Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Το μεγαλοπρεπές παλάτι
που στεφανώνει
τη Στέγη του Κόσμου
Η πτήση 400 των κινεζικών αερογραμμών πέταξε από το Κατμαντού για τη Λάσα στις 10 το πρωί. Η φωνή του πιλότου που μας έδειχνε στα δεξιά παράθυρα τη μοναδική θέα του Εβερεστ χάθηκε μέσα στα επιφωνήματά μας για την επιβλητική παρουσία της άσπρης κορυφής πάνω από τα σύννεφα. Μετά σαράντα λεπτά εμφανίστηκε το θιβετιανό οροπέδιο και το αεροδρόμιο της Λάσα. Οι πολύωρες κινεζικές διατυπώσεις εισόδου στη χώρα και η δίωρη διαδρομή ως την πόλη ήταν οι πρώτες εντυπώσεις με τον φόβο για πονοκέφαλο λόγω υψομέτρου.
Απόγευμα που στην πατρίδα κλείνουν τα μάτια από τη νύστα του καλοκαιρινού μεσημεριού στο προαύλιο του μοναστηριού Σέρα, την επομένη της άφιξής μας στην πόλη των 3.600 μέτρων. Κάπου πενήντα δόκιμοι μοναχοί καθισμένοι καταγής δέχονται τη βροχή των ερωτήσεων των μεγαλυτέρων βαθμίδων μοναχών. Το θέαμα είναι μοναδικό. Ως προς το χρώμα, το πράσινο των δένδρων και των θάμνων πνίγεται από τα μελιά ρούχα των μοναχών, ως προς τον ήχο, το σταθερό αεράκι που μεταφέρει κουδουνίσματα από το εσωτερικό του μοναστηριού έχει κατακλυστεί από τον ανάμεικτο ήχο του ενός ποδιού και του ταυτόχρονου ήχου από το κτύπημα της μιας παλάμης πάνω στην άλλη των εξεταστώνΩ που δίνουν έτσι τον ρυθμό, τον χρόνο και την απαιτούμενη ταχύτητα στην ερώτηση και τη σύγχρονη απάντηση των δόκιμων. Το περασμένο ως τον ώμο κομπολόι ανεμίζει στον χώρο καθώς η κίνηση επαναλαμβάνεται συνεχώς χωρίς διάλειμμα. Περπάτησα ανάμεσα από τις φιγούρες και προσπάθησα να αποτυπώσω εκφράσεις από τα ροδοκόκκινα πρόσωπα των μοναχών. Κάποια στιγμή έκανα πρόβα κι εγώ της εξεταστικής τεχνικής. Το αριστερό πόδι μπροστά, κίνηση του κορμού και ταυτόχρονη κρούση των δύο παλαμών μου και αποχωρισμός. Το προσπάθησα δυο τρεις φορές ώσπου ένιωσα μικρά γελάκια και φωτεινά μάτια να συνοδεύουν κάθε μου κίνηση. Μέσα στον χρόνο αυτό ο δόκιμος πρέπει να απαντήσει σχεδόν μηχανικά ή καλύτερα από καρδιάς στη γνώση. Προς την έξοδο η καρτ ποστάλ του Δαλάι Λάμα που είχα αγοράσει από το Κατμαντού εξαργυρώθηκε με ένα ξύλινο κομπολόι ενός μοναχού. Η κατοχή τέτοιων καρτ ποστάλ αποτελεί αδίκημα στην πρωτεύουσα της αυτόνομης επαρχίας του Xizang της Κίνας, το σημερινό Θιβέτ. Ο μοναχός φίλησε την εικόνα και την έκρυψε στον κόρφο του καθώς χάθηκε στο εσωτερικό του μοναστηριού. Ο ήχος από τα καμπανάκια διάχυτος και ο απόηχος των εξεταζομένων μοναχών συντρόφευσαν τα βήματά μου ως την έξοδο. Το πούλμαν στην επιστροφή του μετά από θερμή παράκλησή μας έκανε μια μικρή παράκαμψη. Πλησιάσαμε όσο επιτρεπόταν τον τόπο που αργότερα θα ονόμαζα κρανίου τόπο. Μια βουνοπλαγιά χωρίς καθόλου βλάστηση, παρά μόνο με μεγάλες πέτρες, όπου είναι το νεκροταφείο της πόλης. Δηλαδή είναι ο χώρος όπου το πρωί ο νεκρός τοποθετείται πάνω σε ένα μεγάλο βράχο χωρίς ρούχα και διαμελίζεται με λιθοβολισμό ώσπου να είναι δυνατή η εξαφάνισή του από τα διάφορα όρνεα που τρώνε τα πάντα. Από αυτή τη διαδικασία ξεφεύγουν μόνο οι θρησκευτικοί και τα παιδιά. Για μεν τους πρώτους χρησιμοποιείται η καύση, για δε τα παιδιά η ρίψη τους στον ποταμό.
