Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Ανήκει στη γενιά των ηθοποιών που έχουν καταφέρει να κινούνται με την ίδια άνεση ανάμεσα στο απαιτητικό θεατρικό ρεπερτόριο και τη δημοφιλή τηλεοπτική μυθοπλασία. Σταθερός συνεργάτης του Στάθη Λιβαθινού τα τελευταία χρόνια, με συμμετοχές σε εμβληματικές παραστάσεις όπως ο «Βασιλιάς Ληρ», η «Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της» και το «Τρίτο Στεφάνι», ο Αντώνης Γιαννακός έχει παράλληλα κερδίσει την αναγνώριση ενός ευρύτερου κοινού μέσα από επιτυχημένους τηλεοπτικούς ρόλους.
Αυτό το καλοκαίρι αναμετριέται και με το αρχαίο δράμα στην «Εκάβη – Στη σκιά της Πολιτείας», την παράσταση που σκηνοθετεί ο Στάθης Λιβαθινός ως (προσωρινό) αποχαιρετισμό στο Ηρώδειο, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου και του εορτασμού των 100 χρόνων της Ακαδημίας Αθηνών (1926-2026).
Υποδυόμενος τον Πολύδωρο, το αθώο θύμα ενός πολέμου που συνεχίζει να ζητά δικαίωση ακόμη και μετά τον θάνατό του, ο ηθοποιός βλέπει στην τραγωδία του Ευριπίδη μια οδυνηρή αντανάκλαση του σύγχρονου κόσμου. Στη συζήτησή μας μιλά για τον απανθρωπισμό, την ευθύνη απέναντι στην αλήθεια, τη δύναμη της τέχνης να φωτίζει τις «σκιές» της εποχής και το ιδιαίτερο φορτίο μιας παράστασης που θα γράψει τη δική της ξεχωριστή σελίδα στην ιστορία του ρωμαϊκού ωδείου στη σκιά της Ακρόπολης.
Ο Πολύδωρος είναι ο νεκρός γιος της Εκάβης, ένα θύμα του πολέμου, των πολιτικών συμφερόντων και της προδοσίας. Πού εντοπίζετε σήμερα γύρω μας σύγχρονους «Πολύδωρους»;
Κάθε παιδί σε εμπόλεμη ζώνη. Κάθε παιδί που πεθαίνει ως παράπλευρη απώλεια ενός πολιτικού παρασκηνίου. Και, σαφώς, κάθε αδύναμος που απλώνει το ταλαιπωρημένο χέρι του, ζητώντας βοήθεια, και κάποιος «σωτήρας» εμφανίζεται για να εκμεταλλευτεί την ανάγκη του, συνήθως με τον μανδύα της ευεργεσίας.
«Το αρχέτυπο της Μάνας Εκάβης ζει μυθολογικά σαν μια σκύλα που την έπνιξε η εκδίκηση. Και ναι, συνέβη. Αλλά τι συνέβη πριν; Προδοσία θεσμών. Προδοσία από θεούς. Προδοσία από ανθρώπους. Αυτός που έχασε τα πάντα, πιστεύοντας στον άνθρωπο, είναι ικανός για όλα. Αυτή η οργή είναι μετουσιωμένος πόνος. Όλοι είμαστε μία κακή μέρα μακριά».
O ήρωας που υποδύεστε ζητά ένα πράγμα: να αναγνωριστεί η αλήθεια του θανάτου του, να ταφεί το σώμα του. Σε μια εποχή όπως είναι η δική μας όπου η πληροφορία, η εικόνα και η αλήθεια των ειδήσεων συχνά αμφισβητούνται, πόσο επίκαιρο θα λέγατε ότι είναι αυτό το αίτημα;
Ο έλεγχος της πληροφορίας, της αλήθειας ενός γεγονότος και ο βαθμός πολυπρισματικότητας που επιτρέπεται, ελέγχεται πάντοτε από τις μορφές εξουσίας. Ο αγώνας για μια διαφορετική πληροφορία, μια διαφορετική ματιά από το status quo, θα διώκεται, θα πολεμιέται και θα ενώνει όλους όσοι υπερασπίζονται δόγματα. Όλοι αυτοί επιλέγουν μέσα από μια ήδη υπάρχουσα γκάμα απόψεων και γεγονότων. Για να δεις την αλήθεια σε οποιονδήποτε τομέα, χρειάζεσαι υπομονή και κριτική σκέψη. Δεν μας αρέσουν. Οι γρήγορες ταμπέλες μάς κάνουν να νιώθουμε ασφαλείς και όλοι τις υιοθετούμε καθημερινά, άλλοι λιγότερο και άλλοι περισσότερο. Ας ευχηθούμε, λοιπόν, συνειδητότητα και κριτική σκέψη.
