Λαμπρά έργα της συλλογής Βαλαδώρου συστήνει στο κοινό του το Μουσείο Μπενάκη από σήμερα μέσα από την έκθεση «Ενας συλλέκτης στην Αθήνα του 20ου αιώνα- Η δωρεά Βαλαδώρου στο Μουσείο Μπενάκη». Πρόκειται για μια από τις πιο σημαντικές δωρεές που έγιναν στο Μουσείο τις τελευταίες δεκαετίες και περιλαμβάνει πλήθος αρχαίων αντικειμένων, παλαίτυπων βιβλίων, αλλά κυρίως έργων εκκλησιαστικής τέχνης, 430 περίπου στο σύνολό τους. Η έκθεση εστιάζει στην επιλεκτική τους παρουσίαση με έμφαση στο αναμφισβήτητο αριστούργημά της, έναν σπάνιο χρυσοκέντητο επιτάφιο του 14ου αιώνα. Δεν παραλείπει ωστόσο να ρίξει φως και στους ίδιους τους συλλέκτες, τα αδέρφια Αναστάσιο (1911-1995) και Μαρία Βαλαδώρου (1923-2007) και τις συνθήκες της ζωής τους, κοινώς τον κοινωνικό περίγυρο και την παιδεία τους που καθόρισαν τις αισθητικές τους προτιμήσεις.
Μια ζωή στην Πλάκα
Εζησαν στην καρδιά της Αθήνας, στην παλιά συνοικία του Βρυσακίου. Το πατρικό τους ήταν το νεοκλασικό της Πολυγνώτου 10 το οποίο απ’ όταν απαλλοτριώθηκε το 1974 στεγάζει την Υπηρεσία Συντήρησης Μνημείων Ακρόπολης (ΥΣΜΑ), και εν συνεχεία στην οδό Οτρυνέων σε ένα άλλο νεοκλασικό το οποίο ανήκει και αυτό πλέον στο Μπενάκη. «Δραστηριοποιήθηκαν στο εμπόριο των ιερατικών υφασμάτων, είχαν μεγάλη εξοικείωση με την εκκλησιαστική παράδοση και σχέσεις σεβασμού και φιλίας με αρχιερείς του ορθόδοξου κόσμου, ήταν καλλιεργημένοι και πολυταξιδεμένοι» όπως λέει η επιμελήτρια της έκθεσης Αναστασία Δρανδάκη. Η συλλογή τους είναι απόλυτα αντιπροσωπευτική «του γούστου και των οικονομικών δυνατοτήτων ενός καλλιεργημένου εκπροσώπου μιας ακμάζουσας μεσαίας τάξης» δηλαδή του Τάσου Βαλαδώρου, ο οποίος ήταν εξάλλου ο κατ’ εξοχήν συλλέκτης και άνθρωπος με φιλοσοφικά ενδιαφέροντα. Διοργάνωνε μάλιστα φιλοσοφικά απογεύματα και συγκρότησε μια βιβλιοθήκη με αξιόλογα παλαίτυπα βιβλία (με νεωπλατωνικά κείμενα ή κείμενα των Πατέρων της Εκκλησίας).
Ο επιτάφιος Βαλαδώρου
Ένα μοναδικής σημασίας αντικείμενο της συλλογής είναι ο σπάνιος χρυσοκέντητος επιτάφιος. Χρονολογείται στις αρχές του 14ου αιώνα και παρουσιάζεται για πρώτη φορά στο κοινό. «Πρόκειται για ζωγραφική με βελόνα» σύμφωνα με την κ. Δρανδάκη και αποτελεί ένα από τα αριστουργήματα της παλαιολόγειας κεντητικής, έναν από τους πρωιμότερους και τεχνικά πιο άρτιους βυζαντινούς επιταφίους που έχουν σωθεί. Η συντήρησή του ήταν επίπονη και μακροχρόνια και θα αποτελεί αντικείμενο μελέτης και διεθνών επιστημονικών αναγνώσεων για τις επόμενες δεκαετίες. Μετά το τέλος της έκθεσης θα εκτίθεται στην αίθουσα 11 του ισογείου στο κεντρικό κτίριο του Μουσείου Μπενάκη ανάμεσα στα έργα υστεροβυζαντινής εποχής.