Στην κεντρική πλατεία της πόλης, όπου ο φημισμένος ναός Jokhang, οι μικροπωλητές μας περικυκλώνουν. Το πιο φανταχτερό διαπραγματεύσιμο αντικείμενο είναι οι ασημένιες ζώνες με πόρπη τιρκουάζ. Κατά μήκος του ναού καθισμένοι μοναχοί περιμένουν κάποια συνδρομή σε φαγητό κτυπώντας ρυθμικά μικρά τύμπανα και λέγοντας προσευχές. Κάποιος αμερικανός τουρίστας στα μεταλλικά κεσεδάκια ρίχνει ένα νόμισμα! Στην είσοδο οι πιστοί προσκυνητές κάνουν συνεχόμενες γονυκλισίες. Από κάπου ψηλά έρχεται ένας ήχος ρυθμικός. Συνδυάζει χτύπημα ποδιών, τραγούδι και πολύ κόσμο. Μπαίνουμε στα σκοτεινά δαιδαλώδη διαμερίσματα. Η μυρωδιά μούχλας, καμένου λίπους γιακ και τσιμέντου.
Από ένα ξέφωτο μπορούμε να δούμε τι γίνεται στη σκεπή. Γύρω στους 30 ανθρώπους κυρίως νέοι άντρες, γυναίκες και παιδιά τραγουδούν ρυθμικά. Η πρώτη σειρά χτυπά τα πόδια και τα κουτάκια ξύλου που κρατούν, η δεύτερη σειρά τραγουδά και χτυπά παλαμάκια, η τρίτη τα πόδια και τα κοντάκια και ούτω καθ’ εξής. Ανεβαίνω σε μια ξύλινη σκάλα και έχω πλέον ολοκληρωμένη αίσθηση του τι συμβαίνει. Μια μεγάλη ομάδα εθελοντών προσκυνητών εργάζεται ρίχνοντας πλάκα! Ναι, με τα πόδια και τα κοντάκια ξύλου στρώνουν το τσιμέντο. Ο ήλιος αντανακλά στα κόκκινα μάγουλά τους λίγο προτού γύρει να ξεκουραστεί. Και το τραγούδι κρατά τον ρυθμό της πίστης, της συνοχής και της προσφοράς ενωμένο με τον ρυθμό της ζωντάνιας αυτών των ανθρώπων. Η Ντίνα ακολούθησε λίγο τον ρυθμό τους. Ο Σωκράτης ανάβει το τσιγάρο και φυσά τον καπνό. Μας προσπερνούν πιστοί που κρατούν τις προσευχές στο στόμα τους χωρίς διακοπή. Βγαίνουμε ανατολικά του ναού. Χανόμαστε για λίγο στα μικρά πέτρινα σοκάκια. Ενα κρεοπωλείο, ένα ουρητήριο, ένα τσαγκάρικο, μικρά παιδιά που έχουν στο στόμα το δάχτυλο. Ευτυχώς δεν μας κυνηγούν οι μικροπωλητές. Μπαίνουμε για την τελευταία επίσκεψη της μέρας σε ένα άλλο μοναστήρι. Είναι ένα σύγχρονο μοναστήρι γυναικών. Ξυρισμένα κεφάλια και μικρά μικρά δωμάτια με μοναχές που οι περισσότερες γράφουν προσευχές και χειρίζονται αργαλειό. Νιώθουν περίεργα και χαμηλώνουν το βλέμμα. Αφοπλιστικά μικρά χαμόγελα χαρίζουν στις γυναίκες μόνο. Δεν επιμένουμε με την παρουσία μας.
