Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Εν μέσω της έξαρσης των ροών από τις ακτές της Ανατολικής Λιβύης προς την Κρήτη, η Αθήνα διεκδικεί την επαναδέσμευση της Βεγγάζης και του καθεστώτος του στρατάρχη Χαφτάρ σε όλα όσα έχουν συμφωνηθεί ως προς τον περιορισμό της παράτυπης μετανάστευσης.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται η ξαφνική επίσκεψη του υπαρχηγού της Γενικής Διοίκησης του Λιβυκού Εθνικού Στρατού Σαντάμ Χαφτάρ – γιου του στρατάρχη- τόσο στο Υπουργείο Εξωτερικών όπου και συναντήθηκε με τον Γιώργο Γεραπετρίτη, όσο και στο Μέγαρο Μαξίμου όπου έγινε δεκτός από τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη.
Η παρουσία του Χαφτάρ στην Αθήνα ανακοινώθηκε το πρωί της Δευτέρας, λίγες μόλις ώρες πριν από τις επαφές, με κυβερνητικές πηγές να επισημαίνουν ότι κατά τη διάρκεια των συνομιλιών με τον κ. Μητσοτάκη «επαναβεβαιώθηκαν οι ιστορικές σχέσεις Ελλάδας και Λιβύης, ενώ συζητήθηκαν τρόποι ενίσχυσης της συνεργασίας, ιδιαίτερα στους τομείς της οικονομίας και των επενδύσεων».
Συναγερμός για τις ροές στην Κρήτη
Πίσω, βεβαίως, απ’ αυτές τις διατυπώσεις, δεσπόζει ως μείζον πρόβλημα το μεταναστευτικό, καθώς μόλις λίγες ημέρες αφότου τέθηκε σε ισχύ το νέο Σύμφωνο της Ε.Ε. για το Άσυλο, οι αφίξεις από τα ανατολικά παράλια της βορειοαφρικανικής χώρας προς την Ελλάδα πολλαπλασιάζονται με σχεδόν ανεξέλεγκτο ρυθμό. Από τις αρχές του έτους έως το Μάιο του 2026 διασώθηκαν περισσότεροι από 5.600 αιτούντες άσυλο, ενώ τις τελευταίες τέσσερις εβδομάδες καταγράφονται σχεδόν δύο περιστατικά κατά μέσο όρο την ημέρα.
Ενδεικτικό της κατάστασης είναι το γεγονός ότι στην Κρήτη σπεύδει την Τρίτη ο υπουργός Μετανάστευσης Θάνος Πλεύρης, προκειμένου να επισκεφθεί τη δομή της Αγυιάς, αλλά και να προεδρεύσει σε σύσκεψη με τους ιθύνοντες του νησιού στην περιφέρεια Χανίων.
Σύμφωνα με τις κυβερνητικές πηγές οι κ. Μητσοτάκης και Χαφτάρ συζήτησαν τις «μεταναστευτικές προκλήσεις», με την Αθήνα να επισπεύδει τις κινήσεις της προκειμένου ν’ αποφευχθεί περαιτέρω κλιμάκωση των ροών, εξέλιξη η οποία είναι βέβαιο ότι θα επιφέρει επιπλέον τοπική αναστάτωση στην Κρήτη, ειδικά εν μέσω της τουριστικής περιόδου, μεταδίδοντας παραλλήλως εικόνα αδυναμίας ελέγχου των ελληνικών συνόρων.
Στο πλαίσιο αυτό, η ελληνική πρωτεύουσα απαιτεί από τη Βεγγάζη ενεργότερο και κυρίως αποτελεσματικότερο έλεγχο των παραλίων της Λιβύης, απ’ όπου και ξεκινούν τα παράτυπα δρομολόγια. Σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες τόσο ο Κυριάκος Μητσοτάκης, όσο και ο Γιώργος Γεραπετρίτης εξέφρασαν την ενόχλησή τους στον κ. Χαφτάρ, υπενθυμίζοντας μάλιστα ότι η Αθήνα συνεχίζει να συμβάλει τόσο στην εκπαίδευση του Λιμενικού Σώματος της Ανατολικής Λιβύης, όσο και στην εξεύρεση ευρωπαϊκών πόρων προκειμένου να στηριχθεί το καθεστώς του στρατάρχη.
