Η 5η Μαΐου καθιερώθηκε το 2013 ως η Ευρωπαϊκή Ημέρα για την Ανεξάρτητη Διαβίωση των Ατόμων με Αναπηρία, με σκοπό την ενίσχυση του δικαιώματος στην ανεξάρτητη διαβίωση και την εξοικείωση του κοινού με ζητήματα προσωπικής αυτονομίας και αξιοπρεπούς διαβίωσης των ατόμων με αναπηρία.
Η ανεξάρτητη διαβίωση συνιστά θεμελιώδες και αδιαπραγμάτευτο δικαίωμα, κατοχυρώνεται στο άρθρο 19 της Σύμβασης των Η.Ε. για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία και αντικατοπτρίζει τη φιλοσοφία του δικαιωματικού μοντέλου της αναπηρίας. Όπως ορίζεται ρητά στη Σύμβαση, τα άτομα με αναπηρία έχουν το δικαίωμα να ζουν στην κοινωνία με ίσους όρους και να τους παρέχονται ίσες ευκαιρίες με όλους τους υπόλοιπους πολίτες. Στην κατεύθυνση αυτήν, θα μπορούσε να συμβάλλει και η θέσπιση Εθνικής Ημέρας για την Ανεξάρτητη Διαβίωση, κατά το πρότυπο της Εθνικής Ημέρας για την Αναπηρία, με στόχο τη διοργάνωση εκδηλώσεων και δράσεων για την ανεξάρτητη διαβίωση για την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης.
Τα τελευταία επτά χρόνια, η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη έχει αναδείξει την ανεξάρτητη διαβίωση σε κομβική προτεραιότητα των δημόσιων πολιτικών για την αναπηρία. Για πρώτη φορά η χώρα μας σχεδίασε και υλοποιεί το πρόγραμμα του προσωπικού βοηθού, έχοντας αλλάξει ριζικά την καθημερινότητα πολλών συμπολιτών μας, συμβάλλοντας στην ενίσχυση της ορατότητας και την κοινωνική συμπερίληψη των ατόμων με αναπηρία. Έτσι υλοποιείται στην πράξη το δικαίωμα του ατόμου για αυτονομία και αυτοδιάθεση. Με την υποστήριξη του προσωπικού βοηθού το άτομο με αναπηρία έχει τον έλεγχο των αποφάσεων για τη ζωή του σε ίση βάση με τους υπόλοιπους πολίτες, επιλέγει πώς και με ποιόν θα ζήσει, μπορεί να εργαστεί και να μετέχει ισότιμα σε όλες της πτυχές της κοινωνικής και πολιτικής ζωής.
Επιπλέον, η επιχορήγηση παρεμβάσεων προσβασιμότητας σε κατοικίες και επαγγελματικούς χώρους ατόμων με αναπηρία έχει μεγιστοποιήσει την αυτονομία τους και την ποιότητα ζωής τους.
Παράλληλα, οι Στέγες Υποστηριζόμενης Διαβίωσης για τα άτομα με αναπηρία που δε μπορούν να ζήσουν αυτόνομα, έχουν υπερδιπλασιαστεί, δίνοντας στους ωφελούμενους τη δυνατότητα να λαμβάνουν αποφάσεις για την καθημερινότητα τους, να συμμετέχουν στις δραστηριότητες της πόλης τους, να εργάζονται, να έχουν κοινωνικές και φιλικές σχέσεις.
Αναφορικά με την ενίσχυση της ανεξαρτησίας των ατόμων με αναπηρία όρασης, έχει αναδειχθεί η ανάγκη σχεδιασμού ενός προγράμματος εκπαίδευσης νέων εκπαιδευτών στην κινητικότητα, τον προσανατολισμό και τις δεξιότητες καθημερινής διαβίωσης για τα άτομα με οπτική αναπηρία, προκειμένου να ζουν και να κινούνται με αυτονομία και ασφάλεια. Επιπρόσθετα, πρέπει να δοθεί έμφαση και στην περαιτέρω ανάπτυξη της υποστηρικτικής υπηρεσίας των σκύλων οδηγών, που τους δίνει ακόμη μεγαλύτερη αυτονομία και ταχύτητα κατά τη μετακίνηση τους.
Ανεξάρτητη διαβίωση των κωφών και βαρήκοων συμπολιτών μας έχει βελτιωθεί σημαντικά με την άρση του εμποδίου στην προσβασιμότητα στην επικοινωνία, με την καινοτόμα υπηρεσία Relay Service. Με μια εφαρμογή που έχει εγκατεστημένη το άτομο με πρόβλημα ακοής στο κινητό του, μπορεί να κάνει χρήση αυτής της υπηρεσίας που παρέχει με βιντεοκλήση διερμηνεία εξ’ αποστάσεως, με τη χρήση της νοηματικής γλώσσας ή και με χειλεανάγνωση.
Τα θεμέλια για την οικοδόμηση μιας κοινωνίας δίκαιης και βιώσιμης, όπου όλα τα άτομα με αναπηρία θα έχουν δικαίωμα να ζουν ανεξάρτητα, με ισότητα και αξιοπρέπεια, έχουν ήδη τεθεί. Πάνω σε αυτή τη βάση πρέπει να προχωρήσουμε και να ενισχύσουμε το όραμα για μια κοινωνία, ανοιχτή, συμπεριληπτική, που θα δίνει τις ίδιες ευκαιρίες ένταξης και στα άτομα με αναπηρία.