Το σούρουπο απλώνεται στη Λάσα. Στα δωμάτια του Holiday Inn το ζεστό νερό είναι έτοιμο στα θερμός για να φτιάξουμε τσάι. Ο,τι καλύτερο για τον πονοκέφαλο του ύψους. Αν και σήμερα έχουμε πλέον συνηθίσει στο υψόμετρο. Στα αριστερά του ξενοδοχείου, στο ψηλότερο σημείο του λόφου Πουτούο, η Ποτάλα, σκούρο σημάδι σιωπής του βραδινού αυτού. Ολο το βράδυ προσπαθούσα να μιλήσω με Αθήνα. Οταν η γραμμή βγήκε πεντακάθαρα δεν μπόρεσα να πω τίποτα. Ηταν τόσα πολλά αυτά που ένιωθα, τόσο μακρινά που έπεσαν οι μονάδες με τη σιωπή, από τη Στέγη του Κόσμου.
Το επόμενο πρωινό μάς βρήκε να ανηφορίζουμε τα σκαλιά του παλατιού. Ενα ψιλόβροχο μας καλημέρισε στις απανωτές υποχρεωτικές στάσεις μας. Η θέα της πόλης κάτω μας εντόπιζε το ύψος της κεντρικής πόρτας. Η αυλή, χαρακτηριστικά στοιχεία αρχιτεκτονικής, χρώματα και κόσμος. Το ύψος της Ποτάλα (βουνό του Βούδα) είναι 110 μέτρα. Το θαυμάσιο αυτό παλάτι κτίστηκε από 7.000 εργάτες με πέτρες, χώμα και ξύλα, τον 17ο αιώνα. Στη θέση αυτή προϋπήρχε ένα κάστρο κτισμένο 1.000 χρόνια πριν. Το 1648 ολοκληρώθηκε το Λευκό Παλάτι και πενήντα χρόνια αργότερα ολοκληρώθηκε το Κόκκινο Παλάτι από τον 5ο Δαλάι Λάμα. Για έξι ολόκληρα χρόνια από τον θάνατό του οι εργάτες πίστευαν ότι ο αγαπημένος τους Δαλάι Λάμα ζούσε, μια και οι υπεύθυνοι δεν ανακοίνωσαν τον θάνατό του το 1682 ώστε να μην επηρεάσουν την κατασκευή του μοναδικού αυτού παλατιού. Οταν πλησιάσαμε στην κεντρική πόρτα διαπιστώσαμε αυτό που από μακριά φαίνεται και χαρακτηρίζει την Ποτάλα. Οι τοίχοι κλείνουν προς τα μέσα και τα παράθυρα, ρυθμικά σε καθαρές παράλληλες σειρές και στενότερα στην κορυφή παρά στη βάση, είναι από μαύρη λάκα.