Οι συνειρμοί που γίνονται ανάμεσα στην αρχαία τραγωδία της Εκάβης του Ευριπίδη με τη σημερινή εμπόλεμη πραγματικότητα της Ευρώπης ή της Μέσης Ανατολής είναι αυθόρμητοι. Ποιες εικόνες σας ήρθαν αυθόρμητα στο μυαλό διαβάζοντας το έργο του Ευριπίδη;
Ο ξεριζωμός, η προσφυγιά, τα εγκλήματα πολέμου. Μανάδες να θρηνούν και να μαζεύουν κομμάτια από τα σώματα των παιδιών τους.
Η Εκάβη χάνει τα πάντα: πατρίδα, παιδιά, κοινωνική θέση και ψυχική ισορροπία. Και φυσικά δεν μένει ηθικά αλώβητη, καθώς η οδύνη της μεταμορφώνεται σε εκδίκηση. Ποια θα μπορούσε να είναι η σύγχρονη Εκάβη της εποχής μας;
Το αρχέτυπο της Μάνας Εκάβης ζει μυθολογικά σαν μια σκύλα που την έπνιξε η εκδίκηση. Και ναι, συνέβη. Αλλά τι συνέβη πριν; Προδοσία θεσμών. Προδοσία από θεούς. Προδοσία από ανθρώπους. Αυτός που έχασε τα πάντα, πιστεύοντας στον άνθρωπο, είναι ικανός για όλα. Αυτή η οργή είναι μετουσιωμένος πόνος. Όλοι είμαστε μία κακή μέρα μακριά.
«Εκάβη» του Ευριπίδη σε σκηνοθεσία Στάθη Λιβαθινού με τους Αντώνη Γιαννακό, Μαρία Σαββίδου και Πολυξένη Παπακωνσταντίνου.
Στην παράσταση που σκηνοθετεί ο Στάθης Λιβαθινός η ευριπίδεια τραγωδία συνομιλεί με την «Πολιτεία» του Πλάτωνα και τον Μύθο του Σπηλαίου. Πώς επηρεάζει αυτή η φιλοσοφική διάσταση την ανάγνωση της τραγωδίας;
Στο «Σπήλαιο», η αλήθεια δεν είναι λύτρωση. Οι δεσμώτες προτιμούν τις σκιές και σκοτώνουν τον φορέα της αλήθειας. Η Εκάβη πίστεψε σε «σκιές»: στην ηθική των Αχαιών, στο δίκαιο του ξένου, στην υπόσχεση του φίλου. Δεν τη λύτρωσε η αλήθεια· τη λύτρωσε η πράξη της. Καλούμαστε να κοιτάξουμε κατάματα τη βία, την αδικία και την αναξιοπιστία. Διαφορετικά, θα είμαστε οι ίδιοι απροετοίμαστοι και, συνεπώς, πιο ευάλωτοι στο να αδικήσουμε ή να αδικηθούμε μπροστά στον φόβο, την εκδίκηση και τη δύναμη. Τα κείμενα του Πλάτωνα δίνουν ακόμη μία διάσταση στην «Εκάβη»: την επίγνωση. Βλέπουμε τη ζωή όπως είναι; Όπως θα θέλαμε να είναι; Ή όπως μας βολεύει να είναι; Ο συνδυασμός του Ευριπίδη με τα κείμενα του Πλάτωνα καταλήγει να υπογραμμίζει την ευθύνη που έχουμε για το πόσο εύκολα πιστεύουμε σε σκιές και ποια είναι η σχέση μας με το πραγματικό φως του ήλιου έξω από το σπήλαιο.
«Πιστεύω πως αν κάποια στιγμή ξεχάσω τα σημεία αναφοράς μου στην τέχνη, τους ανθρώπους που με διαμόρφωσαν και με ώθησαν να γίνω καλύτερος, τότε θα είμαι υποκριτής. Ακόμη κι αν θελήσω να κάνω κάτι εντελώς διαφορετικό από αυτά που διδάχθηκα».
Συνεργάζεστε σταθερά με τον Στάθη Λιβαθινό. Πώς έχει διαμορφωθεί η καλλιτεχνική σας σχέση, και ποια είναι η μεγαλύτερη πρόκληση που σας θέτει ο σκηνοθέτης στη συγκεκριμένη παράσταση;
Η συνεργασία μου με τον Στάθη Λιβαθινό είναι από τις σημαντικότερες καλλιτεχνικές σχέσεις της ζωής μου. Όλα αυτά τα χρόνια έχω προσπαθήσει να σταθώ δίπλα του ως συνεργάτης, να ανταποκριθώ στις απαιτήσεις της δουλειάς και να συμβάλω δημιουργικά στη διαδικασία. Ωστόσο, όσο κι αν μεγαλώνει η εμπειρία μου, εξακολουθώ να βρίσκω μεγαλύτερη χαρά στο να είμαι μαθητής του.
