Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Τις τελευταίες δύο εβδομάδες μια φράση είναι αυτή που συζητείται εντός και εκτός Ελλάδας, στις ΗΠΑ, στο Ισραήλ και στην Τουρκία: «General Electric F110-GE-129E».
Για όσους δεν το γνωρίζουν, η κύρια δραστηριότητα της General Electric είναι πια οι κινητήρες αεροσκαφών μέσω της μητρικής «GE Aerospace». Και αυτός ο συγκεκριμένος τύπος κινητήρα είναι στο επίκεντρο της προσοχής, μετά τη δήλωση του Αμερικανού Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ πως θα δώσει το «πράσινο φως» για την απόκτηση από την Τουρκία δεκάδων (ενδεχομένως 40) τέτοιων κινητήρων με εκτιμώμενο κόστος τα $700 εκατομμύρια
Γιατί η Τουρκία χρειάζεται τον F110;
Η Τουρκία χρειάζεται τον κινητήρα για να διατηρήσει «ζωντανή» την γραμμή έρευνας και τεχνολογίας και εν συνεχεία παραγωγής του μαχητικού 5ης Γενιάς KAAN (ή αλλιώς TF-X), το οποίο αναμένεται να τεθεί σε υπηρεσία το 2028.
Το πρώτο πρωτότυπο του KAAN παρουσιάστηκε το 2023, με κινητήρες F110. Οι συγκεκριμένοι κινητήρες συναρμολογήθηκαν στην Τουρκία κατόπιν άδειας της GE και της κυβέρνησης των ΗΠΑ, για την υποστήριξη του στόλου των τουρκικών F-16.
Παρότι η Τουρκία εργάζεται για την ανάπτυξη δικού της κινητήρα για το KAAN – του TF35000 της Tusas Engine Industries – οι F110, εφόσον προχωρήσει η πώληση, αναμένεται να εξοπλίσουν τα πρώτα αεροσκάφη Block 10 και Block 20.
Ο TF35000 αναμένεται να χρησιμοποιηθεί μόνο στις εκδόσεις Block 30/40 του KAAN από το 2032 και μετά και υπό την προϋπόθεση πως το χρονοδιάγραμμα δεν θα πάει πίσω.
Η Τουρκία διαθέτει ήδη 10 κινητήρες F110-129E, τους οποίους παρέλαβε τον Σεπτέμβριο του 2025 για χρήση στα πρωτότυπα του KAAN, τα οποία βρίσκονται σήμερα σε δοκιμές πτήσης.
Ποια είναι τα επόμενα βήματα μετά την απόφαση Τραμπ
Στο πλαίσιο του προγράμματος Foreign Military Sales (FMS), η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών ενεργεί ως ο επίσημος πωλητής για τη συγκεκριμένη συναλλαγή. Το Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ εγκρίνει τη συναλλαγή, ενώ η Defense Security Cooperation Agency (DSCA) προβαίνει στην επίσημη κοινοποίηση της πώλησης προς το Κογκρέσο.
Αφού ολοκληρωθούν όλες οι προβλεπόμενες από τη νομοθεσία διαδικασίες, η πώληση ολοκληρώνεται σε διακρατικό επίπεδο (government-to-government) μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της χώρας-αγοραστή, δηλαδή της Τουρκίας.
Ωστόσο, ήδη στο Κογκρέσο υπάρχουν αντιδράσεις, όπως διαβάσατε και στην ανταπόκριση του «Βήματος» από την Ουάσιγκτον, με κινήσεις από το ελληνικό λόμπι και όχι μόνο ώστε να ανακοπεί η διαδικασία.
Κάτι τέτοιο όμως είναι δύσκολο.
Πρώτον, η συγκεκριμένη συναλλαγή δεν εμπίπτει στον νόμο των κυρώσεων CAATSA (άρθρο 1245 του National Defense Authorization Act του 2020) ο οποίος αφορά πρωτίστως τα F-35 και αναφέρει πως οι ΗΠΑ δεν δύνανται να τα πουλήσουν στην Τουρκία «εκτός εάν τα υπουργεία Άμυνας και Εξωτερικών των ΗΠΑ πιστοποιήσουν ότι η Τουρκία δεν κατέχει πλέον το [ρωσικό αντιαεροπορικό] σύστημα S-400, ότι έχει απομακρύνει το σχετικό προσωπικό και εξοπλισμό, και ότι δεν πρόκειται να το επανακτήσει».
Ή αν το Κογκρέσο ψηφίσει για κατάργηση των κυρώσεων, κάτι που δεν είναι πιθανό.
Δεύτερον, οι κινητήρες μαχητικών αεροσκαφών δεν εμπίπτουν, τυπικά, στις κυρώσεις CAATSA αν και ορισμένοι κύκλοι στο αμερικανικό Κογκρέσο αναφέρουν πως το άρθρο 1245 εμπεριέχει και απαγορεύσεις που είναι μέρος της πώλησης τους, ήτοι φρασεολογία που αναφέρεται σε πλήρες πακέτο τεχνικής υποστήριξης, υπηρεσιών και μεταφοράς τεχνογνωσίας που είναι όλα αναγκαία για την ενσωμάτωση και την επιχειρησιακή χρήση τους στο KAAN.
Γιατί η πώληση των κινητήρων δεν αποτελεί «πονοκέφαλο»
Ο κινητήρας F110 χρησιμοποιείται ήδη ευρέως σε αεροσκάφη όπως το F-15EX και σε αρκετές εκδόσεις του F-16 και είναι από τους πιο αξιόπιστους παγκοσμίως.
