Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή «Δεν θα ξαναγίνουν εκλογές εδώ». Με αυτή του τη φράση ο Ντανιέλ Ορτέγα, πρόεδρος της Νικαράγουα από το 2007 και εμβληματική φιγούρα του πάλαι ποτέ επαναστατικού κινήματος των Σαντινίστας, εγκαινιάζει τη μεταδημοκρατική περίοδο της χώρας. Πρόκειται για εξέλιξη που συνιστά κορύφωση μιας χρόνιας διαδικασίας αυταρχικοποίησης κι έχει την εξήγησή της σε μια σειρά από λόγους.
Ποιες εκλογές;
Η προαναφερθείσα δήλωση έγινε κατά τη διάρκεια ομιλίας του Ορτέγα για την 47η επέτειο της Επανάστασης των Σαντινίστας στην κεντρική πλατεία της πρωτεύουσας Μανάγκουα, με τον 80χρονο ηγέτη να δικαιολογεί την απόφασή του επικαλούμενος τη σύμπραξη αντιπολίτευσης-ΗΠΑ.
«Οι μέρες που κόμματα υποστηριζόμενα από τους Γιάνκηδες [σ.σ. τις ΗΠΑ] και τους Σομοσίστας θα μπορούσαν να επιστρέψουν στην εξουσία τελείωσαν. Ποτέ ξανά, ποτέ, ποτέ, ποτέ» είπε συγκεκριμένα, σε μια αναφορά στη δικτατορία της οικογένειας Σομόσα (1936-79), που κυβέρνησε τη Νικαράγουα επί δεκαετίες, απολαμβάνοντας την πολύπλευρη στήριξη της Ουάσινγκτον. Και περιέγραψε το πως θα προχωρήσει ο αποκλεισμός της αντιπολίτευσης από τις εκλογικές διαδικασίες: «Θα συνεργαστούμε με την Εθνοσυνέλευση και τους αρμόδιους θεσμούς για τη νομοθεσία, διότι χρειαζόμαστε νόμους που υψώνουν τείχος, ανάχωμα, απέναντι στους πραξικοπηματίες και τους προδότες που ξεπουλάνε τη χώρα τους».
Η δήλωση προκάλεσε σάλο, με τον Ύπατο Αρμοστή του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, Βόλκερ Τουρκ, να καταδικάζει την πρόταση θεωρώντας την «ένα ακόμη περιστατικό που μαρτυρά τη διάβρωση του κράτους δικαίου» και να καλεί στην άμεση απελευθέρωση 46 που σύμφωνα με τον ΟΗΕ κρατούνται για πολιτικούς λόγους.
Ωστόσο, μία ημέρα μετά την παρέμβαση του Ορτέγα η Εθνοσυνέλευση, της οποίας 76 από τα 90 μέλη ανήκουν στο κυβερνών Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο των Σαντινίστας (FSLN) ανακοίνωσε ότι εργάζεται για την κατάρτιση σχεδίου «που να ανταποκρίνεται στις κατευθύνσεις του προέδρου, ώστε να εξασφαλιστεί η απρόσκοπτη συνέχιση των επιτευγμάτων στη μάχη κατά της φτώχειας και υπέρ της ασφάλειας και της ειρήνης».
Δεν διευκρινίστηκε αν οι προγραμματισμένες για το 2027 εκλογές θα έχουν μοναδικό υποψήφιο το προεδρικό και συζυγικό δίδυμο Ορτέγα – Μουρίγιο ή αν η προσφυγή στις κάλπες ακυρώνεται εξ ολοκλήρου. H αντιπολιτευόμενη εφημερίδα La Prensa παραπέμποντας σε ανώνυμες πηγές ανέφερε ότι ένα από τα σενάρια είναι η αντικατάσταση της Εθνοσυνέλευσης από ένα σώμα τοπικών συμβούλων που θα συνέρχεται μια φορά ετησίως και πρώτη του πράξη θα είναι η δεκαετής ανανέωση της προεδρικής θητείας.
