη προβολή. Ο πρόεδρος ανακάλεσε την άδεια πώλησης ιρανικού πετρελαίου, διέταξε σειρά πληγμάτων εναντίον ιρανικών στόχων γύρω από τα Στενά Ορμούζ την Τρίτη και την Τετάρτη και απείλησε να πλήξει μη στρατιωτικές υποδομές στο Ιράν, μεταξύ των οποίων και μονάδες αφαλάτωσης που παρέχουν πόσιμο νερό.
Ιρανός διπλωμάτης δήλωσε την Τετάρτη ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες παραβίασαν τη συμφωνία ειρήνης ανοίγοντας μια θαλάσσια οδό χωρίς συντονισμό με την Τεχεράνη, υποστηρίζοντας ότι αυτό δικαιολογούσε την απόφαση της Ισλαμικής Δημοκρατίας να ανοίξει πυρ εναντίον της πλοίων που κινούνταν εκεί.
Αβεβαιότητα σχετικά με το πλαίσιο εκεχειρίας
Η ξαφνική κατάρρευση της συμφωνίας άφησε το πλαίσιο εκεχειρίας σε κατάσταση αβεβαιότητας, καθώς ξένες κυβερνήσεις προσπαθούν να διαπιστώσουν εάν η δήλωση Τραμπ σηματοδοτεί επιστροφή σε έναν ολοκληρωτικό πόλεμο ή μια ακόμη βίαιη παρέκκλιση πριν από την επιστροφή στις διαπραγματεύσεις. Καθώς οι σύμμαχοι των ΗΠΑ στον Κόλπο προετοιμάζονται για νέα αντίποινα, οι αγορές ενέργειας προεξοφλούν ένα ακόμη οικονομικό πλήγμα και η ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών έχει και πάλι αρχίσει να επιβραδύνεται.
«Για μένα, νομίζω ότι τελείωσε», δήλωσε ο Τραμπ αναφερόμενος στην εκεχειρία, κατά τη διάρκεια της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα. «Δεν θέλω να ασχοληθώ μαζί τους… Είναι ψεύτες, είναι απατεώνες, είναι άρρωστοι άνθρωποι».
Το βράδυ της Τετάρτης, αφού ο Χέγκσεθ άφησε να εννοηθεί ότι οι ΗΠΑ θα πλήξουν το Ιράν «ακόμη περισσότερο και ακόμη βαθύτερα», ο αμερικανικός στρατός ανακοίνωσε ότι εξαπέλυσε για δεύτερη ημέρα επιθέσεις με στόχο «την περαιτέρω υποβάθμιση της ικανότητάς τους να απειλούν την ελευθερία της ναυσιπλοΐας στα Στενά». Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε ότι το Ιράν «επέλεξε τον δρόμο της βίας» και θα αντιμετωπίσει τις συνέπειες.
Οι εξελίξεις αποτέλεσαν σημείο καμπής για τον Τραμπ, ο οποίος επί εβδομάδες παρουσίαζε το μνημόνιο που υπέγραψε με το Ιράν στα μέσα Ιουνίου ως απόδειξη ότι η πολιτική άσκησης πίεσης που ακολουθούσε είχε επιτύχει.
Η χρονική στιγμή των ιρανικών επιθέσεων εξόργισε τον Αμερικανό πρόεδρο, ο οποίος είχε δηλώσει προηγουμένως ότι είχε δώσει στο Ιράν «μια εβδομάδα άδεια» από τις διαπραγματεύσεις λόγω της κηδείας του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, του Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν που σκοτώθηκε σε αμερικανικό πλήγμα τον Φεβρουάριο. «Αντί γι’ αυτό, άρχισαν να εκτοξεύουν πυραύλους εναντίον πλοίων», δήλωσε ο Τραμπ στην Άγκυρα.
«Η συμφωνία είναι πολύ απλή», δήλωσε ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς στο Μιλγουόκι την Τετάρτη. «Αν πυροβολούν εναντίον πλοίων, θα τους χτυπήσουμε πολύ σκληρά».
Οι τιμές του πετρελαίου αυξήθηκαν περισσότερο από 6% μετά τις δηλώσεις του Τραμπ ότι η εκεχειρία είχε τελειώσει, γεγονός που ανέδειξε πόσο γρήγορα μια νέα σύγκρουση γύρω από τα Στενά του Ορμούζ μπορεί να προκαλέσει το οικονομικό σοκ που ο ίδιος ο πρόεδρος προσπαθούσε να αποφύγει από την έναρξη του πολέμου τον Φεβρουάριο.