Το αδιέξοδο με τη διαιρεμένη Λιβύη
Σημειώνεται ότι πέρσι τον Ιούλιο, ο κ. Πλεύρης με Ευρωπαίους ομολόγους του από το νότο, αλλά και τον αρμόδιο Επίτροπο της Κομισιόν επισκέφθηκαν, επεισοδιακά, τη Βεγγάζη, ενώ ακολούθησε στις 6 Ιουλίου ταξίδι του κ. Γεραπετρίτη, ο οποίος συναντήθηκε διαδοχικά με τον Χαλίφα Χαφτάρ και τους γιους του. Ο υπουργός Εξωτερικών βρέθηκε ξανά στην περιοχή στο τέλος του περασμένου Μαρτίου, με βασικό στόχο να παραμείνουν ανοικτοί και λειτουργικοί οι δίαυλοι επικοινωνίας της Αθήνας και με τις δύο πλευρές της διαιρεμένης χώρες, με τον κ. Γεραπετρίτη να γίνεται δεκτός στις 27 Απριλίου από τον μεταβατικό πρωθυπουργό Ντιμπεϊμπά στην Τρίπολη.
Παρά, πάντως, τις αλλεπάλληλες επαφές, η Αθήνα αδυνατεί να βρει με τη Βεγγάζη modus vivendi στη διαχείριση του μεταναστευτικού, καθώς εκτός από την αδυναμία του καθεστώτος να περιορίσει τις ροές, υπάρχουν και αντικειμενικά προβλήματα: η ακτογραμμή της Ανατολικής Λιβύης δεν μπορεί να ελεγχθεί στο σύνολό της, ενώ στα διάτρητα είναι τα σύνορα της χώρας με την Αίγυπτο, όπου διαμένουν εκατοντάδες χιλιάδες μετανάστες, κυρίως από την υποσαχάρια Αφρική και δη το Σουδάν, διαθέτοντας μάλιστα το λεγόμενο «προσφυγικό προφίλ».
Πρόκειται δηλαδή για ανθρώπους διωκόμενους και κυρίως προερχόμενους από περιοχές που μαίνονται πολεμικές συγκρούσεις, άρα οι περισσότεροι εξ αυτών δικαιούνται άσυλο. Όπως κι αν έχει και με βάσεις τις προβλέψεις του Συμφώνου, συγκαταλέγονται σε αυτούς, των οποίων το αίτημα πρέπει να εξεταστεί με βάση τις προβλεπόμενες διατάξεις.
Ενδεικτικά είναι και όσα είπε ο κ. Γεραπετρίτης μιλώντας σε σερβικό μέσο κατά τη διάρκεια της πρόσφατης επίσκεψής του στο Βελιγράδι: «Σε αυτό το ασταθές περιβάλλον, είναι υψίστης σημασίας να αντιμετωπιστούν οι υποκείμενες αιτίες που προκαλούν τις τρέχουσες μεταναστευτικές ροές προς την Ευρώπη: η περιφερειακή αστάθεια και οι συνεχιζόμενες ένοπλες συγκρούσεις στην Υποσαχάρια Αφρική και την ευρύτερη Μέση Ανατολή».
Απ’ την άλλη πλευρά, είναι φανερό ότι το καθεστώς Χαφτάρ ασκεί πίεση τόσο προς την Αθήνα, όσο και προς τις Βρυξέλλες, με αίτημα περισσότερη χρηματοδότηση αλλά και θεσμική αναγνώριση της Ανατολικής Λιβύης, με προφανές αντάλλαγμα τον περιορισμό των ροών. Κοινό μυστικό, επίσης, είναι ότι τα παράνομα κυκλώματα μετανάστευσης είναι ιδιαιτέρως προσοδοφόρα για τις διάφορες ένοπλες φατρίες και ομάδες πέριξ της Βεγγάζης.
Το τουρκικό «φλερτ» με τους υιούς Χαφτάρ και ο ρόλος της Ουάσιγκτον
Σε παράλληλο επίπεδο, η Αθήνα επιδιώκει να ενισχύσει την παρουσία της στην Ανατολική Λιβύη, την ώρα που η Άγκυρα αναπτύσσει πλήρως την επιχείρηση επαναπροσέγγισης της Βεγγάζης με απώτερο στόχο τη γεφύρωση των- πάντως χαοτικών- διαφορών με την Τρίπολη (πολιτική «One Libya»). Η Τουρκία έχει καταστήσει τη μεταβατική κυβέρνηση του Ντιμπεϊμπά δορυφόρο της, διεκδικώντας πλέον διακριτό μερίδιο επιρροής και στα ανατολικά, παρά την παλαιά, σφοδρή αντιπαλότητα με τον Χαφτάρ.