Γιατί τώρα;
Δεν είναι πρώτη φορά που ο Ορτέγα, ο οποίος κυβερνά αδιάλειπτα από το 2006, καταφεύγει σε αυταρχικές μεθόδους για να παρατείνει την παραμονή του στην εξουσία. Στις δύο τελευταίες εκλογικές αναμετρήσεις, του 2016 και του 2021 η εκλογή του επετεύχθη με ποσοστά άνω του 70% των ψήφων, γεγονός που οφείλεται σε σειρά αντιδημοκρατικών μεθόδων, από τον αποκλεισμό υποψηφίων της αντιπολίτευσης έως την απονομιμοποίηση κομμάτων και τον διορισμό φιλικών προς το περιβάλλον του ανθυποψηφίων από το Ανώτατο Δικαστήριο, η σύνθεση του οποίου ορίζεται από την Εθνοσυνέλευση.
Είχαν παρεμβληθεί οι μαζικές αντικυβερνητικές διαδηλώσεις του 2018, στον απόηχο της σχεδιαζόμενης ασφαλιστικής μεταρρύθμισης, που μεταξύ άλλων προέβλεπε αύξηση εισφορών και μείωση συντάξεων. Παρόλο που ο Ορτέγκα απέσυρε τη μεταρρύθμιση λόγω των αντιδράσεων, οι διαδηλώσεις γρήγορα μετατράπηκαν σε γενικευμένο κίνημα με αίτημα την παραίτησή του και τον εκδημοκρατισμό. H κυβέρνηση απάντησε με χρήση ακραίας και συστηματικής βίας, που οδήγησε στον θάνατο 355 ανθρώπους, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία της Διαμερικανικής Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (IACHR).
Τα γεγονότα του 2018 εξασφάλισαν στον Ορτέγα την πολιτική εξουδετέρωση της αντιπολίτευσης, πολλά μέλη της οποίας βρέθηκαν στη φυλακή ή σε εξορία. Έκτοτε, η κυριαρχία του φαντάζει εύκολη υπόθεση, για μια σειρά από λόγους. «Η διαιρεμένη αντιπολίτευση, οι περισσότεροι εκπρόσωποί της οποίας είναι εξόριστοι, σε συνδυασμό με μια συνολικά σταθερή οικονομία, έναν ισχυρό κατασταλτικό μηχανισμό και τη μειωμένη διεθνή προσοχή είναι λόγοι που έχουν συμβάλει στην εκτόνωση της δυσαρέσκειας» σημειώνει σε άρθρο του ο Τιτσιάνο Μπρέντα, ερευνητής της δεξαμενής σκέψης ACLED (Armed Conflict Location & Event Data), που είναι επιφορτισμένη με τη συλλογή, ανάλυση και χαρτογράφηση δεδομένων σχετικά με την πολιτική βία και τις ένοπλες συγκρούσεις.
Πώς όμως εξηγείται ο τελευταίος κύκλος αυταρχικοποίησης και η εγκατάλειψη της ανάγκης για την τυπική έστω νομιμοποίησης που προσφέρουν οι εκλογές; Ο Μπρέντα εκτιμά ότι οφείλεται στον φόβο του προεδρικού ντουέτου -η Ροζαλία Μουρίγιο τελεί χρέη συμπροέδρου από τον Φεβρουάριο του 2025- ότι το παραμικρό πολιτικό άνοιγμα θα γίνει αφορμή για αντικυβερνητικές διαδηλώσεις. Ίδια γνώμη έχει ο Φελίξ Μαραντιάγκα, πρώην προεδρικός υποψήφιος και επικεφαλής του αντιπολιτευτικού κινήματος UNAB, ο οποίος εκτιμά πως το καθεστώς αδυνατεί να εγγυηθεί ένα θετικό για αυτό αποτέλεσμα, ακόμη και με όρους γενικευμένης νοθείας.
Επιπλέον άγχος δημιουργεί το προηγούμενο του Νικολάς Μαδούρο, στο οποίο ο Ορτέγα αναφέρθηκε στην ομιλία του, υπενθυμίζοντας την απαγωγή του από αμερικανικές δυνάμεις, τον βίαιο θάνατο των κουβανών σωματοφυλάκων του και την προσαγωγή του ενώπιον των αμερικανικών αρχών. «Είναι φρικαλέο ό,τι συνέβη» τόνισε, σε μια δήλωση που ερμηνεύεται διττά, ως αιτιολόγηση για την εγκατάλειψη κάθε δημοκρατικού προσχήματος όσο και ως επίκληση στο έντονα αντιαμερικανικό εθνικό συναίσθημα.
