Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Ο Πρόεδρος Τραμπ είχε μόλις επιτύχει μια κατάπαυση του πυρός μεταξύ Ισραήλ και Ιράν το περασμένο Σαββατοκύριακο, όταν προέκυψε μια νέα κρίση στη Μέση Ανατολή. Ένα αμερικανικό ελικόπτερο Apache συνετρίβη κοντά στα Στενά του Ορμούζ, αφού καταρρίφθηκε από ιρανικό drone.
Το Apache περιπολούσε στον νυχτερινό ουρανό αναζητώντας ιρανικές απειλές κατά εμπορικών πλοίων λίγο μετά τη 1:00 π.μ. (τοπική ώρα) της Τρίτης, όταν το drone εξερράγη ακριβώς μπροστά του, ανέφεραν Αμερικανοί αξιωματούχοι. Η συσκευή καθοδήγησης υπερύθρων του drone προσγειώθηκε στην αγκαλιά ενός εκ των πιλότων, καίγοντας μέρος της στολής του. Τα υπολείμματα του drone σφηνώθηκαν μέσα στο ελικόπτερο.
Το Apache κατέπεσε στο νερό, δήλωσαν οι αξιωματούχοι. Οι δύο ζαλισμένοι πιλότοι απέρριψαν ό,τι είχε απομείνει από το κάλυμμα του κόκπιτ και πήδηξαν στο νερό, αποφεύγοντας τα πτερύγια του στροφείου, δευτερόλεπτα πριν το ελικόπτερο βυθιστεί. Επιπλέοντας για δύο ώρες, διασώθηκαν τελικά από ένα τηλεκατευθυνόμενο μη επανδρωμένο σκάφος.
Ο κύκλος της κλιμάκωσης
Το περιστατικό προκάλεσε έναν ακόμη γύρο του γνώριμου μοτίβου που καθορίζει τις πάνω από 100 ημέρες εχθροπραξιών μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν: δύο αντίπαλοι, φαινομενικά προσηλωμένοι στον τερματισμό της σύγκρουσης, ξεκινούν ξαφνικά επιθέσεις, μόνο και μόνο για να υποχωρήσουν την τελευταία στιγμή πριν από το χείλος της καταστροφής.
Ο Πρόεδρος αρχικά κλιμάκωσε την ένταση μετά την πτώση του Apache, διατάσσοντας αντίποινα κατά του Ιράν και απειλώντας με πλήγματα σε μη στρατιωτικές υποδομές. Η Τεχεράνη ανταπέδωσε κατά αμερικανικών βάσεων και συμμάχων στον Περσικό Κόλπο. Στη συνέχεια, διπλωμάτες από το Κατάρ και το Πακιστάν παρενέβησαν ταχύτατα, μεταφέροντας μηνύματα μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσινγκτον, πείθοντας τον Τραμπ να ακυρώσει νέα πλήγματα και διαβεβαιώνοντάς τον ότι μια ειρηνευτική συμφωνία ήταν σχεδόν έτοιμη την Τετάρτη.
Διπλωματικό παρασκήνιο
Έκτοτε, έχει προκύψει μια σειρά αντικρουόμεων μηνυμάτων από αξιωματούχους στην Ουάσινγκτον και την Τεχεράνη, με κάποιους να δηλώνουν ότι η ειρήνη δεν ήταν ποτέ πιο κοντά και άλλους —συμπεριλαμβανομένων διαμεσολαβητών— να επισημαίνουν ότι καμία πλευρά δεν υποχωρεί από τις «κόκκινες γραμμές» της.
Ο Τραμπ δήλωσε το Σάββατο σε ανάρτησή του ότι μια συμφωνία πρόκειται να υπογραφεί την Κυριακή. Ο εκπρόσωπος του ιρανικού Υπουργείου Εξωτερικών, σύμφωνα με ιρανικά μέσα ενημέρωσης, ανέφερε ότι δεν θα υπογραφεί την Κυριακή, αν και δεν απέκλεισε μια συμφωνία τις επόμενες ημέρες.