Παρότι ο στρατάρχης θεωρεί ότι εξαιτίας της τουρκικής παρέμβασης δεν κατέλαβε την Τρίπολη, οι γιοι του φαίνονται σαφώς πιο επιρρεπείς έναντι των προσφορών της Άγκυρας, ειδικά στους τομείς της οικονομίας, του εμπορίου, των επενδύσεων και των υποδομών. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο το γεγονός ότι τόσο Μπελκασέμ Χαφτάρ- επικεφαλής του Ταμείου Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης, όσο και ο Σαντάμ Χαφτάρ έχουν επισκεφθεί τους τελευταίους μήνες επανειλημμένως την Τουρκία. Αντίστοιχη προσπάθεια ενίσχυσης των οικονομικών δεσμών με την Ανατολική Λιβύη πραγματοποιεί και η Αθήνα, έχοντας βεβαίως να διαθέσει σαφώς λιγότερα κεφάλαια.
Γενικότερα στην ελληνική πρωτεύουσα έχει γίνει αντιληπτό ότι η εποικοδομητική προσέγγιση της Λιβύης δεν είναι μια εύκολη υπόθεση, παρόλα αυτά η δημιουργία ειλικρινών σχέσεων τόσο με τη Βεγγάζη όσο και με την Τρίπολη αποτελεί μείζον διακύβευμα για την πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Εξωτερικών. Κύριος μοχλός επιρροής προς αμφότερες τις πλευρές είναι η διεθνής θέση της Ελλάδας, τόσο ως μη μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών όσο και στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με την Αθήνα να έχει διαμηνύσει στον Ντιμπεϊμπά και τον Χαφτάρ ότι δύναται να λειτουργήσει ως γέφυρα επικοινωνίας της Λιβύης με το εξωτερικό.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο κ. Γεραπετρίτης επανέλαβε στον υιό Χαφτάρ τη θέση της υπέρ μιας ενιαίας και ισχυρής Λιβύης, χωρίς παρεμβάσεις τρίτων. Τίποτα, πάντως, στη βορειοαφρικανική χώρα δεν υποδεικνύει ότι εντός του επόμενου εύλογου διαστήματος θα υλοποιηθεί ο οδικός χάρτης των Ηνωμένων Εθνών με στόχο τη διεξαγωγή ελεύθερων εκλογών, ενώ με ενδιαφέρον αναμένεται το πώς θα εξελιχθεί η αντίστοιχη αμερικανική πρωτοβουλία, την οποία «τρέχει» ο Ειδικός Απεσταλμένος του Ντόναλντ Τραμπ, Μασάντ Μπούλος.
Το μέτωπο της ΑΟΖ και ο κίνδυνος του Τουρκολιβυκού Μνημονίου
Η επίσκεψη του Χαφτάρ στην Αθήνα πραγματοποιήθηκε λίγες ημέρες μετά τη διεξαγωγή του δεύτερου γύρου των τεχνικών συζητήσεων Αθήνας- Τρίπολης για την οριοθέτηση Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης και υφαλοκρηπίδας με επικεφαλής της ελληνικής ομάδας την υφυπουργό Εξωτερικών Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου. Παρά το γεγονός ότι το καθεστώς της Ανατολικής Λιβύης δε διαθέτει τη νομιμοποίηση προκειμένου να εμπλακεί σε αυτή τη συζήτηση, διπλωματικές πηγές ενημέρωναν χθες ότι ο υπουργός Εξωτερικών τόνισε και στον κ. Χαφτάρ «προτεραιότητα της Ελλάδας παραμένει η οριοθέτηση ΑΟΖ με τη Λιβύη, ως γνήσια γειτονική χώρα με αντικείμενες ακτές, βάσει του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας, όπως αυτό αποτυπώνεται στην UNCLOS».
Για την Αθήνα αποτελεί απόλυτη προτεραιότητα η αποφυγή της επικύρωσης του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, η οποία εδρεύει στα ανατολικά. Παρότι ο κ. Γεραπετρίτης επαναλαμβάνει ανά τακτά χρονικά διαστήματα ότι ακόμα και μια τέτοια κίνηση δεν παράγει αποτελέσματα διεθνώς, είναι φανερό ότι η εν λόγω εξέλιξη θα λειτουργούσε εις βάρος των ελληνικών συμφερόντων στην Ανατολική Μεσόγειο, αναδεικνύοντας παραλλήλως την Τουρκία ως κυρίαρχη δύναμη συνολικά επί της λιβυκής επικράτειας.
Εξ ου και οι ίδιες διπλωματικές πηγές επισημαίνουν ότι μεταξύ των κ. Γεραπετρίτη και Χαφτάρ υπήρξε κοινή κατανόηση ότι αφενός η γεωγραφία και δη η εγγύτητα των δύο χωρών, αφετέρου η ταραγμένη γεωπολιτική συγκυρία καθιστούν αναγκαία την οικοδόμηση μιας συνεργασίας υπέρ της σταθερότητας και της ασφάλειας στην ευρύτερη περιοχή.