Εκτιμάται ότι ο κινητήρας F110, αν και ευρέως δοκιμασμένος, δεν διαθέτει τα χαρακτηριστικά που αναμένονται από έναν κινητήρα πέμπτης γενιάς, όπως προηγμένες τεχνολογίες μείωσης του θερμικού ίχνους και σχεδιαστικές λύσεις που συμβάλλουν στη χαμηλή παρατηρησιμότητα (stealth) του αεροσκάφους, αυτά που χρειάζεται δηλαδή η Τουρκία για το μαχητικό 5ης γενιάς που αναπτύσσει.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις αναλυτών, το KAAN έχει σχεδιαστεί ώστε να αξιοποιεί κινητήρες ώσης περίπου 35.000 λιβρών ώσεως ο καθένας, προκειμένου να επιτυγχάνει υπερηχητική πτήση χωρίς χρήση μετάκαυσης (supercruise) και βέλτιστη ευελιξία.
Δεδομένου ότι ο F110 αποδίδει μέγιστη ώση περίπου 29.000–30.000 λίβρες ώσης, θεωρείται ότι οι πρώτες εκδόσεις του KAAN ενδέχεται να υπολείπονται των τελικών επιδόσεων που προβλέπει ο αρχικός σχεδιασμός του αεροσκάφους, ιδίως όταν επιχειρούν με πλήρες φορτίο μάχης.
Τι κερδίζει και τι χάνει η Τουρκία
Με βάση και μια χθεσινή εξέλιξη – πιθανότητα σε άμεση σχέση με την πρόθεση πώλησης του κινητήρα F110 στην Τουρκία – με την GE Aerospace και την Turkish Aerospace (TUSAŞ) να υπογράφουν συμφωνία για την προμήθεια κινητήρων F404, οι οποίοι προορίζονται για το προηγμένο εκπαιδευτικό αεροσκάφος HÜRJET, το πιθανότερο σενάριο είναι πως η χώρα θα καταφέρει να αποκτήσει τους κινητήρες για το KAAN.
Αυτό σημαίνει πως θα μπορέσει να συνεχίσει την εξέλιξη του δικού της κινητήρα αλλά και της μετεξέλιξης του ίδιου του αεροσκάφους.
Από την άλλη πλευρά, οι έντονες αντιδράσεις από το Ισραήλ (ο Πρωθυπουργός της χώρας Μπενιαμίν Νετανιάχου χθες επανέλαβε την προτροπή του προς τον πρόεδρο Τραμπ να μην πουλήσει ούτε κινητήρες, ούτε F-35 στην Τουρκία), ενδεχομένως να οδηγήσουν τις ΗΠΑ σε μια «στρατηγική παύση».
Η πιθανότερη εξέλιξη είναι να δοθεί το «πράσινο φως» για την πώληση των κινητήρων για το KAAN αλλά να μην υπάρξει πρόοδος για το F-35. Εξάλλου, είναι αμφίβολο αν ο πρόεδρος Τραμπ θα θελήσει να σπαταλήσει πολιτικό κεφάλαιο στο Κογκρέσο τόσο κοντά στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου για κάτι επί του οποίου δεν έχει απόλυτο έλεγχο.
Παράλληλα, αν τα προγνωστικά επιβεβαιωθούν και το Κογκρέσο περάσει σε χέρια των Δημοκρατικών, τότε η προοπτική απόκτησης του F-35 από την Τουρκία απομακρύνεται ακόμα περισσότερο.
Σε κάθε περίπτωση, με την πώληση των κινητήρων βγαίνουν κερδισμένοι αρκετοί δρώντες: Οι ΗΠΑ – ο πρόεδρος Τραμπ επί της ουσίας – δίνει ένα «δώρο» στον φίλο του, όπως τον αποκαλεί, τον Τούρκο πρόεδρο Ταγίπ Ερντογάν.
Η Τουρκία εξασφαλίζει αμυντικό υλικό που θα της επιτρέψει να εξελίξει περαιτέρω το KAAN αλλά όχι να το καταστήσει όσο επικίνδυνο όσο προβλέπεται με βάση τις επιδόσεις του – τουλάχιστον μέχρι το 2032, αν αυτό το χρονοδιάγραμμα παραμείνει σταθερό. Ταυτόχρονα δείχνει προς την Ευρώπη πως αποτελεί αξιόπιστο εταίρο για να εμπλακεί σε ευρωπαϊκά αμυντικά προγράμματα, κάτι που δεν έχει καταφέρει μέχρι σήμερα παρά μόνο μέσω διμερών συμφωνιών (Leonardo, Safran).
To Ισραήλ γνωρίζοντας πως η πώληση των κινητήρων πιθανότατα θα προχωρήσει, αντιδρά μαξιμαλιστικά ώστε να αποτρέψει, τουλάχιστον, τον πρόεδρο Τραμπ από το να σκεφτεί το ενδεχόμενο να προχωρήσει το θέμα των F-35 (παρά το γεγονός, όπως αναφέρθηκε, πως δεν είναι 100% στο χέρι του).
Αυτό το τελευταίο σημείο έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα, καθώς το 2029 αναμένεται να αφιχθούν στη χώρα τα πρώτα F-35 που αγόρασε, καθιστώντας την έτσι, μαζί με το Ισραήλ, την ισχυρότερη αεροπορία της νοτιοανατολικής Μεσογείου και μια εκ των ισχυρότερων στην Ευρώπη, με τα Rafale, τα F-16 Viper και τα F-35 σε υπηρεσία.