Τι ακριβώς συνέβη και κατέρρευσε η συμφωνία
Η σύγκρουση αυτή αποκάλυψε τις αδυναμίες της ασαφώς διατυπωμένης προσωρινής συμφωνίας ειρήνης, η οποία προβλέπει ελεύθερη διέλευση μέσω των Στενών, αλλά αφήνει αδιευκρίνιστο ποιος θα ελέγχει, θα συντονίζει και θα επιτηρεί τη συγκεκριμένη θαλάσσια οδό.
Η συμφωνία άρχισε να καταρρέει την Κυριακή, όταν πλοία που πλησίαζαν τη νότια διαδρομή έλαβαν προειδοποίηση από τις ιρανικές Αρχές μέσω ασυρμάτου. «Αυτή η διαδρομή δεν είναι ασφαλής, βρίσκεστε σε κίνδυνο», ανέφερε το μήνυμα, σύμφωνα με ηχογράφηση που κοινοποιήθηκε στη Wall Street Journal. «Οι πύραυλοι και τα drones μας είναι έτοιμα να σας πλήξουν».
Λίγο αργότερα, ιρανικές δυνάμεις εκτόξευσαν πυραύλους εναντίον τριών εμπορικών πλοίων, μεταξύ των οποίων και ένα καταριανό δεξαμενόπλοιο, στο μηχανοστάσιο του οποίου εκδηλώθηκε πυρκαγιά, με αποτέλεσμα να χρειαστεί η εκκένωση του πληρώματος.
Ο αμερικανικός στρατός εργαζόταν επί εβδομάδες για να διατηρήσει έναν από τους βασικούς στόχους της συμφωνίας: την ασφαλή διέλευση εμπορικών πλοίων μέσω των Στενών, από τα οποία πριν από τη σύγκρουση περνούσε περίπου το 20% της παγκόσμιας ροής πετρελαίου.
Το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ βοηθούσε μυστικά εμπορικά πλοία να διασχίζουν τη νότια διαδρομή των Στενών, η οποία βρίσκεται κοντά στις ακτές του Ομάν, σύμφωνα με αξιωματούχους. Περισσότερα από 125 πλοία πέρασαν από τα Στενά με αυτόν τον τρόπο, σύμφωνα με αξιωματικούς του αμερικανικού Ναυτικού. Η επιχείρηση διάσχισης γινόταν κυρίως τη νύχτα, με τα πλοία να απενεργοποιούν τα συστήματα αυτόματης αναγνώρισης θέσης (AIS), ενώ ένα αμερικανικό αντιτορπιλικό παρέμενε σε άμεση επικοινωνία μέσω ασυρμάτου με τη γέφυρα του πλοίου και το επιχειρησιακό κέντρο της πλοιοκτήτριας εταιρείας.
Η αμερικανική βοήθεια προς τα εμπορικά πλοία προκάλεσε την οργή της Τεχεράνης, η οποία καλούσε τα πλοία να χρησιμοποιούν τη βόρεια διαδρομή, κοντά στις νότιες ακτές του Ιράν, προειδοποιώντας ότι η νότια διαδρομή ήταν ναρκοθετημένη.
Σύμφωνα με αξιωματούχους, το Ιράν εξαπέλυε επί εβδομάδες drones από τις ακτές του εναντίον εμπορικών πλοίων που επιχειρούσαν να περάσουν από τη νότια διαδρομή. Τέσσερα ευρωπαϊκής ιδιοκτησίας υπερδεξαμενόπλοια που επιχείρησαν να διασχίσουν τα Στενά από την κεντρική διαδρομή την Τρίτη έλαβαν προειδοποίηση από τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) ότι θα δεχθούν επίθεση και αναγκάστηκαν να γυρίσουν πίσω.
Κριτική από τους Δημοκρατικούς
Παρότι ο Τραμπ δεν έχει διατάξει την επαναφορά ναυτικού αποκλεισμού, Αμερικανοί αξιωματούχοι αναφέρουν ότι πολεμικά πλοία παραμένουν σε θέση ετοιμότητας σε περίπτωση που αποφασίσει να το πράξει. «Μπορεί να τον επαναφέρουμε», δήλωσε ο Τραμπ την Τετάρτη.
Οι δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου ότι η εκεχειρία τελείωσε αποτελούν «επικίνδυνη κλιμάκωση», δήλωσε η γερουσιαστής Τζιν Σαχίν, επικεφαλής των Δημοκρατικών στην Επιτροπή Εξωτερικών Σχέσεων της Γερουσίας, η οποία βρισκόταν στην Άγκυρα για τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ.
«Η πιθανή κατάρρευση αυτού του μνημονίου αποτελεί ξεκάθαρη ένδειξη ότι ο πρόεδρος μπήκε σε αυτόν τον πόλεμο χωρίς σχέδιο, χωρίς τελικό στόχο και χωρίς τη δυνατότητα να μεσολαβήσει για μια διαρκή συμφωνία», ανέφερε.