Ενδεικτικό του εύθραυστου κλίματος είναι ότι ο αμερικανικός στρατός ανακοίνωσε το βράδυ της Παρασκευής πως κατέρριψε ιρανικά επιθετικά drones που είχαν στοχεύσει πλοία στα Στενά του Ορμούζ. Ιρανικά μέσα ενημέρωσαν για εκρήξεις στην περιοχή, υποστηρίζοντας ότι προκλήθηκαν από προειδοποιητικά πυρά των δυνάμεών τους για την επιβολή ελέγχου στη θαλάσσια οδό. Το Κέντρο Επιχειρήσεων Θαλάσσιου Εμπορίου του Ηνωμένου Βασιλείου ανέφερε το Σάββατο ότι ένα τάνκερ ανοιχτά του Ομάν επλήγη από βλήμα.
Προοπτικές για συμφωνία
Ωστόσο, υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι μετά από εβδομάδες διαπραγματεύσεων, μια συμφωνία ίσως είναι πιο κοντά αυτή τη φορά. «Και οι δύο πλευρές ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για την επίτευξη συμφωνίας. Δεν έχουν άλλη επιλογή», δήλωσε ο Danny Citrinowicz, πρώην αξιωματικός των ισραηλινών υπηρεσιών πληροφοριών και ανώτερος ερευνητής στο Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας στο Τελ Αβίβ.
Για τον Τραμπ, οι ελιγμοί μεταξύ απειλών και ισχυρισμών περί συμφωνίας υπογραμμίζουν το δίλημμα που αντιμετωπίζει: οποιαδήποτε συμφωνία αποδεχθεί το Ιράν θα είναι πολιτικά δύσκολο να παρουσιαστεί στο εσωτερικό των ΗΠΑ ως νίκη. Η στρατηγική του, σύμφωνα με αναλυτές, είναι να αναβάλει τα πιο ακανθώδη ζητήματα, ελπίζοντας ότι αυτό θα αρκεί για να συμπορευτεί η Τεχεράνη.
Το Ιράν αντιμετωπίζει το δικό του πολιτικό δίλημμα σχετικά με το πώς θα παρουσιάσει μια συμφωνία στους σκληροπυρηνικούς των Φρουρών της Επανάστασης, οι οποίοι αντιτίθενται σθεναρά στις απαιτήσεις του Τραμπ για περιορισμό του πυρηνικού προγράμματος, ειδικά χωρίς προκαταρκτικές παραχωρήσεις από την Ουάσινγκτον. Όμως, η χώρα έχει υποστεί ζημιές κατά τη διάρκεια του πολέμου και από τον αμερικανικό αποκλεισμό, κάτι που την ωθεί προς τη συμφωνία.
Διαμεσολαβητές αναφέρουν ότι βρίσκονται κοντά στην ολοκλήρωση συμφωνίας που επαναφέρει την ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα στενά και αίρει τους περιορισμούς του αποκλεισμού, αφήνοντας άλλα θέματα —όπως το πυρηνικό πρόγραμμα και το ξεπάγωμα ιρανικών περιουσιακών στοιχείων στο εξωτερικό— για μεταγενέστερες διαπραγματεύσεις.
«Υπάρχουν πολλοί τρόποι με τους οποίους το Ιράν μπορεί απλώς να κερδίσει χρόνο», δήλωσε ο William Wechsler, διευθυντής προγραμμάτων για τη Μέση Ανατολή στο Atlantic Council και πρώην αξιωματούχος του Υπουργείου Άμυνας. «Είναι προς το συμφέρον τους και θα συνεχίσει να είναι το μοτίβο».
Σημεία τριβής
Ένα σημείο καμπής σημειώθηκε την Τετάρτη, όταν αντιπροσωπεία διπλωματών από το Κατάρ επέστρεψε από την Τεχεράνη με νέα διατύπωση για το προσχέδιο της συμφωνίας. Πακιστανοί αξιωματούχοι έπεισαν τον Τραμπ ότι μια συμφωνία ήταν κοντά, και εκείνος ακύρωσε πλήγματα που είχε προγραμματίσει για εκείνο το βράδυ.