Πιστεύω πως αν κάποια στιγμή ξεχάσω τα σημεία αναφοράς μου στην τέχνη, τους ανθρώπους που με διαμόρφωσαν και με ώθησαν να γίνω καλύτερος, τότε θα είμαι υποκριτής. Ακόμη κι αν θελήσω να κάνω κάτι εντελώς διαφορετικό από αυτά που διδάχθηκα.
Πολλές φορές έχω την αίσθηση ότι πίσω από κάθε απαίτηση και κάθε πρόκληση που μου θέτει υπάρχει ένας βαθύτερος στόχος: η εξέλιξή μου. Δεν ξέρω αν ισχύει πάντα, αλλά έτσι το βιώνω. Βλέπω έναν άνθρωπο που επενδύει χρόνο και σκέψη επειδή πιστεύει στις δυνατότητες των συνεργατών του. Δεν θα αντάλλασσε κανέναν από τους συνεργάτες του με κάποιον άλλον για λόγους εμπορικής σκοπιμότητας, παρότι τέτοιου είδους αποφάσεις δεν είναι σπάνιες στον καλλιτεχνικό χώρο και συχνά προωθούνται από κάποιους παραγωγούς. Τον ευχαριστώ για τις ευκαιρίες που μου έχει δώσει, αλλά ακόμη περισσότερο για τις προκλήσεις. Οι προκλήσεις είναι αυτές που σε μεταμορφώνουν. Και για μένα αυτό είναι το μεγαλύτερο δώρο της συνεργασίας μας.
Η Εκάβη είναι η τελευταία θεατρική παραγωγή που παρουσιάζεται στο Ηρώδειο πριν από το κλείσιμο του για την έναρξη των εργασιών ανακαίνισής του. Προσθέτει αυτό ένα επιπλέον βάρος ή έστω μια συγκίνηση στους καλλιτέχνες επί σκηνής;
Κανένα επιπλέον βάρος. Το βάρος ευθύνης που βάζω στον εαυτό μου καθημερινά φτάνει κάποιες φορές στα όρια του μουδιάσματος, και είναι κάτι που προσπαθώ να δουλέψω.
Έχω ευθύνη απέναντι στους συνεργάτες μου και στο κοινό. Αν για κάποιον αλλάζει ο τρόπος που αντιμετωπίζει ένα έργο και τη δουλειά του μέσα σε αυτό, ανάλογα με το πού παίζει ή με το αν μπορεί να δημιουργήσει κάτι «θρυλικό» λόγω των συνθηκών, τότε μάλλον δεν έχει εξασκηθεί αρκετά σε αυτό που πραγματικά απαιτεί η τέχνη.
Η σημαντική πολιτιστική μας κληρονομιά δεν θα έπρεπε να λέει τίποτα παραπάνω στο δικό μας «τώρα». Το θέατρο πάντοτε μιλά στο παρόν. Η «Εκάβη» αντανακλά μια θρησκευτική και κοινωνική μεταρρύθμιση της εποχής της. Ας αποτελέσει κι αυτή ένα λιθαράκι για μια νέα, δική μας, έστω και όψιμη μεταρρύθμιση. Έτσι, ποιητικά, μπορεί να συνομιλήσει και με την έναρξη των εργασιών του Ηρωδείου.
Παρ’ όλα αυτά, δεν έχω κάνει ακόμη πρόβα εκεί. Μπορεί, μόλις βρεθώ πάνω στη σκηνή του Ηρωδείου, να κοκαλώσω. Ποιος ξέρει;
Έχετε εντοπίσει ή ανακαλύψει κάτι στη συγκεκριμένη ανάγνωση της Εκάβης που δεν είχατε προηγουμένως αντιληφθεί και σας έχει εντυπωθεί;
Αυτός που έχει τη δύναμη καθορίζει το περιβάλλον μέσα στο οποίο διεξάγεται η συζήτηση. Συχνά δεν μπορεί καν να υπάρξει συζήτηση για το δίκαιο ενός εχθρού των ισχυρών.
Δεν θα μπορούσα να δικαιολογήσω τις πράξεις της. Δεν θα μπορούσα, όμως, ούτε να την κρίνω σκληρά. Η καταπίεση, η μοναξιά και η αδικία γεννούν τέρατα. Προηγήθηκε, όμως, ο απανθρωπισμός. Αυτόν δεν πρέπει να ξεχνάμε.
INFO «Εκάβη» του Ευριπίδη σε σκηνοθεσία Στάθη Λιβαθινού στο Ωδείο Ηρώδου Αττικού. Ημέρες και ώρες παραστάσεων: Πέμπτη 25 Ιουνίου, 21.00, Παρασκευή 26 Ιουνίου, 21.00 Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου 2026
