Στις 26 Μαρτίου, την ώρα που η Κέρστι Κόβεντρι, πρόεδρος της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής (ΔΟΕ), ανακοίνωνε τη νέα πολιτική της ΔΟΕ για την επιλεξιμότητα στη γυναικεία κατηγορία, ο Γιάννης Πιτσιλαδής βρισκόταν στο αεροπλάνο πετώντας από το Χονγκ Κονγκ στην Αθήνα για να μιλήσει στο 4ο Πανελλήνιο Αθλητιατριακό Συνέδριο.
«Ισως καλύτερα που έγινε έτσι, γιατί το τηλέφωνό μου θα χτυπούσε ασταμάτητα» αναφέρει στο ΒΗΜΑ-Science o καθηγητής Αθλητιατρικής στο Hong Kong Baptist University και πρόεδρος της επιστημονικής επιτροπής της Διεθνούς Ομοσπονδίας Αθλητιατρικής (FIMS). «Αν και πίστευα πραγματικά ότι η ΔΟΕ δεν θα προχωρούσε σε μια τέτοια κίνηση, αφού τα επιστημονικά δεδομένα από το 2021 έως σήμερα είναι ακριβώς τα ίδια» συνεχίζει.
Υποχρεωτικός γενετικός έλεγχος στις αθλήτριες
Μετά από σχεδόν 25 χρόνια, η ΔΟΕ επιστρατεύει και πάλι τον γενετικό έλεγχο για τη γυναικεία κατηγορία, αυτή τη φορά με ένα εφάπαξ, υποχρεωτικό τεστ για το γονίδιο SRY (Sex-determining Region Y, το βασικό γονίδιο στο χρωμόσωμα Υ που καθορίζει το αρσενικό φύλο) σε όλες τις αθλήτριες που θα συμμετάσχουν στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Λος Αντζελες το 2028. Σύμφωνα με το κείμενο-πλαίσιο της νέας πολιτικής, η απόφαση λήφθηκε με αναφορά στη «βεβαιότητα» της επιστήμης ως προϋπόθεση για ασφαλή και δίκαιο συναγωνισμό.
Η επιλεξιμότητα στη γυναικεία κατηγορία περιορίζεται πλέον σε «βιολογικές γυναίκες», με ελάχιστες εξαιρέσεις όπως το σύνδρομο πλήρους αντίστασης στα ανδρογόνα (CAIS). Η απόφαση σηματοδοτεί και την οριστική απομάκρυνση από το πλαίσιο του 2021, το οποίο άφηνε μεγαλύτερο περιθώριο στις διεθνείς ομοσπονδίες να διαμορφώνουν επιμέρους κανόνες προσαρμοσμένους στις ιδιαιτερότητες των αθλημάτων.
Αβέβαιη επιστημονική βάση
Αυτή η «βεβαιότητα» της επιστήμης συνιστά τον πυρήνα της εποικοδομητικής κριτικής της FIMS, η οποία στις 17 Απριλίου εξέδωσε ανακοίνωση με την οποία καλεί τη ΔΟΕ να επανεξετάσει τη νέα πολιτική. Η ομοσπονδία, που ιδρύθηκε το 1928 στους χειμερινούς Ολυμπιακούς του Σεντ Μόριτζ, επισημαίνει ότι η βιολογική ανάπτυξη φύλου είναι μια σύνθετη, πολυπαραγοντική διαδικασία, στην οποία αλληλεπιδρούν γενετικοί, ενδοκρινικοί και φυσιολογικοί μηχανισμοί.
Σύμφωνα με τη FIMS, το SRY δεν αποτελεί διαγνωστικό εργαλείο ταξινόμησης του βιολογικού φύλου, ούτε δείκτη λειτουργικών χαρακτηριστικών που σχετίζονται ευθέως με την αθλητική απόδοση. Με άλλα λόγια, ένα γονίδιο μπορεί να λειτουργεί ως βιολογικό ίχνος, δεν αρκεί όμως για να σηκώσει από μόνο του το βάρος μιας τόσο καθολικής κανονιστικής απόφασης. Η FIMS υπογραμμίζει ότι η επιστημονική βάση πάνω στην οποία εξελίχθηκε η πολιτική της ΔΟΕ τα τελευταία χρόνια παραμένει περιορισμένη, ετερογενής και, σε αρκετά πεδία, αβέβαιη.
«Η χρήση ενός και μόνο γενετικού δείκτη δεν αντανακλά την πολυδιάστατη φύση της ανθρώπινης απόδοσης στον αθλητισμό» αναφέρει ο Γιάννης Πιτσιλαδής.
Ευρεία αμφισβήτηση
Η νέα πολιτική της ΔΟΕ δεν αμφισβητείται μόνο από τη FIMS. O αυστραλός γενετιστής Αντριου Σινκλέρ, που ταυτοποίησε το γονίδιο SRY το 1990, έχει προειδοποιήσει ενάντια στην αποκλειστική μεταχείρισή του ως οριστικού δείκτη φύλου. Ταυτόχρονα, περισσότερες από 80 οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, όπως η Sports and Rights Alliance, καλούν τη ΔΟΕ να εγκαταλείψει τον δρόμο του καθολικού γενετικού ελέγχου σε γυναίκες και κορίτσια, προειδοποιώντας ότι μια τέτοια πολιτική διευρύνει τον κίνδυνο στιγματισμού, επιτήρησης και αποκλεισμού.
Στο ίδιο μήκος κύματος, η αμερικανή καθηγήτρια Βιοηθικής Κατρίνα Καρκάζις αναφέρει στο BHMA-Science ότι «η ΔΟΕ παρουσιάζει τη νέα πολιτική ως επιστημονικά τεκμηριωμένη, ενώ αποτελεί στην ουσία διοικητική ευθυγράμμιση με την αυξανόμενη πίεση, πολύ πέρα από τον αθλητισμό, να χαραχθούν πιο σκληρές γραμμές γύρω από τις κατηγορίες φύλου».
Οι «μαύροι κύκνοι»
Αντλώντας από τον αυστριακό φιλόσοφο της επιστήμης Καρλ Πόπερ και την αρχή της διαψευσιμότητας που εισήγαγε το 1934 στο βιβλίο του «The Logic of Scientific Discovery», ο Γιάννης Πιτσιλαδής μάς υπενθυμίζει ότι η επιστήμη δεν προχωρά με βεβαιότητες αλλά με περισσότερη και καλύτερη έρευνα.
«Η θέα πολλών λευκών κύκνων δεν αποδεικνύει ότι όλοι οι κύκνοι είναι λευκοί. Ενας και μόνο μαύρος κύκνος αρκεί για να διαψεύσει αυτή την υπόθεση. Οι μαύροι κύκνοι, στην περίπτωση της νέας πολιτικής της ΔΟΕ, είναι οι γυναίκες και τα κορίτσια που δεν θα μπορέσουν να συμμετάσχουν στους Ολυμπιακούς του Λος Αντζελες. Και αυτό είναι άδικο».