Το Λευκό Παλάτι αποτελείται από διαμερίσματα διαμονής, διοικητικά γραφεία, τυπογραφείο. Το χαρτί που χρησιμοποιούσαν το έφτιαχναν από φλοιό δάφνης, είχε χρώμα κρεμ και ήταν σκληρό και τραχύ. Το Κόκκινο Παλάτι ήταν το πνευματικό κέντρο και περιελάμβανε αίθουσα συγκέντρωσης μοναχών, παρεκκλήσια, βιβλιοθήκες. Στην «αίθουσα της θυσίας» ξεκουράζονται πολλοί πρώην Δαλάι Λάμα. Από τις οκτώ Τσέρτεν (παγόδες) που παραμένουν ανέπαφες, το μαυσωλείο του 5ου Δαλάι Λάμα είναι το πιο σπουδαίο. Το θαυμάσαμε εισερχόμενοι από την επάνω πόρτα, έχει ύψος 15 μέτρα και είναι καλυμμένο με χρυσό που υπολογίσαμε ότι ζυγίζει 4 τόνους. Κατεβαίνοντας τα σκαλιά φτάνουμε στη βάση του μαυσωλείου. Οπου το βούτυρο γιακ καίει συνεχώς και οι προσευχές μουρμουριστά φτιάχνουν μια συνέχεια ατέλειωτης κατάνυξης. Τα διαμάντια, τα ζαφείρια, τα κοράλλια, το λάπις λαζούλι και τα μαργαριτάρια του μαυσωλείου υπολογίζονται ότι αξίζουν 10 φορές περισσότερο από τον χρυσό του. Βγαίνοντας στην ταράτσα του Κόκκινου Παλατιού, όπου και οι χρυσοί τρούλοι, έχουμε μια πανοραμική άποψη της πόλης και των γύρω βουνών που φτιάχνουν ένα δαχτυλίδι χωρίς διάβαση. Τους χρυσούς αυτούς τρούλους αντίκριζαν πρώτα από μακριά οι πιστοί και γονάτιζαν για τις πρώτες προσευχές. Από το σημείο που βρίσκονταν στο ψηλότερο πέρασμα είχαν ακόμη 6 ώρες δρόμο. Αυτούς τους τρούλους είδε για πρώτη φορά δυτικός, ο αυστριακός φιλόλογος Χάινριχ Χάρερ τον Ιανουάριο του 1946, που έζησε στη Στέγη του Κόσμου για πέντε χρόνια, ως την κινεζική εισβολή το 1951.
Πίσω από το παλάτι και δεξιά του ιερού λόφου Πουτούο βρίσκεται μια λίμνη η οποία ονομάζεται Λίμνη του Βασιλιά Δράκου. Είναι τεχνητή και φτιάχτηκε στην τεράστια τρύπα που δημιουργήθηκε από την εξόρυξη πέτρας για τις ανάγκες του κτισίματος της Ποτάλα.
Ξαναμπήκαμε στο εσωτερικό του Κόκκινου Παλατιού. Μετά από αρκετές ξύλινες σκάλες, η ξεναγός μας, η Tsedan Lhamo, μας έδειξε το δωμάτιο του τελευταίου Δαλάι Λάμα. Ο Τένζιν Ζιάτσο ήταν 2 ετών όταν επιλέχτηκε και 5 ετών όταν ενθρονίστηκε. Το 1959 έφυγε από τη Λσα με 80.000 πιστούς του και εγκαταστάθηκε στην Ινδία. Δαλάι σημαίνει στη μογγολική γλώσσα ωκεανός και Λάμα στη θιβετιανή γλώσσα άντρας βαθιάς σοφίαςΩ θνητός άντρας του οποίου η σοφία πιστεύεται ότι είναι τόσο βαθιά όσο ο ωκεανός.
Κατεβαίνοντας τα σκαλιά προς την πόλη κουβαλούσα μαζί μου το απόλυτο των χρωμάτων, το αρμονικό της συνύπαρξης, το μεθυστικό του μυστηρίου, το απόμακρο της μοναξιάς, το μοναδικό της σιωπής. Οι πραματευτάδες που με ξαναπολιόρκησαν στην πλατεία με ξαναπήγαν στη σχέση της συναλλαγής των χρημάτων και των αισθημάτωνΩ τόσο γνώριμη στον δυτικό τρόπο σκέψης, έσφιξα τα χέρια και δεν αγόρασα τίποτα. Ψάχνοντας μέσα στο πλήθος για μια μουσικήΩ έκλεισα το ταξιδιωτικό μου όνειρο στη Στέγη του Κόσμου.
