• Αναζήτηση
  • Δύο σημαντικά βιβλία για την ιστορία του κομμουνιστικού κινήματος, «Οι παράνομοι» του Σταύρου Κασιμάτη και «Νίκος Πλουμπίδης» του Δημοσθένη Παπαχρίστου προκαλούν έναν ενδιαφέροντα διάλογο.

    Αριστερές τραγωδίες

    Αριστερές τραγωδίες Δύο σημαντικά βιβλία για την ιστορία του κομμουνιστικού κινήματος, «Οι παράνομοι» του Σταύρου Κασιμάτη και «Νίκος Πλουμπίδης» του Δημοσθένη Παπαχρίστου προκαλούν έναν ενδιαφέροντα διάλογο. ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ Η διπλή τραγωδία του Νίκου Πλουμπίδη ­ του παλιού ηγετικού στελέχους του ΚΚΕ που καταδικάστηκε τον Αύγουστο του 1953 από το μετεμφυλιακό στρατοδικείο


    Η διπλή τραγωδία του Νίκου Πλουμπίδη ­ του παλιού ηγετικού στελέχους του ΚΚΕ που καταδικάστηκε τον Αύγουστο του 1953 από το μετεμφυλιακό στρατοδικείο της Αθήνας σε θάνατο, ενώ ήδη το κόμμα του τον είχε καταγγείλει για «χαφιέ», αρνήθηκε να πει έστω και μία λέξη εναντίον των συντρόφων του που τον συκοφαντούσαν και εκτελέστηκε στις 17 Αυγούστου του 1954, με κυβέρνηση του στρατάρχη Παπάγου ­ επανήλθε τελευταία στην επικαιρότητα με αφορμή την έκδοση του βιβλίου του Σταύρου Κασιμάτη «Οι παράνομοι» (Εκδόσεις Φιλίστωρ). Ο Σταύρος Κασιμάτης (γνωστός στην Κατοχή και αργότερα ως ανώτατο στέλεχος της ΕΠΟΝ με το ψευδώνυμο Ορέστης, και μετά το 1952 που έφυγε κρυφά για το εξωτερικό με το ψευδώνυμο Λευτέρης Σταθάς) ήταν ο επικεφαλής, μαζί με τον Κώστα Φιλίνη, του ενός από τα δύο παράνομα κέντρα του ΚΚΕ στην Αθήνα. Του άλλου, του παλαιότερου, επικεφαλής ήταν ο Νίκος Πλουμπίδης που όμως ήδη από τον Φλεβάρη του 1952 είχε χαρακτηριστεί από την ηγεσία του ΚΚΕ, την ευρισκόμενη στο εξωτερικό (Ζαχαριάδης, Β. Μπαρτζώτας, κλπ.) χαφιές και πράκτορας της Ασφάλειας και των Αμερικανών. Οπως αναφέρεται στο βιβλίο «Από τον Εμφύλιο στη Χούντα» (Εκδόσεις Παπαζήση, στον Α’ τόμο που κυκλοφόρησε πριν από 20 χρόνια, σελ. 82), ένα μέρος από τα «στοιχεία» στα οποία στήριξαν ο Ζαχαριάδης, ο Β. Μπαρτζώτας κλπ. τις συκοφαντίες τους εναντίον του Πλουμπίδη προέρχονταν από το δεύτερο κομματικό κέντρο που επικεφαλής του ήταν ο Σταύρος Κασιμάτης – Ορέστης. Στις 3 Αυγούστου, ύστερα από αρκετών ημερών διαδικασία ο Πλουμπίδης καταδικάστηκε από το στρατοδικείο σε θάνατο, και ύστερα από ένα χρόνο και μερικές μέρες, στις 17 Αυγούστου 1954, εκτελέστηκε. Αυτός που γράφει τις γραμμές αυτές είχε παρακολουθήσει το 1953 τη δίκη ως συντάκτης της «Αυγής». Στο ίδιο βιβλίο (τόμος Β’, σελ. 93) αναφέρει:


    «Πίσω από το χαμόγελο του Πλουμπίδη κρύβεται ανείπωτη τραγωδία. Δεν είναι μόνο, ούτε τόσο, η γυναίκα και το παιδί του που θα έμενε ορφανό. (…) Η μεγαλύτερη τραγωδία του είναι ότι ακόμα και στη διάρκεια της δίκης του, το κόμμα του, που γι’ αυτό είχε θυσιάσει όλα τα χρόνια του και τώρα θα έδινε τη ζωή του, τον καταγγέλλει για πράκτορα του εχθρού…».


    Και στο κεφάλαιο που αναφέρεται στην εκτέλεσή του σημειώνεται:


    «Ο Πλουμπίδης είναι από τις σπάνιες περιπτώσεις κομμουνιστών ηγετών που πήγαν στο εκτελεστικό απόσπασμα χωρίς κανείς από την παράταξή του να προσπαθήσει να τον σώσει. (…) Να πέρασε καμιά στιγμή από το μυαλό του, πως, ίσως, θα ήταν χρήσιμο και στην παράταξή του και στο κόμμα του (…) να αποκαλύψει και να καταγγείλει το συκοφαντικό μύθο του Ζαχαριάδη και των συνεργατών του;».