Σε αυτήν την κατεύθυνση, είναι κρίσιμη η εκπόνηση μιας Εθνικής Στρατηγικής για τη Διαβίωση στην Κοινότητα και την Κοινωνική Συμπερίληψη των ατόμων με αναπηρία. Στόχος πρέπει να είναι η διαμόρφωση ενός πλέγματος πολιτικών που θα προλαμβάνουν την ιδρυματοποίηση και θα υποστηρίζουν όλους τους τύπους διαβίωσης στην κοινότητα (ανεξάρτητη, υποστηριζόμενη, ημιαυτόνομη), με τις κατάλληλες, εξατομικευμένες υπηρεσίες. Πολλές από αυτές παρέχονται ήδη, όμως η υπαγωγή τους σε μια ευρύτερη στρατηγική, θα ενισχύσει περισσότερο τη μεταξύ τους συνοχή και θα μεγιστοποιήσει τα αποτελέσματα για τους αποδέκτες. Σε αυτό το πλαίσιο, αναδεικνύεται και η ανάγκη για ανάπτυξη των στεγών αυξημένης φροντίδας για τα άτομα με υψηλές ανάγκες υποστήριξης.
Ένας επιπλέον κρίσιμος πυλώνας διεθνώς για την προώθηση της προσωπικής αυτονομίας και της κοινωνικής ένταξης για τα άτομα με αναπηρία, είναι τα Κέντρα Ανεξάρτητης Διαβίωσης. Πρόκειται για ένα θεσμό με πάνω από 50 χρόνια ζωής, στον οποίον οφείλεται εν πολλοίς η ανάπτυξη της ανεξάρτητης διαβίωσης ως αυτονόητου και θεμελιώδους δικαιώματος όπως είναι σήμερα, αλλά και η διαμόρφωση του δικαιωματικού μοντέλου της αναπηρίας. Με τη σημαντικότατη πρόοδο που έχει πετύχει η Ελλάδα σε αυτό το πεδίο τα τελευταία χρόνια, έχουν ωριμάσει πλέον οι συνθήκες να ανοίξει ο διάλογος για την ανάπτυξη αυτού του θεσμού και εδώ. Τα Κέντρα Ανεξάρτητης Διαβίωσης διοικούνται κατά κύριο λόγο από τα ίδια τα άτομα με αναπηρία, έχοντας ως βασικό όραμα την ενεργή τους υποστήριξη, να αναπτύξουν τις απαιτούμενες δεξιότητες, προκειμένου να ζουν αυτόνομα και ανεξάρτητα. Σε αυτό το πλαίσιο αποσκοπούν στην ενδυνάμωση των ίδιων των ατόμων με αναπηρία, με υπηρεσίες όπως συμβουλευτική και υποστήριξη από ομοτίμους, εκπαίδευση στην ανεξάρτητη διαβίωση και στη σωστή χρήση της προσωπικής βοήθειας, ενίσχυση της αυτοσυνηγορίας, εκπαίδευση στην κινητικότητα και τον προσανατολισμό για τα άτομα με οπτική αναπηρία, υποστήριξη στην εύρεση προσβάσιμης κατοικίας και εργασίας, διασύνδεση των ατόμων με αναπηρία με όλες τις κοινωνικές και υποστηρικτικές υπηρεσίες και αναλυτική ενημέρωση για τα δικαιώματα τους. Η φιλοσοφία του θεσμού εδράζεται στη διασφάλιση της δυνατότητας καθολικής πρόσβασης σε υπηρεσίες υποστήριξης, έτσι ώστε τα άτομα με αναπηρία να μην ζουν εγκλωβισμένα, είτε σε ιδρύματα είτε ακόμη και στα σπίτια τους, αλλά να συμμετέχουν ισότιμα στη ζωή και τις δραστηριότητες της κοινότητας.
Για να επιτευχθεί ουσιαστικά και στην πράξη η ανεξάρτητη διαβίωση όλων των ατόμων με αναπηρία, χρειάζεται επίσης να γίνει αναμόρφωση του θεσμού της δικαστικής συμπαράστασης. Τα άτομα με νοητική αναπηρία που τελούν σε στερητική δικαστική συμπαράσταση πρέπει να έχουν την ευκαιρία να εκφράσουν τη γνώμη τους και να κάνουν επιλογές για τη ζωή τους.
Η Κυβέρνηση της ΝΔ και ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, πιστεύουν στην εδραίωση της ανεξάρτητης διαβίωσης ως βασικού προαπαιτούμενου ισονομίας και κοινωνικής δικαιοσύνης, και το αποδεικνύουν στην πράξη με τις πολιτικές τους που διασφαλίζουν στα άτομα με αναπηρία μεγαλύτερη αυτονομία και αξιοπρέπεια. Γιατί μόνο έτσι μπορούμε να χτίσουμε κοινωνίες δίκαιες, ανθεκτικές και συνεκτικές, με όρους ισότητας και συμπερίληψης.
Ο Γιώργος Σταμάτης είναι Βουλευτής Επικρατείας της ΝΔ