Αντικείμενα με έμφαση στην πνευματικότητα
Ο συλλέκτης Τάσος Βαλαδώρος αναζητούσε αντικείμενα της αρχαιότητας που συνδέονταν με κάποιο τρόπο με τελετουργίες. Είναι εμφανές στα αρχαία αντικείμενα της συλλογής όπως στο μικρού μεγέθους μαρμάρινο αγαλματίδιο Αφροδίτης των ελληνιστικών χρόνων ή στα πήλινα ειδώλια, για παράδειγμα σε μια αποσπασματικά σωζόμενη κανηφόρο μορφή. Όλα τους χρονολογούνται από τη μυκηναϊκή εποχή ως τα ελληνιστικά χρόνια όπως επίσης και τα κεραμικά αγγεία της συλλογής. Πέρα όμως από το ενδιαφέρον για τον τελετουργικό χαρακτήρα των αντικειμένων η συλλογή μαρτυρά ότι ο Βαλαδώρος ήξερε να ψάχνει. «Μπορεί να μη συνέλεγε αριστουργήματα, με την εξαίρεση του επιταφίου, όμως όλες οι επιλογές του δείχνουν ότι υπήρχε μια διαδικασία βαθιάς γνώσης και σκέψης πίσω από την απόκτηση των αντικειμένων» λέει η κ. Δρανδάκη.
Αυτό είναι ευδιάκριτο και στα έργα εκκλησιαστικής τέχνης της συλλογής, τα οποία υπερτερούν αριθμητικά και ποιοτικά (πρόκειται για 300 εικόνες περίπου). Οι επιλογές συγκροτούν «ένα πανόραμα των τάσεων στη μεταβυζαντινή ζωγραφική αλλά ανάμεσά τους δεν υπάρχει ούτε μία ενυπόγραφη εικόνα». Η μελέτη της συλλογής οδήγησε στο συμπέρασμα ότι τον Βαλαδώρο «τον ενδιέφεραν οι άγιοι ως πρόσωπα». Συνέλεγε βιογραφικές εικόνες «άγνωστων» αγίων όπως η Αγία Ευπραξία, ή ο Αγιος Αντώνιος ο εν Βεροία, οι οποίοι ωστόσο είχαν τοπική παρουσία ή σχετίζονταν με συγκεκριμένα προσκυνήματα.
Μετά το τέλος της έκθεσης, τα αντικείμενα θα μεταφερθούν στην κατοικία των αδερφών Βαλαδώρου στην οδό Οτρυνέων 13, κοντά στο Αστεροσκοπείο. Εκεί θα στεγαστεί το αρχείο αλλά και μέρος της συλλογής όταν ολοκληρωθούν οι εργασίες προσαρμογής του κτιρίου σε συγκεκριμένες μουσειολογικές προδιαγραφές. Την αρχιτεκτονική μελέτη έχει αναλάβει και εκπονήσει η Μαρία Κοκκίνου και ο Ανδρέας Κούρκουλας και αναζητείται η χρηματοδότηση που θα υλοποιήσει τα σχέδιά τους.
* Ενας συλλέκτης στην Αθήνα του 20ου αιώνα- Η δωρεά Βαλαδώρου στο Μουσείο Μπενάκη» στο Κτίριο της οδού Κουμπάρη ως τις 24/1/16
ΕΚΔΟΣΕΙΣ
Στο πλαίσιο της έκθεσης, τον Ιανουάριο του 2016 θα κυκλοφορήσει η δίγλωσση συλλογική επιστημονική έκδοση: Δρανδάκη Α. (επιμ.), Ο επιτάφιος της συλλογής Βαλαδώρου. Τέχνη, τεχνική και τεχνολογία ενός βυζαντινού χρυσοκεντήματος, Μουσείο Μπενάκη, Αθήνα.
ΠΑΡΑΛΛΗΛΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ
Στην έκθεση θα πραγματοποιούνται ξεναγήσεις από τις επιμελήτριες, κάθε Τετάρτη 13.00-14.00 και Σάββατο 12.00-13.00. Εξαιρούνται οι ημερομηνίες: Σάββατο 26/12/2015, Σάββατο 02/01/2016 και Τετάρτη 06/01/2016.
Η συμμετοχή στις ξεναγήσεις επιβαρύνει το εισιτήριο της έκθεσης κατά €2. Για κράτηση θέσεων: Τ 210 3671037, Δευτέρα – Πέμπτη 10:00-16:00.