    Βέβαια ο Πλουμπίδης διαβεβαίωνε συνεχώς ότι είναι τίμιος αγωνιστής και όχι χαφιές, αλλά ταυτόχρονα συμβούλευε και καλούσε σε πειθαρχία και πίστη στην ηγεσία του κόμματος που τον συκοφαντούσε. Ο Σταύρος Κασιμάτης, στο βιβλίο του, δεν διαψεύδει τον ρόλο που έπαιξε ο ίδιος και το «δεύτερο παράνομο κέντρο» του ΚΚΕ στην Αθήνα στον εφοδιασμό του Ζαχαριάδη με «στοιχεία» και επιχειρήματα για να καταγγείλει τον Πλουμπίδη για χαφιέ. Μόνο που τώρα κάνει περισσότερο φανερό ότι τέτοια στοιχεία ζητούσαν από μια περίοδο και ύστερα ο Ζαχαριάδης και οι άλλοι από το εξωτερικό. Ο Κασιμάτης, στην προσπάθειά του να δικαιολογήσει τη θέση του, δημιούργησε σε αρκετούς την εντύπωση ότι ουσιαστικά δεν ανακαλεί καθαρά τις κατηγορίες κατά του Πλουμπίδη και του επίσης παλιού αγωνιστή Πέτρου Διβέρη, που τον είχαν και αυτόν κατηγορήσει για «ύποπτο». Και οπωσδήποτε ότι δεν κάνει μια σαφή «αυτοκριτική» για τη μεγάλη αδικία που έγινε σε ένα βετεράνο αγωνιστή του ΚΚΕ, όπως ο Νίκος Πλουμπίδης, που θυσίασε τη ζωή του για το κόμμα του και τα ιδανικά του. Ισως αυτό να παρακίνησε και τον Δημοσθένη Παπαχρίστου, γυναικάδελφο του Πλουμπίδη, να συγκεντρώσει σε έναν τόμο με τον τίτλο «Νίκος Πλουμπίδης ντοκουμέντα, Γράμματα από τη φυλακή» πραγματικά συγκλονιστικά κείμενα σχετικά με τη δράση και το μαρτύριο του μάρτυρα αυτού του κομμουνιστικού κινήματος. (Εκδόσεις Δελφίνι, 1997).


    Το βιβλίο το προλογίζει ο μονάκριβος γιος του βιογραφούμενου κομμουνιστή ηγέτη, γιατρός Δημήτρης Πλουμπίδης, που ανάμεσα σε άλλα υποστηρίζει ότι ο πατέρας του «με τη στάση του πέτυχε μια πολιτική νίκη, έτσι ώστε η υπόθεσή του να μην μπορεί να «κλείσει» αν δεν έλθουν στην επιφάνεια όλα τα διαθέσιμα στοιχεία και δεν συζητηθεί με όρους πραγματικής πολιτικής ανάλυσης». Και επίσης ότι «ο Ν. Πλουμπίδης έκανε πολιτική ως το τέλος με όλα τα μέσα που διέθετε και ως το ακραίο σημείο».


    Τα ντοκουμέντα που περιέχει το βιβλίο αυτό είναι πραγματικά συγκλονιστικά, αλλά και πολύτιμα για την ιστορική έρευνα. Ενδιαφέρον παρουσιάζει και έκθεση (που περιέχεται στο βιβλίο) του άλλου πρώην ηγέτη της ΕΠΟΝ και μέλους της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ, του Νίκου Ακριτίδη, που έχει φύγει πριν από αρκετά χρόνια από τη ζωή. Ο Ακριτίδης, όπως προκύπτει από την έκθεση, αρνείται να δεχθεί τις υποψίες του Σταύρου Κασιμάτη και του Ζαχαριάδη εναντίον του Πλουμπίδη. Είναι φανερό πάντως από όλα τα συμπαρομαρτούντα ότι η χαφιεδολογία στο ΚΚΕ ήταν συνέπεια και των δυσκολιών της παρανομίας και προσωπικών αντιθέσεων των ηγετών του κόμματος, αλλά κυρίως συνειδητό ή ασυνείδητο άλλοθι για τις αποτυχίες μιας πολιτικής που στοίχισε πολύ βαριά σε αίμα, θυσίες, καταστροφές και καθυστέρηση στην Αριστερά και στη χώρα.


    Ο Δημοσθένης Παπαχρίστου παραθέτει και διάφορα στοιχεία για να θεμελιώσει την άποψη ότι σε βασικά πολιτικά προβλήματα ο Πλουμπίδης είχε ανανεωτικές αντιδογματικές απόψεις, όπως δείχνει η θέση του, π.χ., για την αποχή από τις εκλογές του 1946, τη σκληρή στάση της κομματικής ηγεσίας για τις «δηλώσεις νομιμοφροσύνης» των δημοσίων υπαλλήλων κλπ. Και αυτός ήταν ένας βασικός λόγος που θέλησε να τον εξοντώσει πολιτικά ο Ζαχαριάδης. Οπωσδήποτε το βιβλίο του Δ. Παπαχρίστου ­ όπως και εκείνο του Σταύρου Κασιμάτη ­ με το πλήθος των στοιχείων που παραθέτει θα αποδειχθεί χρήσιμο για την ιστορική έρευνα.


    * Παρουσίαση των δύο βιβλίων δημοσιεύτηκε στο φύλλο της 6ης Ιουλίου 1997

    Archive
    Σίβυλλα
    Helios Kiosk