Παραμένουν κενά μεταξύ των δύο πλευρών, όπως δήλωσε αξιωματούχος του Κατάρ, σχετικά με τα δισεκατομμύρια δολάρια των παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων, τον έλεγχο των στενών και τη διαχείριση του εμπλουτισμένου ουρανίου. Το Ιράν συνεχίζει να πιέζει για άμεση πρόσβαση στα κεφάλαιά του.
Ο Τραμπ εκνευρίστηκε όταν διέρρευσε κείμενο που φέρεται να προέρχεται από την τελική συμφωνία —το οποίο ήταν ευνοϊκό για την ιρανική πλευρά—, δήλωσαν Αμερικανοί αξιωματούχοι. Έδωσε εντολή στην ομάδα του να διαψεύσει την εικόνα ότι η συμφωνία θα είναι «αδύναμη» ή ότι το Ιράν θα λάβει κεφάλαια προτού εκπληρώσει τις δεσμεύσεις του.
Την Παρασκευή, ανώτερος κυβερνητικός αξιωματούχος δήλωσε ότι το Ιράν θα λάβει οικονομικά οφέλη μόνο μετά από συγκεκριμένα βήματα στο πυρηνικό του πρόγραμμα. Εάν το Ιράν παροπλίσει τις πυρηνικές εγκαταστάσεις, τερματίσει τον εμπλουτισμό και σταματήσει τη χρηματοδότηση ομάδων όπως η Χεζμπολάχ, θα μπορούσε να δει ευρεία άρση κυρώσεων.
Το μέλλον των διαπραγματεύσεων
Ο Αντιπρόεδρος JD Vance σχεδιάζει να ταξιδέψει στη Γενεύη για την υπογραφή του μνημονίου, ανέφεραν Αμερικανοί αξιωματούχοι. Από εκεί, τεχνικές συνομιλίες για πιο δύσκολα ζητήματα θα μπορούσαν να διεξαχθούν στο Ισλαμαμπάντ. Ο Τραμπ θα ζητήσει από τους ηγέτες της G7 στη Γαλλία την επόμενη εβδομάδα να ενισχύσουν την παρακολούθηση στα Στενά του Ορμούζ, διασφαλίζοντας ότι το Ιράν τηρεί τους όρους.
Ένα κρίσιμο ερώτημα είναι αν η απόφαση του Τραμπ να επιτεθεί στο Ιράν θα οδηγήσει σε καλύτερη συμφωνία από εκείνη που θα μπορούσε να είχε χωρίς πόλεμο, ή από τη συμφωνία του 2015 (JCPOA) από την οποία αποχώρησε.
«Είναι πολύ πιθανό η συμφωνία να καταλήξει να έχει πολλές από τις ίδιες αδυναμίες για τις οποίες οι γεράκια επέκριναν την JCPOA», δήλωσε η Caitlin Talmadge, καθηγήτρια στο MIT, ειδική σε θέματα ασφάλειας στον Περσικό Κόλπο.
Ακόμη και αν η συμφωνία-πλαίσιο ευοδωθεί, ΗΠΑ και Ιράν αντιμετωπίζουν μήνες εξαντλητικών διαπραγματεύσεων, με τον πραγματικό κίνδυνο η διαδικασία να καταρρεύσει. Το Ιράν θα βγει από τη σύγκρουση έχοντας τη στρατιωτική ικανότητα να κλείσει τα στενά, από όπου διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου.
«Ποιος είναι ο μηχανισμός σε αυτή τη συμφωνία που θα εμποδίσει το Ιράν να χρησιμοποιήσει αυτό το όπλο ξανά στο μέλλον;», διερωτήθηκε η Talmadge.
Ιρανοί αξιωματούχοι προειδοποίησαν ότι δεν έχουν λάβει τελική απόφαση. «Βρισκόμαστε στα τελικά στάδια της εσωτερικής αξιολόγησης του κειμένου», δήλωσε ο εκπρόσωπος του ιρανικού Υπουργείου Εξωτερικών, Esmail Baghaei. Ο Ιρανός Υπουργός Εξωτερικών, Abbas Araghchi, είχε δηλώσει νωρίτερα ότι ένα μνημόνιο συναντίληψης «δεν ήταν ποτέ πιο κοντά».