Δεδομένου ότι η κυβέρνηση Τραμπ έχει ψηλά στις προτεραιότητες της την αμερικανική ήπειρο, αναλυτές εκτιμούν ότι είναι καλύτερα για τον Ορτέγα να ασχοληθεί με την εδραίωση της κυριαρχίας του τώρα, ενώ τον Λευκό Οίκο ταλανίζουν οι επιπτώσεις των πολέμων σε Ιράν και Ουκρανία. Σε αυτό το πνεύμα, η έκκληση του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, προς τη διεθνή κοινότητα, για συμπαράταξη κατά της οικογένειας Ορτέγα στο όνομα των δημοκρατικών θεσμών, μπορεί να αναγνωσθεί από πλευράς Μανάγκουα ως ευκαιρία να επισπευσθούν αποφάσεις που θα σταθεροποιούν το καθεστώς προτού βρεθεί στο στόχαστρο των ΗΠΑ.
Η οικογένεια και η πανταχού παρούσα Ροζαλία
Μιλώντας για οικογένεια, αξίζει να σημειωθεί ότι το ζεύγος Ορτέγα-Μουρίγιο διαθέτει εννιά παιδιά εκ των οποίων τα οκτώ διατηρούν αξίωμα προεδρικού συμβούλου. Έξι εξ αυτών διατηρούν τον έλεγχο των σημαντικότερων ΜΜΕ της χώρας, ανάμεσά τους τρία τηλεοπτικά δίκτυα (Canal 4, 8, 13), ενώ τα άλλα δύο δραστηριοποιούνται στο εμπόριο και τις πετρελαϊκές επιχειρήσεις.
Κρίσιμος για τη δημόσια εικόνα της κυβερνώσας ελίτ είναι ο ρόλος του 46χρονου Ντανιέλ Εντμούντο Ορτέγα Μουρίγιο, που εκτός από το δίκτυο Canal 4 συντονίζει τη συνεργασία με κρατικά μέσα χωρών φιλικών προς το καθεστώς (Κίνα, Ρωσία), ενώ πρώτος μεταξύ ίσων και πιθανότερος διάδοχος θεωρείται ο 44χρονος Λορεάνο Ορτέγα Μουρίγιο, που λειτουργεί ως ενδιάμεσος στη διαχείριση των εμπορικών και αμυντικών συμφωνιών που διατηρεί η Νικαράγουα με Κίνα και Ρωσία.
Τον κρισιμότερο ρόλο ωστόσο φαίνεται πως εξακολουθεί να διαδραματίζει η 75χρονη Μουρίγιο, επί μακρόν σύντροφος του προέδρου και μητέρα της οικογένειας. O ιστότοπος ερευνητικής δημοσιογραφίας Confidecial αναφερόταν στη «μεγάλη εκκαθάριση της Μουρίγιο, περιγράφοντας πως η αναβάθμισή της από αντιπρόεδρος σε συμπρόεδρος επιβεβαιώνει τον εποπτικό της ρόλο σε ό,τι αφορά το κυβερνητικό ρόλο και την κομματική λειτουργία.
«Αν ο Ορτέγα είναι απών ηγεμόνας Μουρίγιο είναι πανταχού παρούσα, με την εκκεντρική και εμφάνισή της, τους καθημερινούς μονολόγους της σε φιλοκυβερνητικά μέσα προπαγάνδας που διευθύνουν τα παιδιά της, και την έντονη ρητορική της, που περιλαμβάνει προσβολές, φωνές και καταπάτηση στοιχειωδών γλωσσικών κανόνων» σημειώνεται σε πρόσφατο άρθρο του ιστότοπου, όπου επιχειρείται μια πρώτη αποτίμηση. Το γεγονός ότι η εξαγγελία του Ορτέγα για κατάργηση των εκλογών ήλθε στο πλάι της Μουρίγιο και ύστερα από 61 μέρες απουσίας από τη δημόσια σφαίρα κάνει πολλούς να βλέπουν στο πρόσωπό της την πραγματική ηγέτιδα της Νικαράγουα.
